Đề tiếng Anh tốt nghiệp 'chấm dứt' cách học chỉ nhớ công thức, luyện đề khuôn mẫu

Đề tiếng Anh đánh giá năng lực đọc hiểu của thí sinh ở cấp độ văn bản

Trưa nay (12.6), xem kỹ đề tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026, ông Lê Hoàng Phong, học giả Chevening, đang học thạc sĩ lãnh đạo giáo dục tại Viện Giáo dục (Institute of Education), trực thuộc ĐH College London (UCL), Vương quốc Anh, nhìn nhận "đề thi có thể được xem là một dấu mốc tích cực trong quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá ở quy mô quốc gia".

Ông Phong cho hay, thay vì tập trung chủ yếu vào việc kiểm tra các đơn vị ngữ pháp và từ vựng rời rạc, đề tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 thể hiện rõ định hướng đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh thực tế. Đây là một thay đổi quan trọng, bởi một bài thi chất lượng không chỉ đo lường khả năng ghi nhớ quy tắc mà còn cần đánh giá được năng lực đọc hiểu, xử lý thông tin, suy luận và kiến tạo ý nghĩa của người học.

ẢNH: THÚY HẰNG

Về cấu trúc, đề gồm 40 câu hỏi thực hiện trong 50 phút, khai thác nhiều loại văn bản khác nhau. Sự đa dạng này giúp mở rộng phạm vi đánh giá và tạo điều kiện để học sinh vận dụng nhiều chiến lược đọc khác nhau.

Các thí sinh không chỉ đọc để tìm thông tin trực tiếp mà còn phải xác định ý chính, suy luận thái độ của tác giả, hiểu nghĩa từ trong ngữ cảnh, nhận diện mối liên kết giữa các ý và sắp xếp thông tin để tạo nên một văn bản hoàn chỉnh, mạch lạc.

"Điểm nổi bật của đề thi là sự chuyển dịch rõ rệt từ đánh giá kiến thức ngôn ngữ ở cấp độ câu sang đánh giá năng lực đọc hiểu ở cấp độ văn bản. Các dạng câu hỏi như xác định đại từ thay thế, tìm ý chính, diễn giải tương đương, rút ra kết luận hay xác định vị trí chèn câu đều đòi hỏi học sinh phải theo dõi mạch lập luận và hiểu cấu trúc tổ chức của văn bản. Đây là những dạng nhiệm vụ có giá trị đánh giá cao hơn so với các câu hỏi mang tính ghi nhớ đơn thuần, bởi chúng phản ánh khả năng xử lý ngôn ngữ trong bối cảnh thực tế. Định hướng này phù hợp với xu thế dạy học ngoại ngữ hiện đại, nơi năng lực đọc hiểu và khai thác thông tin được xem là nền tảng của việc sử dụng ngôn ngữ hiệu quả", ông Phong nói.

Cũng theo ông Phong, một ưu điểm đáng ghi nhận khác là chất lượng ngữ liệu tương đối hiện đại, gần gũi với đời sống nhưng vẫn bảo đảm tính học thuật cần thiết. Các chủ đề như chi phí cơ hội trong bảo vệ môi trường, hiệu quả của việc ghi chép bằng tay và bằng thiết bị số, chiến dịch giảm rác thải nhựa hay cách nhìn nhận giá trị tài sản đều mang tính thời sự và có chiều sâu nhận thức.

Nhờ đó, học sinh không thể chỉ dựa vào kỹ thuật làm bài hay mẹo suy đoán đáp án. Các em buộc phải đọc kỹ, hiểu nội dung, phân tích quan hệ ý nghĩa và vận dụng vốn từ trong ngữ cảnh cụ thể. Điều này góp phần nâng cao khả năng đánh giá năng lực đọc hiểu thực chất thay vì chỉ kiểm tra kiến thức ngôn ngữ bề mặt.

Đề thi có khả năng phân hóa, song thách thức ở thời lượng 50 phút cho 40 câu hỏi

Ông Lê Hoàng Phong cho hay xét về phương diện kỹ thuật đo lường, đề thi cho thấy sự kết hợp tương đối hợp lý giữa độ tin cậy và khả năng phân hóa. Việc lồng ghép các câu hỏi suy luận, tổng hợp thông tin và xử lý văn bản dài tạo ra nhiều mức độ thử thách khác nhau.

"Học sinh ở mức trung bình vẫn có thể hoàn thành các câu hỏi nhận biết thông tin hoặc từ vựng quen thuộc, trong khi học sinh khá giỏi có cơ hội thể hiện năng lực thông qua các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy phân tích và suy luận sâu hơn", học giả Chevening cho biết.

Tuy vậy, thời lượng 50 phút cho 40 câu hỏi ở đề tiếng Anh tốt nghiệp, theo ông Phong, vẫn là một yếu tố thách thức với thí sinh. Khi số lượng văn bản tương đối lớn và nhiều câu hỏi yêu cầu suy luận, bài thi không chỉ đánh giá khả năng đọc hiểu mà còn chịu ảnh hưởng bởi tốc độ xử lý thông tin, kỹ năng quản lý thời gian và khả năng duy trì sự tập trung.

Một khía cạnh khác cũng cần được nhìn nhận khách quan là bài thi hiện nay chủ yếu đánh giá năng lực tiếp nhận thông qua kỹ năng đọc. Điều này phù hợp với điều kiện tổ chức thi trên diện rộng và yêu cầu bảo đảm tính ổn định, khả thi trong triển khai. Song, nếu mục tiêu dài hạn là đánh giá năng lực giao tiếp tiếng Anh một cách toàn diện, ông Phong cho rằng hệ thống đánh giá cần từng bước nghiên cứu và bổ sung các hình thức đo lường đối với kỹ năng nghe, nói và viết.

"Tuy nhiên, nhìn tổng thể, đề thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 cho thấy định hướng đổi mới rõ ràng và đáng khích lệ. Đề thi gửi đi một thông điệp tích cực đối với hoạt động dạy và học ngoại ngữ trong trường phổ thông: muốn học tốt tiếng Anh, học sinh không thể chỉ ghi nhớ công thức hay làm bài theo khuôn mẫu. Các em cần hình thành thói quen đọc, phát triển khả năng suy luận, hiểu cách tổ chức ý tưởng và sử dụng ngôn ngữ như một công cụ tiếp cận tri thức", ông Lê Hoàng Phong trao đổi.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Đề thi hay nhưng khó, đòi hỏi tư duy, suy luận

Phân tích mã đề 1133 môn tiếng Anh tốt nghiệp THPT năm 2026, thạc sĩ Đỗ Thị Ngọc Anh, quản lý học thuật tại DOL English, nhìn nhận: "Đề thi hay nhưng khó, đặc biệt các bài đọc đòi hỏi khả năng suy luận, tư duy cao". Theo chị Ngọc Anh, các câu hỏi tập trung kiểm tra khả năng đọc hiểu, suy luận và nắm bắt ngữ cảnh của thí sinh thay vì chỉ đánh giá vốn từ vựng đơn thuần. Cấu trúc đề cơ bản giữ được sự ổn định so với năm trước. Nội dung đề thi tập trung vào những chủ đề gần gũi với đời sống, trong đó nổi bật là vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu - một chủ đề mang tính thời sự cao.

Bên cạnh đó, đề còn đề cập đến các nội dung quen thuộc với học sinh như công việc làm thêm mùa hè, phương pháp ghi chép hiệu quả trong học tập và quản lý tiền bạc. Đây đều là những chủ đề thực tiễn, dễ tiếp cận, giúp thí sinh vận dụng kiến thức ngôn ngữ vào các tình huống đời sống.

Khi đề thi yêu cầu tốc độ xử lý thông tin cao hơn, học sinh không chỉ cần vốn từ vựng mà còn phải biết cách đọc và phân tích cấu trúc câu, theo thạc sĩ Ngọc Anh.

ẢNH: NHẬT THỊNH