El Nino đe dọa nguồn nước, các chủ hồ thủy điện ở Đà Nẵng nói gì?

Nguy cơ kép từ suy giảm dòng chảy và hạn hán kéo dài

Theo các cơ quan khí tượng thủy văn, tác động của biến đổi khí hậu cùng hiện tượng El Nino khiến tình hình thủy văn trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn diễn biến bất lợi. Căn cứ các bản tin dự báo, UBND thành phố Đà Nẵng đánh giá nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trên địa bàn ở mức cao đến rất cao, đặc biệt tại lưu vực Vu Gia - Thu Bồn.

Kịch bản rủi ro lớn nhất là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố như nắng nóng kéo dài, mùa mưa năm 2027 đến muộn, nguồn nước tại các hồ chứa thiếu hụt và dòng chảy tự nhiên từ thượng nguồn suy giảm.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Trước nguy cơ này, UBND thành phố Đà Nẵng đã đề nghị Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia xem xét không huy động hoặc chỉ huy động ở mức tối thiểu đối với 5 hồ thủy điện lớn trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, gồm: A Vương, Sông Bung 2, Sông Bung 4, Đăk Mi 4 và Sông Tranh 2. Thời gian đề nghị áp dụng từ nay đến hết ngày 11.11, nhằm tạo điều kiện cải thiện nguồn nước tại các hồ chứa.

Động thái này cho thấy yêu cầu ưu tiên tích nước đang được đặt ra cấp thiết trong bối cảnh nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và đẩy mặn cho hạ du có nguy cơ bị ảnh hưởng trong mùa khô năm 2027.

Tuy nhiên, theo phản ánh từ các chủ hồ thủy điện, lượng nước về hồ hiện thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm. Điều này khiến mục tiêu tích đầy hồ trước mùa khô tới trở thành bài toán khó.

Ông Ngô Xuân Thế, Phó tổng giám đốc Công ty CP thủy điện A Vương, cho biết do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino khiến lưu lượng nước về các hồ thủy điện trong tháng 10 suy giảm mạnh.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Đáng lo ngại, theo dự báo, từ nay đến hết mùa mưa năm 2026 và kéo dài đến tháng 9.2027, lượng mưa trên lưu vực có thể tiếp tục thấp hơn trung bình nhiều năm. Điều này đồng nghĩa khả năng bổ sung nguồn nước cho các hồ trong thời gian tới không nhiều.

Ông Thế cho biết thêm, để vừa đáp ứng nhu cầu phụ tải điện, vừa bảo đảm mục tiêu tích nước các hồ lên mực nước dâng bình thường vào cuối năm, hệ thống điện đã phải huy động các tổ máy chạy dầu. Dù vậy, khả năng tích nước đạt mực nước dâng bình thường của các hồ trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn nói chung và hồ A Vương nói riêng vẫn rất khó khăn.

Trong khi đó, các nhà máy còn phải thực hiện yêu cầu bảo đảm nhu cầu cấp nước tối thiểu cho vùng hạ du và duy trì dòng chảy môi trường.

Theo ông Ngô Xuân Thế, đầu năm 2026, hồ A Vương đã tích nước xấp xỉ mực nước dâng bình thường nên hoạt động sản xuất điện trong những tháng đầu năm đến cuối mùa khô tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, từ đầu mùa mưa đến nay, lượng mưa trên lưu vực chỉ đạt 273 mm, thấp hơn nhiều so với mức 884 mm cùng kỳ.

Diễn biến thủy văn bất lợi khiến việc hoàn thành kế hoạch sản lượng điện năm 2026 trở thành thách thức lớn. Bài toán vận hành hiện nay, theo ông Thế, không chỉ là sản xuất điện trong năm nay mà còn phải tính toán lượng nước dự trữ cho năm 2027, thời điểm được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn về nguồn nước và căng thẳng trong cung cấp điện.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Thủy điện A Vương đã xây dựng các kịch bản tích nước, phát điện với những tần suất thủy văn khác nhau, từ 50% trung bình nhiều năm đến 75% và 90%. Các phương án đều tính đến yêu cầu bảo đảm dòng chảy hạ du đến cuối mùa khô năm 2027, đồng thời có dự phòng nguồn nước.

Kết quả tính toán cho thấy sản lượng điện sản xuất có thể giảm đáng kể so với trung bình nhiều năm và cùng kỳ năm 2025. Do đó, mục tiêu của nhà máy trong năm 2027 chủ yếu là vận hành an toàn, tin cậy, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện, đồng thời phân bổ hợp lý lượng nước dự trữ trong hồ để phục vụ nhu cầu cấp nước hạ du.

"Về doanh thu và lợi nhuận, khả năng sẽ không đạt như những năm có điều kiện thủy văn thuận lợi", ông Thế nhận định.

Chật vật tìm giải pháp ứng phó El Nino

Ông Vũ Đức Toàn, Giám đốc Công ty thủy điện Sông Tranh, cho biết trong 10 tháng năm 2026, biến đổi khí hậu và tác động của hiện tượng El Nino đã ảnh hưởng lớn đến tình hình thủy văn trên lưu vực.

Cụ thể, lượng mưa trung bình trên lưu vực trong 10 tháng qua đạt khoảng 2.100 mm, chỉ bằng 60% so với cùng kỳ năm 2025 (3.600 mm). Lưu lượng nước về hồ bình quân đạt 60 m³/giây, bằng 44% so với cùng kỳ năm trước (135,3 m³/giây) và thiếu hụt 20% so với trung bình nhiều năm (75 m³/giây).

Đặc biệt, trong 2 tháng mùa lũ là tháng 9 và 10, lưu lượng nước về hồ bình quân chỉ đạt 97 m³/giây, thiếu hụt 45% so với trung bình nhiều năm (174 m³/giây).

Đến cuối tháng 10.2026, mực nước hồ Sông Tranh 2 chỉ đạt cao trình 148 m, tương ứng dung tích nước khoảng 83 triệu m³. Mực nước này thấp hơn 27 m so với cùng kỳ năm 2025, thời điểm hồ đã tích nước đến mực nước dâng bình thường 175 m.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Đáng chú ý, lúc 7 giờ ngày 4.11, mực nước hồ Sông Tranh 2 ở cao trình 148,13 m, thấp hơn 26,87 m so với mực nước dâng bình thường, tương ứng lượng nước thiếu hụt khoảng 430 triệu m³.

Theo ông Toàn, dự báo của các cơ quan khí tượng thủy văn cho thấy, hiện tượng El Nino sẽ tiếp tục tác động mạnh, gây thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn nói chung và sông Tranh nói riêng. Lượng nước về hồ Sông Tranh 2 trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có thể thiếu hụt từ 20 - 40% so với trung bình nhiều năm.

Nguồn nước suy giảm đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Nhà máy thủy điện Sông Tranh 2. Tính đến hết tháng 10, sản lượng điện đạt 425 triệu kWh, tương đương 96% kế hoạch giao trong 10 tháng. Dự kiến cả năm 2026, sản lượng chỉ đạt khoảng 533 triệu kWh, bằng 80% kế hoạch năm.

Trước tình hình này, ông Vũ Đức Toàn cho biết nhiệm vụ trọng tâm của Nhà máy thủy điện Sông Tranh 2 từ nay đến cuối năm là ưu tiên tích nước, phấn đấu đưa hồ chứa đạt mực nước dâng bình thường vào cuối năm 2026.

"Việc tích nước không chỉ phục vụ hoạt động phát điện mà còn nhằm bảo đảm nguồn nước cấp cho vùng hạ du trong mùa cạn năm 2027, thời điểm được dự báo nắng nóng, khô hạn có thể diễn biến khốc liệt ở khu vực hạ du", ông Toàn nói.