Đi tàu, xe đường dài về quê ăn tết: Làm sao để đỡ say, bớt mệt?

Ám ảnh say tàu, xe

Với Nguyễn Phương Nghi (25 tuổi), ngụ tại đường Nguyễn Văn Công, P.Hạnh Thông, TP.HCM (trước đây là P.3, Q.Gò Vấp), mỗi lần nhắc đến chuyện về quê ăn tết là vừa háo hức, vừa… lo. Quê ở Quảng Ngãi, quãng đường từ thành phố về nhà Nghi hơn 800 km, nếu đi xe khách giường nằm cũng mất gần một ngày. “Mình say xe từ nhỏ, cứ lên xe khoảng 30 phút là bắt đầu choáng, buồn nôn, người bủn rủn. Có năm về quê, mình gần như nằm li bì suốt chuyến, tới nơi là mệt rã rời”, Nghi kể.

Chính vì vậy, những năm sau đó, Nghi chuyển sang đi tàu hỏa để đỡ mệt hơn. “Dù vẫn không tránh được tình trạng say tàu, nhưng cảm giác dễ chịu hơn rất nhiều so với đi xe khách”, Nghi nói.

ẢNH: THẢO PHƯƠNG

Không riêng Nghi, với nhiều người trẻ, say tàu xe vẫn là nỗi ám ảnh mỗi mùa về quê. Có người chỉ cần nhìn thấy xe khách đã thấy chóng mặt. Thế nhưng, trong bối cảnh vé máy bay đắt đỏ và không phải lúc nào cũng mua được, xe khách và tàu hỏa vẫn là hai phương tiện được lựa chọn phổ biến nhất.

“Mình bị say xe nặng nên mấy năm nay không dám đi xe khách nữa, mà ưu tiên đi tàu hỏa. Tuy thời gian di chuyển lâu hơn, nhưng đỡ mệt hơn nhiều”, Nguyễn Thị Lựu (25 tuổi), nhân viên truyền thông làm việc tại TP.HCM, quê xã Đại Lộc, TP.Đà Nẵng (trước là thị trấn Ái Nghĩa, Quảng Nam), chia sẻ.

Sau nhiều năm “vật lộn” với những chuyến tàu dài, Lựu tự đúc kết cho mình một danh sách những việc phải làm trước mỗi lần lên đường. “Mình không bao giờ để bụng đói, nhưng cũng không ăn quá no. Trước ngày đi, mình cố gắng ngủ sớm, ngủ đủ giấc. Trước khi lên tàu khoảng nửa tiếng là uống thuốc chống say, trong túi lúc nào cũng có kẹo gừng, dầu gió, thêm quả cam hoặc quýt để ngửi sẽ thấy dễ chịu hơn”, Lựu nói.

ẢNH: THẢO PHƯƠNG

Còn với Nguyễn Minh Thư, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM (quê ở TP.Huế), việc chọn chỗ ngồi trên xe lại là yếu tố quan trọng nhất. “Nếu đi xe khách, mình thường cố gắng chọn ghế gần đầu xe hoặc gần giữa xe để bớt rung lắc, không nằm cuối xe hay giường tầng trên. Lên xe mình cũng hạn chế dùng điện thoại, không đọc tin nhắn hay lướt mạng, chỉ nhìn ra ngoài cửa sổ hoặc nhắm mắt nghỉ”, Thư cho biết.

Bác sĩ khuyên gì để giảm say tàu xe?

Theo thạc sĩ, bác sĩ Hồ Ngọc Lợi, giảng viên ĐH Y Dược TP.HCM, say tàu xe thực chất là một phản ứng sinh lý khá phức tạp, chứ không đơn thuần vì “sức khỏe yếu” như nhiều người vẫn nghĩ. “Khi ngồi trong xe, mắt nhìn vào không gian trong xe vốn khá “đứng yên”, trong khi tai trong lại cảm nhận rõ rung lắc, tăng, giảm tốc liên tục. Sự “mâu thuẫn” đó khiến cơ thể phản ứng bằng cảm giác choáng váng, nôn nao, thậm chí nôn ói. Ngoài cơ chế này, mức độ say xe còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ địa, giới tính, độ tuổi và tiền sử bệnh lý”, bác sĩ Lợi lý giải.

Trong thực tế, bác sĩ Lợi cho biết nhiều thói quen tưởng vô hại lại vô tình làm say xe nặng hơn. Phổ biến nhất là đọc sách hoặc dùng điện thoại khi xe đang chạy, bởi lúc này mắt tập trung vào vật thể “tĩnh” trong khi tai trong vẫn cảm nhận chuyển động mạnh. Việc ngồi ngược chiều xe chạy, ngồi hàng ghế sau hoặc không nhìn ra xa cũng khiến não khó “đồng bộ” cảm giác, nên cơn say đến nhanh và rõ hơn. Ngoài ra, cử động đầu nhiều, quay đầu đột ngột hoặc để đầu không được tựa vững cũng làm hệ tiền đình bị kích thích mạnh, gây chóng mặt, buồn nôn tăng lên.

“Chưa kể, các yếu tố sinh hoạt như để bụng quá đói hoặc ăn quá no, nhất là đồ dầu mỡ, cay nóng, khó tiêu, hay dùng rượu bia, hút thuốc, thiếu ngủ đều khiến cơ thể nhạy cảm hơn với rung lắc. Ngay cả yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò không nhỏ: lo lắng trước chuyến đi, nghe người khác bàn tán về say xe, hoặc nhìn thấy người khác nôn cũng có thể khiến triệu chứng xuất hiện sớm và nặng hơn”, nam bác sĩ cho hay.

Để hạn chế say tàu xe, bác sĩ Lợi khuyên nên chủ động chuẩn bị trước chuyến đi thay vì đợi đến khi mệt mới “chữa cháy”. 

“Trước hết là chọn vị trí ít rung lắc, trên xe khách hoặc tàu hỏa nên ngồi ghế trước hoặc vị trí gần giữa, quay mặt về phía trước. Khi di chuyển, nên nhìn ra xa hoặc về phía đường chân trời, giữ đầu ổn định, tránh đọc sách hay dùng điện thoại, đồng thời đảm bảo không khí xung quanh thông thoáng, tránh mùi khó chịu. Với những người say nặng, có thể cân nhắc dùng thuốc dự phòng, nhưng cần uống trước khi khởi hành khoảng 30–60 phút, vì khi đã buồn nôn, dạ dày hấp thu thuốc kém hơn, hiệu quả sẽ giảm. Một số biện pháp hỗ trợ như gừng, bấm huyệt cổ tay tuy hiệu quả khác nhau ở mỗi người, nhưng nếu giúp người dùng cảm thấy yên tâm và dễ chịu hơn thì vẫn có thể áp dụng”, bác sĩ Lợi chia sẻ.