Để đột phá chất lượng đào tạo nghề đại trà

Quý Hiên
Quý Hiên
Người học VN có năng lực làm chủ công nghệ tiên tiến, nhưng làm sao để một vài "ngọn cờ đầu" là sản phẩm của quá trình đào tạo thực chất chứ không phải nhờ 'luyện gà nòi'?

Tại kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới 2026 (WorldSkills) được tổ chức ở Thượng Hải (Trung Quốc) vừa qua, VN cử thí sinh dự thi 11 nghề. Có 3 em vượt mốc 700/800 điểm, đạt huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc (Medal for Excellence). Trong đó có Đỗ Văn Đức đạt hạng 4 thế giới nghề tiện CNC (729 điểm); Ông Phú Quy hạng 5 nghề năng lượng tái tạo (706 điểm); Nguyễn Ngọc Được đạt hạng 11 thế giới nghề phay CNC (703 điểm). Các thí sinh còn lại, dù không đoạt được huy chương nhưng cũng đều đạt thứ hạng khá (thứ hạng thấp nhất là 27, trên tổng số 68 nước dự thi).

Theo ông Trần Thanh Đạm, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD-ĐT), kết quả này khẳng định khả năng làm chủ công nghệ tiên tiến và bản lĩnh thi đấu vững vàng dưới áp lực lớn trong bối cảnh phải cạnh tranh với các thí sinh đến từ các quốc gia phát triển.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cho rằng qua kỳ thi cho thấy điều kiện đảm bảo chất lượng và trình độ trong giáo dục nghề nghiệp của VN đang có một khoảng cách rất lớn so với thế giới. "Cả hệ thống giáo dục nghề nghiệp lẫn giáo dục đại học của chúng ta đang cần phải thay đổi rất nhiều về chương trình, công nghệ đào tạo", ông Quân nói.

Cần đặt trọng số 80% vào năng lực thực chiến

Trực tiếp đồng hành cùng thí sinh Ông Phú Quy qua 1.360 giờ huấn luyện (gồm 600 giờ điện mặt trời và 760 giờ điện gió) để chinh phục nghề năng lượng tái tạo, ông Nguyễn Duy Gơ, giảng viên Trường CĐ Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa, trăn trở: "Sau kỳ thi, làm sao chuyển kinh nghiệm và tài nguyên quốc tế thành chất lượng đào tạo nhân rộng cho nhiều người học hơn?".

Ông Gơ cho biết để chuẩn bị cho kỳ thi, thí sinh và người huấn luyện đều được trang bị bộ tài nguyên WSI (gồm bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề WSOS, tài liệu mô tả kỹ thuật, đề thi và bảng tiêu chí chấm điểm). Bộ tài nguyên này đặt trọng số tới 80% vào các năng lực thực chiến: lập kế hoạch và thiết kế (15%), lắp đặt (20%), vận hành - kiểm tra - nghiệm thu - báo cáo (25%) và bảo trì - tìm lỗi - sửa chữa (20%).

Để đột phá chất lượng đào tạo nghề đại trà - Ảnh 1.

Nguyễn Xuân Khánh, Trường CĐ Giao thông vận tải T.Ư 1, dự thi nghề công nghệ xe cơ giới hạng nặng, tại kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới WorldSkills 2026

ẢNH: CCT1

"Giá trị cốt lõi cần chuyển giao từ WSI nằm ở tư duy lấy công việc thực tế làm trung tâm, tổ chức thực hành tích hợp và đánh giá năng lực theo minh chứng", ông Gơ phân tích.

Ông Phan Vĩnh An, Phó hiệu trưởng Trường CĐ Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa, cũng đúc kết một thực tế trong đào tạo nghề: "Biết nguyên lý chưa đồng nghĩa với làm được, làm được một thao tác đơn lẻ chưa chắc hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ trong thời gian quy định, và làm nhanh chưa chắc giữ được sự chính xác, ổn định dưới áp lực".

Vì vậy, theo ông An, thay vì chỉ kiểm tra xem sinh viên đấu nối một thiết bị đúng hay sai như cách dạy truyền thống, bài thực hành tích hợp ở trường nghề cần yêu cầu người học thực hiện trọn vẹn một quy trình như tại doanh nghiệp: đọc hiểu bản vẽ và tài liệu kỹ thuật bằng tiếng Anh, lập kế hoạch, kiểm tra an toàn, lắp đặt, đo kiểm thông số, tìm lỗi phát sinh và lập biên bản bàn giao có số liệu minh chứng rõ ràng.

Thu hẹp "4 khoảng cách"

Theo TS Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng (TP.HCM), 4 khoảng cách lớn đang cản trở chất lượng đào tạo nghề đại trà: giữa chuẩn đầu ra của chương trình với năng lực thực tế, giữa thiết bị nhà trường với công nghệ doanh nghiệp, giữa cách đánh giá kỹ năng cơ bản với năng lực giải quyết nhiệm vụ tích hợp, giữa tốc độ cập nhật của nhà giáo với nhịp độ đổi mới của ngành công nghiệp.

"VN đã có kinh nghiệm tham gia WorldSkills và hình thành được đội ngũ chuyên gia, nhưng thách thức lớn hiện nay là chuyển hóa kinh nghiệm và tài nguyên quốc tế thành năng lực đào tạo có tính hệ thống thông qua 4 bước: đối sánh chuẩn đầu ra, chuyển hóa đề thi thành bài thực hành mô-đun, chuẩn hóa tiêu chí đánh giá (rubric) và hiện đại hóa thiết bị", TS Lê Đình Kha nhấn mạnh.

Thực tế tại Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng cho thấy ngay sau khi nghiên cứu bộ tiêu chuẩn và đề thi nghề thiết kế kỹ thuật cơ khí CAD tại Thượng Hải 2026, nhà trường đã lập tức rà soát, đưa các tiêu chuẩn ISO hiện hành, công nghệ thiết kế ngược từ dữ liệu quét 3D, mô phỏng tối ưu hóa trên phần mềm Autodesk Inventor và Fusion 360 vào chương trình giảng dạy. Nhà trường cũng thiết kế lại các bài thực hành tích hợp từ gia công, căn chỉnh đến xử lý sự cố cho các nghề cơ khí công nghiệp, hàn và cơ điện tử.

Ông Trần Việt Hùng, Hiệu trưởng Trường trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, cho rằng việc xây dựng chương trình phải bắt đầu từ yêu cầu của vị trí việc làm tại doanh nghiệp. Trong đó, nhà trường cần phân tách rõ nhóm "kỹ năng thiết yếu" để đào tạo đại trà cho toàn bộ học sinh, sinh viên đạt chuẩn đầu ra và nhóm "yêu cầu chuyên sâu" để bồi dưỡng nâng cao cho những người học có tố chất. Đặc biệt, mỗi đợt giảng viên đi thực tế tại doanh nghiệp hay làm việc với chuyên gia quốc tế đều phải gắn với sản phẩm đầu ra cụ thể là các bài thực hành và tiêu chí đánh giá được cập nhật vào bài giảng.

Để đột phá chất lượng đào tạo nghề đại trà - Ảnh 2.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân (giữa) và đội tuyển VN dự kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới WorldSkills 2026

ẢNH: LINH NGÔ

Chấm dứt kiểu luyện "gà nòi"

Để những kinh nghiệm đắt giá từ đấu trường Thượng Hải không chỉ dừng lại ở vài trường có thí sinh dự thi mà lan tỏa ra toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp, ông Trần Thanh Đạm cho biết Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên đã kiến nghị lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho phép chuyển giao bộ tiêu chuẩn kỹ năng, mô tả kỹ thuật và đề thi của các kỳ WorldSkills về các cơ sở đào tạo làm căn cứ cập nhật chuẩn đầu ra.

Thứ trưởng Lê Quân cũng yêu cầu các trường phải xem kỳ thi kỹ năng nghề thế giới là cơ hội học hỏi, không chỉ là thi thố để đạt thành tích. Hiện còn có tình trạng nhiều trường ĐH mang tiếng "trọng điểm" nhưng ngay cả việc chọn thí sinh dự thi cũng đến sát nút mới chọn ra được một vài em, rồi sau đó luyện "gà nòi".

"Làm sao để chọn được một em đi thi thì trước đó phải có một quá trình đào tạo rất thực chất. Phải nhờ quá trình đào tạo mới có được kỹ năng tay nghề. Phải có một cơ chế tuyển chọn rõ ràng, chỉ cần 2 người đi thi nhưng ít nhất cũng phải tập hợp được khoảng 50 em để huấn luyện. Nghĩa là để có 1 - 2 ngọn cờ đầu, chúng ta phải có một số lượng đủ lớn được đào tạo đến đẳng cấp cần có", ông Lê Quân nói.

Cũng theo ông Quân, để đột phá chất lượng đào tạo nghề, các trường cần khai thác triệt để quy định về liên kết đào tạo quốc tế trong luật Giáo dục nghề nghiệp mới ban hành. Trong đó có mô hình liên kết đào tạo kỹ sư thực hành giỏi thông qua việc kết hợp học tập trong nước với thực tập và làm việc có tài trợ của doanh nghiệp tại các quốc gia phát triển. Đây là con đường tốt hơn nhiều so với việc đưa học viên vào học liên thông ĐH ở trong nước, trong khi nhiều ngành nghề ở bậc ĐH của chúng ta hiện nay thực ra cũng chưa thực sự đào tạo được những kỹ năng thực hành chất lượng cao.

Kết hợp vừa sang nước ngoài học tập vừa có doanh nghiệp tài trợ để nhận làm việc thì sau 3 - 5 năm lao động trở về, các em sẽ có trình độ kỹ năng rất vững vàng. "Khoảng 20 - 21 tuổi các em đi nước ngoài, đến năm 27 - 28 tuổi các em trở về là chúng ta có được những kỹ sư thực hành lành nghề ", ông Lê Quân nói.

Cũng theo Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, tới đây Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cần xây dựng đề án đưa lao động có kỹ năng sang học tập, làm việc ở một số lĩnh vực trọng điểm tại các nước phát triển; đồng thời tổ chức các diễn đàn hiệu trưởng và triển lãm công nghệ đào tạo nghề quốc tế với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc để mời gọi các trường lớn, nhà đầu tư nước ngoài sang hợp tác.

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.