Điện hạt nhân Ninh Thuận trở lại đường đua năng lượng: Đồng thuận mở lối tương lai

Giải phóng mặt bằng gắn với sinh kế

Theo Sở NN-MT tỉnh Khánh Hòa, đầu tháng 8, tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (xã Phước Dinh) vẫn thấp so với yêu cầu, trong khi dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 (xã Vĩnh Hải) cơ bản đáp ứng tiến độ.

Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 có 1.129 trường hợp bị ảnh hưởng, diện tích 515 ha. Cơ quan chức năng đã lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 854 trường hợp, đạt 76,6%, nhưng tiến độ chi trả và thu hồi đất vẫn chậm. Đến nay, mới 56 trường hợp được chi trả, đạt 8,3%; diện tích đất thu hồi và đưa vào quản lý đạt 22,1%.

ẢNH: KỲ NAM

Việc di dời 570 ngôi mộ của 124 thân nhân và 1 tổ chức đã hoàn thành. Tại khu tái định cư, 33,5 ha đã được bàn giao, 32,1 ha còn lại đang xử lý; đơn vị thi công mới triển khai khoảng 11 ha.

Ông Trần Văn Mỹ (thôn Sơn Hải 1, xã Phước Dinh) có khoảng 3 ha ao đìa nuôi hải sản, đã đầu tư hơn 10 tỉ đồng với các công nghệ nuôi tiên tiến. Gia đình ông sẵn sàng di dời, nhường đất cho dự án nhưng mong việc kiểm đếm tài sản đầy đủ, phù hợp giá trị đầu tư thực tế.

"Nhiều hộ dân cũng mong muốn việc tái định cư được triển khai sớm để có thể chủ động cuộc sống mới, việc đền bù thỏa đáng nhất là những gia đình đầu tư sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản", ông Mỹ bày tỏ.

Tại xã Vĩnh Hải, nơi triển khai dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 2, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cơ bản đáp ứng yêu cầu. Trong 841 trường hợp bị ảnh hưởng, có 814 trường hợp đã được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đạt 98,6%. Tổng số tiền được phê duyệt là 1.767 tỉ đồng.

ẢNH: KỲ NAM

Nhưng với người dân, câu chuyện sau những con số ấy mới là điều đáng quan tâm. Khi rời nơi ở và đất sản xuất, họ sẽ sống bằng gì, làm việc ở đâu, con cái học hành thế nào?

Đang chăm sóc những chùm nho trong vườn, ông Nguyễn Trung (thôn Thái An, xã Vĩnh Hải) cho biết gia đình sẵn sàng thực hiện chủ trương di dời. "Nhà nước đã quyết thì người dân đi theo. Tôi chỉ hy vọng con em sau này có việc làm ngay tại quê nhà, không phải thất nghiệp. Cùng với dự án, hạ tầng giao thông, trường học, cơ sở y tế và thương mại - dịch vụ cần được đầu tư để người dân yên tâm với cuộc sống mới", ông Trung nói.

Bà Nguyễn Thị Phúc (xã Vĩnh Hải) cho biết nhiều hộ hiện có thu nhập từ trồng nho, nuôi hải sản. Vì vậy, nếu mất đất sản xuất mà chưa có sinh kế thay thế, khoản tiền bồi thường dù lớn cũng sẽ dần cạn. Bà kỳ vọng dự án điện hạt nhân mở ra cơ hội việc làm, tạo nguồn thu nhập lâu dài.

Ông Nguyễn Văn Quế, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải, cho hay người dân cơ bản đồng thuận với chính sách bồi thường của Nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh chi trả bồi thường, cần có chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ chuyển đổi nghề, sinh kế và hướng dẫn người dân sử dụng hiệu quả tiền bồi thường. Địa phương đang kiến nghị UBND tỉnh Khánh Hòa về vấn đề này.

ẢNH: KỲ NAM

ẢNH: KỲ NAM

Tháo gỡ từng hồ sơ

Trước tiến độ còn chậm tại dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Sở NN-MT kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo xã Phước Dinh hoàn thành cơ sở dữ liệu, phân loại toàn bộ 1.129 hồ sơ theo từng nhóm, giao người phụ trách và thời hạn xử lý cụ thể.

Tại các cuộc họp gần đây, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ công việc, bảo đảm số liệu báo cáo chính xác, sát thực tế. Riêng xã Phước Dinh phải nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ xác định nguồn gốc đất, quy chủ đối với những trường hợp còn vướng mắc. Tỉnh cũng thành lập tổ công tác đặc biệt do Sở NN-MT làm tổ trưởng, hỗ trợ địa phương tháo gỡ vướng mắc về đất đai, đẩy nhanh tiến độ dự án.

Để người dân yên tâm di dời, các chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được kỳ vọng tạo thêm cơ sở cho sự đồng thuận. Theo Nghị quyết số 121/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hệ số 1,5 lần được áp dụng trên toàn bộ khung chính sách bồi thường hiện hành. Người có đất nông nghiệp bị thu hồi thuộc diện hỗ trợ chuyển đổi nghề được hưởng mức hỗ trợ tối đa bằng 5 lần giá đất, nhân hệ số 1,5 lần; người đủ điều kiện tái định cư được miễn 100% tiền sử dụng đất đối với suất tái định cư tối thiểu. UBND tỉnh Khánh Hòa cũng hỗ trợ tiền thuê nhà 5 triệu đồng/hộ/tháng trong thời gian chờ tái định cư.

Song song với giải phóng mặt bằng, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn cho dự án được chú trọng. Công an tỉnh Khánh Hòa đã công bố quyết định thành lập "Đội an ninh hạt nhân" thuộc Phòng An ninh kinh tế nhằm bảo đảm an ninh, an toàn vùng dự án.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Khánh Hòa, dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận được tách thành 3 dự án độc lập, gồm điện hạt nhân Ninh Thuận 1, điện hạt nhân Ninh Thuận 2, và dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Khu tái định cư được xây dựng đồng bộ với đầy đủ hạ tầng, dịch vụ, công viên cây xanh…, hướng đến bảo đảm chất lượng sống cho người dân.

Ông Phạm Văn Chi, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, Chủ tịch Hội Tri thức Khánh Hòa, nhận định nếu dự án điện hạt nhân được triển khai đúng tiến độ, bảo đảm yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn và hiệu quả đầu tư, khu vực này có thể hình thành một trung tâm năng lượng quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

Theo ông Chi, dự án không chỉ tạo ra điện mà còn tạo nhu cầu về tri thức, công nghệ, nhân lực, hạ tầng và dịch vụ, qua đó thúc đẩy đào tạo nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ.