Đặt trong yêu cầu đột phá của Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị và luật Giáo dục ĐH mới, việc thay thế Quyết định 37/2018/QĐ-TTg bằng cơ chế giao quyền cho các trường ĐH tự xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS) là bước tiến tất yếu để hội nhập quốc tế. Thay vì tổ chức xét công nhận tập trung mỗi năm một đợt như một "kỳ thi quốc gia", dự thảo trả chức danh GS, PGS về đúng bản chất là vị trí việc làm dẫn dắt giảng dạy, nghiên cứu tại từng cơ sở đào tạo. Việc cho phép bổ nhiệm quanh năm, ứng viên được nộp hồ sơ nhiều trường, bỏ lối "đếm bài cộng điểm", đòi hỏi năng lực đánh giá định tính của hội đồng, mở cửa thu hút học giả nước ngoài sẽ kích hoạt sự dịch chuyển chất xám và cạnh tranh học thuật.
Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: các ý kiến phản biện chính thức thường do lãnh đạo các trường ĐH phát biểu; còn các nhà khoa học trẻ, các nhà giáo chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quy định mới lại khá dè dặt, ít lên tiếng chính thức.
Tâm tư của các nhà khoa học, nhà giáo xuất phát trước hết từ những độ vênh kỹ thuật chưa tính hết tác động của dự thảo. Chẳng hạn công thức tính hạn mức neo chỉ tiêu tăng thêm vào tỷ lệ doanh thu khoa học, công nghệ gây thiệt thòi cho các ngành khoa học cơ bản, lý thuyết và xã hội. Trong khi các trường lớn đã chạm trần hạn mức lại lo "đóng băng" cơ hội của tiến sĩ trẻ.
Sâu xa hơn, nhiều giảng viên trẻ e ngại khi chức danh GS, PGS gắn với vị trí việc làm và quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm thuộc về thủ trưởng cơ sở đào tạo; nếu thiếu những thiết chế kiểm soát quyền lực nội bộ, người làm khoa học rất dễ rơi vào thế phụ thuộc hành chính.
Trước tâm tư của những nhà khoa học trẻ, GS Phùng Hồ Hải, Viện Toán học VN, bày tỏ sự đồng cảm. Ông cho rằng đội ngũ GS, PGS, giảng viên là "phần hồn" của một trường ĐH. "Việc bổ nhiệm GS, PGS phải dựa trên ý kiến của chính các cán bộ đang giảng dạy và nghiên cứu của trường chứ không phải do ý kiến của hiệu trưởng, hay của ban giám hiệu hay của bất cứ hội đồng nào xa rời tập thể cán bộ giảng dạy... Tính tự chủ ĐH trên hết phải là sự tự chủ của mỗi giảng viên, chứ không chỉ sự tự chủ của người có quyền hay có tiền trong nhà trường", GS Phùng Hồ Hải nói.
Còn GS Trần Đức Viên, Học viện Nông nghiệp VN, cũng chia sẻ một góc nhìn sâu sắc về tâm lý người làm khoa học: những trí thức có lòng tự trọng thường chỉ muốn toàn tâm cho chuyên môn; nếu môi trường học thuật thiếu cơ chế khích lệ những góp ý thẳng thắn, những tiếng nói phản biện tâm huyết sẽ thưa dần, người tài dễ chọn cách thu mình vào công việc riêng hơn là sẵn lòng đem hết hiểu biết và tâm huyết ra lo toan, phụng sự việc chung.
Trao quyền tự chủ cho các trường để tiệm cận chuẩn quốc tế là hướng đi đúng. Nhưng để sự phân quyền ấy trọn vẹn, thông tư cần gỡ các rào cản kỹ thuật thiếu công bằng giữa các ngành, đồng thời có cơ chế bảo vệ tiếng nói độc lập của hội đồng khoa học và từng giảng viên, để các nhà khoa học trẻ yên tâm vươn lên bằng năng lực học thuật.
Bình luận (0)