Phát hiện khu di tích sau một cơn mưa lớn
Khu di tích khảo cổ Gò Thành tọa lạc ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, Đồng Tháp, cách Mỹ Tho khoảng 14 km. Di tích có diện tích hơn 17.000 m2, nằm trên một gò đất cát pha sét. Qua nhiều đợt khảo sát và khai quật, các nhà khảo cổ xác định nơi đây có niên đại từ thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 8 sau Công nguyên và đến năm 1987 được khẳng định là một di tích thuộc nền văn hóa Óc Eo. Năm 1994, Bộ VH-TT-DL công nhận di tích khảo cổ Gò Thành là di tích lịch sử văn hóa quốc gia.
Dấu tích của Gò Thành không nằm lộ thiên mà ẩn sâu dưới lòng đất. Có nơi, các di vật nằm ở độ sâu từ 1,5 - 3 m. Những gì được tìm thấy thể hiện đây không chỉ là một địa điểm cư trú mà là một quần thể có nhiều chức năng khác nữa như kiến trúc đền tháp và khu mộ táng.
Theo chị Nguyễn Khắc Diệp, cán bộ thuyết minh tại di tích, trước khi được phát hiện, khu vực này là một sân bóng đơn sơ. Sau một trận mưa lớn, một số người tình cờ nhặt được những mảnh vàng nhỏ, mỏng như một phần móng tay. Trên mặt đất còn xuất hiện những vỉa gạch, mảnh gốm, tượng vỡ và nhiều viên đá cuội. Từ đó một câu chuyện khảo cổ lớn dần được mở ra.
Bên trong nhà trưng bày có rất nhiều hiện vật thuộc nền văn hóa Óc Eo
ẢNH: THANH QUÂN
Một số hiện vật tìm thấy tại di tích khảo cổ Gò Thành còn khá nguyên vẹn
ẢNH: THANH QUÂN
Chị Nguyễn Khắc Diệp giới thiệu về bộ sưu tập vàng lá chạm hình voi độc đáo
ẢNH: THANH QUÂN
Qua các đợt khai quật, Gò Thành thu được 271 hiện vật, trong đó có 196 hiện vật bằng vàng (111 hiện vật được tìm thấy trong lòng mộ và 85 hiện vật nằm bên ngoài). Trong không gian trưng bày hiện nay, du khách có thể chiêm ngưỡng tượng thần Vishnu (vị thần bảo vệ trong Hindu giáo) còn tương đối nguyên vẹn, tượng Nam thần, bệ thờ, những mảnh đá có khắc chữ Phạn cùng nhiều đồ trang sức bằng vàng và đồng.
Những món trang sức ấy có hình dáng phong phú: vòng đeo gắn hình lá cây, bông tai trang trí hoa bốn cánh, hạt chuỗi hình trái xoan, hình mũi tên 5 cạnh, hoa sen, hoa mai 6 cánh... Mỗi hiện vật nhỏ bé ấy là một mảnh ghép giúp hình dung về đời sống vật chất, tín ngưỡng và thẩm mỹ của cư dân cổ từng sinh sống trên vùng đất này.
Trong đó, nổi bật nhất là bộ sưu tập 18 hiện vật vàng lá chạm khắc hình voi. Đây là bộ sưu tập vàng lá chạm hình voi độc đáo, có số lượng lớn nhất trong hệ thống sưu tập di vật vàng của cư dân Phù Nam - văn hóa Óc Eo ở ĐBSCL. Năm 2021, bộ sưu tập này được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia. Hiện tại, khu di tích trưng bày bộ tái bản, còn bộ gốc được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp (cơ sở 1).
Những câu chuyện nằm dưới lớp đất
Không chỉ có vàng và tượng thần, điều khiến Gò Thành trở nên đặc biệt còn nằm ở những dấu tích đời sống được tìm thấy dưới lòng đất.
Ở khu vực ruộng thấp về phía tây và tây nam gò cao của di tích, các nhà khảo cổ phát hiện dấu tích cư trú. Những lớp đất sâu chứa nhiều mảnh gốm, vòi bình, di cốt trâu, bò, heo, cá, dấu vết tro than, vỏ trái cây, lá dừa nước cùng những cọc gỗ có dấu vết gia công. Từ đó có thể hình dung phần nào cuộc sống của cộng đồng cư dân từng sinh sống tại đây: họ ăn gì, sử dụng vật dụng gì và tổ chức không gian cư trú ra sao.
Ở trung tâm gò cao là những công trình đền tháp bằng gạch được xây dựng cạnh nhau, đến nay phần lớn chỉ còn nền móng. Chính giữa các đền tháp là những hố thờ hình vuông, sâu từ 1,5 - 3 m. Dưới đáy hố có thể bắt gặp những lá vàng được cắt thành hình vuông, hình tròn hoặc hình cánh sen, trên chạm khắc hình các con vật, chủ yếu là voi.
Khu di tích khảo cổ Gò Thành tọa lạc ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, tỉnh Đồng Tháp
ẢNH: THANH QUÂN
Những dấu tích về nền văn hóa Óc Eo được rào bảo vệ tại khu di tích
ẢNH: THANH QUÂN
Những lớp cát vàng, đá cuội, gỗ và gạch được sắp đặt theo quy luật nhất định cho thấy trình độ xây dựng và tín ngưỡng của cư dân xưa. Đáng chú ý, nền các tháp được xây khá kiên cố bằng nhiều lớp gạch với kích thước khác nhau.
Gò Thành còn lưu giữ một dạng di tích đặc biệt khác: mộ táng. Các nhà khảo cổ phát hiện 12 ngôi mộ có huyệt hình giếng vuông nằm rải rác trên mặt gò. Người Phù Nam có tục hỏa táng. Bên trong những huyệt mộ là các lớp đá cuội xen lẫn cát xám, phía trên phủ gạch. Dưới đáy có những hộc tứ giác xây bằng gạch hoặc gỗ, chứa cát, than tro và những hiện vật vàng lá mỏng.
Những dấu tích ấy cho thấy Gò Thành không đơn thuần là một địa điểm khảo cổ với những món đồ quý giá. Đây là không gian văn hóa, nơi đời sống, tín ngưỡng, kiến trúc, nghệ thuật và quan niệm về sự sống - cái chết của một cộng đồng cổ cùng hiện diện.
Đến nay, Gò Thành đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo và trở thành một điểm đến văn hóa, lịch sử của địa phương. Từ năm 2007, chính quyền địa phương đã đầu tư hàng chục tỉ đồng để bảo tồn di tích, xây dựng tường rào, nhà che một số đền tháp, nhà trưng bày hiện vật; đồng thời chỉnh trang cảnh quan, hệ thống tưới nước, cây xanh và các công trình phục vụ khách tham quan. Riêng giai đoạn 2020 - 2021, gần 2 tỉ đồng được đầu tư để tu bổ hàng rào, cổng di tích, nhà che khu vực khai quật, đình Thuận Hòa, hệ thống tưới nước cùng các hạng mục phụ trợ. (còn tiếp)
Bình luận (0)