Đưa Việt Nam thành điểm đến của dòng vốn ngoại

Thu hút vốn ngoại chất lượng cao

Nghị quyết số 10 (NQ10) nêu rõ kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, không chỉ góp phần bổ sung vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển mà còn là kênh tiếp nhận công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị hiện đại, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp mở rộng thị trường.

Ảnh: Thùy Linh

Quan điểm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước là phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả, năng lực tự chủ chiến lược, sức cạnh tranh của nền kinh tế; chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Phát triển đồng bộ, thống nhất hệ sinh thái đầu tư nước ngoài, gắn với chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước, phát triển thị trường vốn, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, hạ tầng logistics, dữ liệu, năng lượng; khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài hình thành trụ sở khu vực và các trung tâm điều hành, nghiên cứu, thiết kế, dịch vụ của khu vực...

Từ quan điểm chỉ đạo đó, NQ10 đã đưa ra các mục tiêu cụ thể là từ nay đến năm 2030, phấn đấu đưa VN thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chất lượng dịch vụ công và năng lực tiếp nhận các dự án đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Thu hút vốn FDI đăng ký khoảng 200 - 300 tỉ USD (40 - 50 tỉ USD/năm); vốn thực hiện khoảng 150 - 200 tỉ USD (30 - 40 tỉ USD/năm). Trong đó, 75% vốn FDI đến từ các nền kinh tế phát triển, có tiềm lực về công nghệ, vốn và quản trị hiện đại; số lượng tập đoàn đa quốc gia trong danh sách Fortune 500 có hoạt động đầu tư tại VN tăng 30%; thu hút các tập đoàn đa quốc gia đầu tư các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trụ sở khu vực, trung tâm điều hành, trung tâm ngân quỹ, trung tâm mua sắm, trung tâm dịch vụ dùng chung, trong đó có ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở, văn phòng, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại VN... Song song đó, tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt từ 45 - 50%; phấn đấu có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó có khoảng từ 500 - 1.000 nhà cung ứng cấp I...

TS Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT, nay thuộc Bộ Tài chính), đánh giá NQ10 của Bộ Chính trị giúp định hình mô hình FDI thế hệ mới cho VN trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế toàn cầu ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng quốc tế đang được tái cấu trúc mạnh mẽ và VN đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng mô hình tăng trưởng mới. Việc Bộ Chính trị ban hành NQ10 mang ý nghĩa chiến lược trong định hướng thu hút và sử dụng vốn FDI đến năm 2045.

Ông Phan Hữu Thắng nhận xét: Điểm mới quan trọng của Nghị quyết là sự chuyển dịch từ tư duy "thu hút nhiều vốn hơn" sang "thu hút FDI chất lượng cao hơn". Mục tiêu không chỉ dừng ở quy mô vốn đầu tư mà hướng tới tiếp nhận công nghệ tiên tiến, nâng cao giá trị gia tăng trong nước, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nền kinh tế đất nước. Đây là những chỉ tiêu khả thi nếu được triển khai đồng bộ thông qua cải cách thể chế, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế.

VN có nhiều lợi thế thu hút vốn FDI

Thực tế thời gian qua, dòng vốn FDI vào VN vẫn tiếp tục lập kỷ lục. Cụ thể, trong 5 tháng đầu năm, theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), tổng vốn FDI đăng ký vào VN đạt gần 25 tỉ USD, tăng gần 35% so với cùng kỳ năm trước. Song song, vốn FDI thực hiện tiếp tục tăng mạnh, ước đạt 9,75 tỉ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ và là mức cao nhất cùng kỳ trong 5 năm qua. Đáng lưu ý, dòng vốn ngoại đang có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghệ cao và kinh tế xanh. Chẳng hạn, ngày 18.5 vừa qua, dự án nhà máy nhiệt điện LNG Quỳnh Lập (Nghệ An) - dự án nguồn điện trọng điểm thuộc Quy hoạch điện 8, có tổng vốn đầu tư hơn 59.372 tỉ đồng (tương đương hơn 2,2 tỉ USD) được khởi công xây dựng. Khi đi vào hoạt động, cơ sở này dự kiến tiêu thụ khoảng 1,15 triệu tấn LNG nhập khẩu mỗi năm để vận hành phát điện, cung cấp thêm nguồn cung cho hệ thống điện quốc gia.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Có nhiều lý do nhà đầu tư ngoại chọn VN, đầu tiên chính là hiệu quả kinh doanh. Đơn cử như Samsung với mức lợi nhuận hàng tỉ USD tại VN, đang được đánh giá là "cỗ máy kiếm tiền" lớn nhất trong khối FDI. Năm 2025, tổng doanh thu của tập đoàn này tại VN đạt khoảng 59,7 tỉ USD, tăng 8%. Tổng lợi nhuận ròng đạt 3,53 tỉ USD, tăng 12% so với năm trước. Riêng Samsung Electronics VN Thái Nguyên (SEVT) đóng góp khoảng 1,61 tỉ USD lợi nhuận, cao nhất trong hệ thống Samsung tại VN. Đáng chú ý, các nhà máy tại VN hiện đóng góp khoảng 25,4% doanh thu toàn cầu của Samsung và gần 10% lợi nhuận hợp nhất của tập đoàn. Trong quý đầu năm nay, 4 công ty con của Samsung tại VN mang về tổng doanh thu 17,72 tỉ USD cùng lợi nhuận ròng 1,3 tỉ USD.

Tương tự trong khu vực bán lẻ, nhà đầu tư đến từ Nhật Bản là Aeon có biên lợi nhuận duy trì khá tốt nhờ sức mua của thị trường nội địa. VN hiện là một trong những thị trường hiệu quả nhất của Aeon ngoài Nhật Bản. Mức lợi nhuận gần nhất tập đoàn này công bố về kết quả kinh doanh ở VN là khoảng 730 - 780 tỉ đồng trong năm tài chính 2024.

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), nhận xét: Thực tế hoạt động của các tập đoàn đầu tư như Samsung hay Aeon cho thấy VN không chỉ là điểm đến của dòng vốn FDI quy mô lớn mà còn là thị trường có khả năng tạo lợi nhuận cao cho nhà đầu tư nước ngoài. Điều này phản ánh sự cải thiện của môi trường đầu tư, quy mô thị trường và vị thế ngày càng quan trọng của VN trong chuỗi giá trị toàn cầu.

"VN đang có những lợi thế lớn để thu hút vốn ngoại, đó là môi trường chính trị - xã hội an ninh, an toàn. Nhưng con số đáng chú ý hơn là vốn giải ngân tăng. Điều này chứng tỏ cam kết của nhà đầu tư vào VN vẫn được thực thi nghiêm túc bởi họ tin tưởng môi trường đầu tư, xác định đây là vùng đất hấp dẫn có thể gia tăng lợi nhuận, định hướng lâu dài, an toàn và không có rủi ro chính trị - xã hội", ông Vinh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Phan Hữu Thắng phân tích: Với thế giới, đây là giai đoạn bước vào thời kỳ chuyển đổi số toàn diện với sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển dịch năng lượng. Theo đó, các tập đoàn đa quốc gia cũng đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng đa dạng hóa địa điểm đầu tư, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, ưu tiên những quốc gia có môi trường chính trị ổn định và nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, ông Thắng cũng lưu ý xu hướng này vừa là cơ hội, vừa tạo áp lực cạnh tranh lớn cho VN trong giai đoạn tới.

Hướng tới trung tâm thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Nghiên cứu thương mại và kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân) cho rằng các nhóm nhiệm vụ và giải pháp tại NQ10 là sự kế thừa, nâng cấp và mở rộng từ các chủ trương đã được xác lập trong Nghị quyết 50 ban hành năm 2019 nhưng được chi tiết hóa hơn nhằm hoàn thiện thể chế, chính sách về đầu tư nước ngoài; hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư; bảo hộ và nâng cao trách nhiệm nhà đầu tư; quản lý, giám sát đầu tư; đổi mới xúc tiến đầu tư; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; cùng với đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực hấp thụ đầu tư. Điều này phù hợp với bối cảnh mới của kinh tế số, chuyển đổi xanh, cạnh tranh chiến lược và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Những yếu tố mở rộng quy mô thu hút đầu tư, hay trọng tâm chuyển sang nâng chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ... thực chất đã xác định vai trò của nhà đầu tư ngoại là phải liên kết, làm mạnh khu vực doanh nghiệp trong nước. NQ10 chuyển sang cách tiếp cận "phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài" dựa trên động lực quan trọng là đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó là quan điểm hết sức mới, tiến bộ, tự chủ để phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh mới", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng chia sẻ thêm.

Theo chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh (Trung tâm Nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế và xã hội), thời gian gần đây, VN đã chuyển đổi với mong muốn thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài hướng đến các ngành nghề, lĩnh vực sản xuất có hàm lượng khoa học công nghệ cao, hay hàm lượng tri thức cao hơn. Để đạt được mục tiêu, bên cạnh các giải pháp trọng tâm đã được NQ10 đưa ra, để tiếp tục thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp mới thì phải có chính sách để khuyến khích các công ty FDI đang hoạt động tại VN.

"Đối với những doanh nghiệp đã ở đây, đã hiểu rõ về môi trường VN nhưng trước đây chỉ mới thực hiện lắp ráp đơn giản, trụ sở chính vẫn duy trì ở nước khác thì làm thế nào để khuyến khích họ đổi mới công nghệ, đầu tư nghiên cứu phát triển, chuyển trụ sở chính sang VN và từ đó sẽ mở rộng hoạt động hơn nữa. Các chính sách khuyến khích có thể đặt ra những tiêu chí cụ thể như có ưu đãi trong hoạt động đổi mới sáng tạo...", ông Minh giải thích và nhấn mạnh thêm: Khi chúng ta chú ý đến họ, nhất là những doanh nghiệp nhỏ và làm thế nào để các ông chủ doanh nghiệp FDI cảm thấy VN như một quê hương thì có thể họ sẽ gắn bó lâu dài hơn, mở rộng hoạt động, dịch chuyển sản xuất sang các ngành có hàm lượng khoa học công nghệ như các doanh nghiệp trong nước. Họ sẽ ở lại VN lâu dài và có thể doanh nghiệp cũng sẽ được truyền thừa cho các thế hệ tiếp theo chứ không phải khi hết thời gian ưu đãi là ngưng hoạt động. Đây sẽ là một phần lớn thu hút vốn FDI trong tương lai. Đồng thời nó cũng là điểm tích cực để các dòng vốn mới nhìn vào và đánh giá môi trường VN tích cực nhất vì đã giữ chân được các nhà đầu tư ngoại.

"Một điểm đáng chú ý được NQ10 nêu rõ là dòng vốn đầu tư gián tiếp còn nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng thị trường. VN cần lưu ý thu hút thêm dòng vốn đầu tư gián tiếp", ông Minh nói. Dẫn chứng về việc ngày 11.6 vừa qua, Công ty SpaceX (Mỹ) ghi nhận đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất từ trước đến nay tại Mỹ khi huy động 75 tỉ USD từ việc bán 555,56 triệu cổ phiếu, định giá công ty ở mức 1.770 tỉ USD, chuyên gia này nhấn mạnh: Vốn đầu tư từ các quỹ đầu tư, quỹ tư nhân mới là dòng vốn tập trung nhiều vào các doanh nghiệp khoa học công nghệ, sáng tạo và đổi mới. Nếu VN xây dựng được các cơ chế cởi mở, phát triển thị trường vốn thông qua Trung tâm tài chính quốc tế, thị trường chứng khoán được nâng hạng... thì không chỉ thu hút được vốn đầu tư trực tiếp mà dòng vốn gián tiếp cũng sẽ tìm đến nhiều hơn.