Dồn lực cho xuất khẩu cuối năm

Nông nghiệp duy trì vị thế xuất siêu

Những ngày giữa tháng 7, không khí sản xuất tại Công ty Nacoms, chuyên sản xuất trái cây sấy dẻo tại Đồng Tháp, trở nên tất bật khi đơn hàng xuất khẩu nhiều hơn trước. Chia sẻ với PV Thanh Niên, chị Châu Thị Lan Phương, người sáng lập và điều hành Nacoms, hồ hởi: "Chúng tôi vừa đóng thêm một container trái cây sấy dẻo xuất khẩu sang Đức, đây là hợp đồng thứ 4 từ đầu năm đến nay của công ty. Với một doanh nghiệp (DN) nhỏ, tuổi đời còn non trẻ, việc khẳng định được chất lượng và liên tiếp có các đơn hàng xuất khẩu là động lực để chúng tôi tiếp tục nỗ lực". Chị thông tin thêm, tình hình xuất khẩu hiện nay khá lạc quan, nhiều khách hàng đặt mua sản phẩm liên tục và DN đang đầu tư mở rộng thêm nhà xưởng để đáp ứng yêu cầu của các nhà nhập khẩu.

Cũng tâm trạng lạc quan, ông Phạm Đình Ngãi, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Trà Vinh Farm với thương hiệu mật hoa dừa Sokfarm, khoe đã phủ kín các hệ thống siêu thị toàn quốc và xuất khẩu đến gần 20 thị trường, trong đó có những thị trường khó tính như Nhật Bản, EU, Bắc Mỹ…Ông Ngãi không giấu niềm vui cho biết, công ty liên tục có khách hàng mới tìm đến để hỏi mua nguyên liệu.

Tâm trạng lạc quan của DN cũng tương thích với bức tranh chung của ngành trái cây rau quả, một trong những ngành hàng chủ lực tăng trưởng bứt phá trong vài năm gần đây. Theo Hiệp hội Rau quả VN (Vinafruit), chỉ riêng tháng 6 các mặt hàng trái cây đã mang về xấp xỉ 1 tỉ USD, tính chung 6 tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt trên 3,7 tỉ USD. Với những diễn biến thuận lợi từ việc khai mở thị trường, kim ngạch xuất khẩu có thể đạt đến cột mốc 10 tỉ USD ngay trong năm nay. Đặc biệt, cơ cấu của nhóm hàng chế biến xuất khẩu đã tăng lên, chiếm 35,82% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, cao hơn đáng kể so với mức 29,33% của cùng kỳ năm 2025. Xu hướng này góp phần nâng cao giá trị gia tăng, giảm sự phụ thuộc vào tính mùa vụ của trái cây tươi.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Ngành tôm đang giữ phong độ ổn định khi Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là động lực chính cho tăng trưởng, đạt khoảng 845 triệu USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 44% và chiếm 36% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm. Riêng Trung Quốc đạt gần 809 triệu USD, tăng 47%. Các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc vẫn duy trì tăng trưởng mạnh mẽ, lần lượt đạt khoảng 271 triệu USD, 169 triệu USD và 126 triệu USD. Trong khi đó, xuất khẩu sang EU tăng nhẹ 2%. Lãnh đạo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 8 - 10%, với kim ngạch trên 12 tỉ USD.

Với ngành gỗ, số liệu sẽ thấy nhiều tín hiệu tích cực trong những tháng cuối năm. Cụ thể, trong 6 tháng qua xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt 8,5 tỉ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, nhập khẩu gỗ đạt 1,8 tỉ USD, tăng đến 20%; trong đó nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ tăng mạnh nhất với 83% so với cùng kỳ năm trước. Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phát triển sản xuất thương mại Saigon (Sadaco), giải thích Mỹ là thị trường xuất khẩu gỗ lớn nhất của VN. Chúng ta nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ tăng mạnh thì hứa hẹn xuất khẩu gỗ vào Mỹ trong những tháng tới sẽ bứt tốc. Chưa kể xuất khẩu gỗ có đặc thù là thường tăng trưởng mạnh trong quý 3 và đầu quý 4. Vì thế, hoàn toàn có thể lạc quan về sự tăng trưởng tốt của ngành trong nửa cuối năm 2026.

Tổng quan có thể thấy, nhiều mặt hàng chủ lực vẫn tăng trưởng tốt như gỗ và sản phẩm gỗ xuất siêu 6,7 tỉ USD, cà phê xuất siêu 4,6 tỉ USD, tôm và rau quả trên 2 tỉ USD, gạo 1,6 tỉ USD, cá tra trên 1 tỉ USD... và nông nghiệp vẫn duy trì vị thế xuất siêu với hơn 9 tỉ USD trong nửa đầu năm 2026. Đó cũng là cơ sở để ngành này hướng tới hiện thực hóa mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỉ USD vào năm 2027.

Nhập siêu là "vốn lận lưng" để tăng tốc nửa cuối năm

Bất chấp những khó khăn, 6 tháng đầu năm 2026 vẫn đánh dấu một giai đoạn tăng trưởng mạnh của xuất nhập khẩu VN. Theo số liệu của cơ quan thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 550 tỉ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 266,5 tỉ USD, tăng 21%; còn nhập khẩu đạt 283,2 tỉ USD, tăng 33,4%. VN nhập siêu khoảng 16,65 tỉ USD, trái ngược với mức xuất siêu cùng kỳ năm trước.

Dù nhập siêu cao, một điểm sáng nổi bật là cơ cấu xuất khẩu tiếp tục được nâng lên. Có 5 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 10 tỉ USD, chiếm hơn 62% tổng giá trị xuất khẩu. Trong đó, điện tử, máy tính và linh kiện tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với hơn 71 tỉ USD chỉ trong nửa đầu năm. Điều này cho thấy VN đang dịch chuyển dần sang các ngành có giá trị gia tăng cao thay vì chỉ dựa vào các ngành hàng gia công truyền thống.

Với mục tiêu khoảng 550 tỉ USD cho năm 2026, bình quân mỗi tháng VN cần xuất khẩu khoảng 45 - 46 tỉ USD. Nửa đầu năm, tiến độ thực hiện bám khá sát quỹ đạo đề ra, tạo nền tảng thuận lợi cho chặng nước rút cuối năm.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Thậm chí, với mức tăng trưởng xuất khẩu khoảng 21% ngay trong nửa đầu năm, cùng việc DN đã chủ động tăng nhập khẩu nguyên liệu để chuẩn bị sản xuất, VN có cơ sở để kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 không chỉ cán đích 550 tỉ USD mà còn có thể vượt nhẹ mục tiêu, nếu môi trường thương mại quốc tế không xuất hiện cú sốc lớn trong những tháng còn lại. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để củng cố vị thế của VN trong nhóm các nền kinh tế xuất khẩu hàng đầu thế giới và tạo động lực tăng trưởng cho cả nền kinh tế trong năm 2026.

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), phân tích: Dù số liệu nhập siêu rất đáng chú ý, nhưng trong cơ cấu hàng nhập khẩu có một số điểm nổi bật. Thứ nhất là mặt hàng xăng dầu, lượng nhập khẩu chỉ tăng khoảng 11%, trong khi trị giá nhập khẩu tăng mạnh do tác động của những diễn biến căng thẳng địa chính trị, làm giá nhập khẩu tăng và qua đó góp phần làm tăng kim ngạch nhập khẩu. Đây là yếu tố hoàn toàn khách quan. Trong khi đó, có 2 nhóm hàng nhập khẩu tăng mạnh là nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện cùng nhóm máy móc, thiết bị, chiếm khoảng 51% tổng kim ngạch nhập khẩu. Bên cạnh đó, nhiều nhóm nguyên liệu đầu vào khác như sắt thép, hóa chất, chất dẻo và sản phẩm từ chất dẻo, nguyên phụ liệu dệt may, da giày... cũng ghi nhận mức tăng. Đây đều là những nhóm nguyên liệu phục vụ trực tiếp cho sản xuất, đồng thời phản ánh nhu cầu đầu vào của nền kinh tế. "Nếu nhìn vào cơ cấu nhập khẩu hiện nay thì phần lớn đều là các mặt hàng nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư. Đây cũng sẽ là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới", ông Hải nhận định.

Có cùng góc nhìn, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), chia sẻ: Ngoài xăng dầu thì chúng ta cũng nhập khẩu nhiều nguyên liệu để sản xuất ethanol phục vụ phát triển xăng sinh học. Đây cũng là điểm mới trong bức tranh nhập khẩu thời gian gần đây. Đối với phần máy móc thiết bị và linh kiện, có 2 vấn đề đáng chú ý. Thứ nhất, phần lớn sản phẩm nhập khẩu của khối DN FDI; họ nhập tăng thì về cơ bản đầu ra được đảm bảo. Điều này đồng nghĩa với tiềm năng tăng trưởng xuất khẩu tốt trong thời gian tới. Thứ hai, kim ngạch tăng vì giá thành linh kiện tăng. Thời gian gần đây, công nghệ AI phát triển mạnh ở khắp nơi trên thế giới nên nhu cầu về sản phẩm và linh kiện tăng cao. Việc có sẵn nguồn nguyên liệu để sản xuất cũng là cơ hội tốt với các DN tại VN, thúc đẩy cán cân thương mại đổi chiều trong những tháng tới.

Các chuyên gia ví von, con số nhập siêu gần 17 tỉ USD nửa đầu năm giống như "vốn lận lưng" để phục vụ sản xuất xuất khẩu những tháng cuối năm. Đây cũng vốn là giai đoạn mà các thị trường tiêu thụ truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… tăng nhập khẩu hàng hóa của VN. Trong nửa năm qua, kim ngạch thương mại đạt tới 550 tỉ USD là cơ sở để chúng ta có thể tin tưởng lần đầu chạm đến cột mốc 1.000 tỉ USD trong năm 2026.

ẢNH: QUANG THUẦN

Nỗ lực mở rộng thị trường

Trong bối cảnh thương mại quốc tế còn nhiều bất ổn, Chính phủ đang đẩy mạnh hàng loạt giải pháp nhằm giữ vững động lực tăng trưởng xuất khẩu. Từ việc mở rộng thị trường thông qua ngoại giao kinh tế và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đến cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí logistics, hỗ trợ tín dụng và tháo gỡ rào cản thương mại cho DN, các chính sách đều hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa VN. Cùng với đó, định hướng thúc đẩy chế biến sâu, phát triển xuất khẩu chính ngạch và đa dạng hóa thị trường được kỳ vọng sẽ tạo dư địa tăng trưởng mới, góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu cả nước cán mốc khoảng 550 tỉ USD trong năm 2026.

Theo Bộ Công thương, Chính phủ sẽ tập trung triển khai một số nhóm giải pháp trọng tâm để thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm, đặc biệt là hỗ trợ DN khai thác hiệu quả các FTA. Chúng ta cũng vừa kết thúc đàm phán FTA với Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA). Khi được ký kết, đây sẽ là FTA thứ 18 của VN, tạo thêm dư địa để thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian tới.

ẢNH: ĐÌNH NGÃI

Về phía các DN, nỗ lực xuất khẩu để về đích trong những tháng cuối năm đang được tập trung cao độ. Ông Đặng Quý Nhân, Tổng giám đốc Công ty CP nông sản Nam Mekong (Somekco), cho biết DN có thế mạnh trong xuất khẩu chuối và dừa tươi vào Trung Đông, tuy nhiên từ đầu năm đến nay hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn nên đã chủ động chuyển mạnh sang thị trường Trung Quốc. "Thị trường Trung Quốc sức tiêu thụ lớn, dự báo từ nay đến cuối năm vẫn thuận lợi nhưng giá thấp nên biên lợi nhuận thấp. Chúng tôi duy trì hoạt động để tiêu thụ nông sản cho bà con. Hiện tại, để mở rộng đầu ra và nâng giá thành, chúng tôi đang tìm cách mở thêm thị trường Nga", ông Nhân cho hay.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Vinafruit, cũng tự tin ngành xuất khẩu rau quả VN đang đứng trước cơ hội vàng để tiến gần đến cột mốc lịch sử 10 tỉ USD nhờ đà tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm nay, đặc biệt là mặt hàng chủ lực sầu riêng. Trong thời gian gần đây, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung tháo gỡ khó khăn vướng mắc như cấp mã số vùng trồng, đóng gói, thông quan… nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường Trung Quốc. Các sản phẩm khác, đặc biệt là tỷ trọng rau quả chế biến, nước ép đóng hộp, hoa quả sấy khô cũng đang tăng nhanh, giúp duy trì giá trị xuất khẩu ổn định ngay cả khi qua mùa trái cây tươi. Bên cạnh Trung Quốc, các thị trường cao cấp như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc cũng tăng trưởng mạnh. Các DN VN vẫn đang khai thác tốt lợi thế từ những FTA. Đó là dư địa để ngành này đi tới cột mốc kỷ lục, đóng góp vào mục tiêu xuất khẩu chung của năm nay.

Ngành điều cũng đang nỗ lực bứt tốc. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch Hiệp hội Điều VN, thông tin: Mỹ tiếp tục là thị trường truyền thống và duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt gần 447 triệu USD, tăng 33,46% so với cùng kỳ, riêng tháng 6 tăng trên 62%. Các thị trường châu Âu cùng nhiều thị trường khác vẫn chiếm khoảng 62% tổng kim ngạch xuất khẩu, tạo nên cơ cấu thị trường khá cân bằng, giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào một khu vực tiêu thụ. "Nếu xu hướng này tiếp tục được duy trì trong nửa cuối năm, đặc biệt trong mùa tiêu thụ cuối năm tại Mỹ, châu Âu và Trung Quốc, mục tiêu 5 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu điều hoàn toàn có cơ sở để đạt được. Điều đó không chỉ giúp VN tiếp tục giữ vững vị thế quốc gia xuất khẩu nhân điều số một thế giới, mà còn tạo thêm động lực cho ngành chế biến nông sản nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường quốc tế", ông Nhựt khẳng định.