Tại phiên thảo luận về sửa luật Điện lực ngày 20.10, đại biểu Quốc hội Tạ Thị Yên nêu một thực tế: nhà máy có thể đổi ca sản xuất, nhưng gia đình khó chờ đến 11 giờ đêm mới ăn cơm, tắm giặt hay cho con học bài. Buổi tối chính là lúc mọi người trở về nhà sau một ngày học tập và làm việc.
Hiện nay, hộ gia đình vẫn trả tiền điện theo lượng sử dụng trong tháng, chia thành các bậc giá, chưa bị tính giá cao điểm vào buổi tối. Việc áp dụng giá điện theo giờ cho sinh hoạt đang được đặt ra trong lộ trình tương lai.
Cần đánh giá tác động của giá điện theo giờ đối với hộ sinh hoạt
ẢNH: THANH NIÊN
Cùng dùng 300 số điện, hóa đơn có thể khác nhau
Một bóng đèn bật lúc 7 giờ tối hay 1 giờ sáng đều tiêu thụ lượng điện như nhau. Nhưng khi hàng triệu gia đình đồng thời sử dụng điều hòa, bếp điện và các thiết bị khác vào buổi tối, ngành điện có thể phải huy động nguồn phát đắt tiền hơn. Hệ thống đường dây, trạm biến áp cũng phải đáp ứng nhu cầu tăng mạnh trong những giờ này.
Vì vậy, chuyển một phần nhu cầu sang thời điểm ít người sử dụng có thể giúp giảm chi phí vận hành hệ thống. Chẳng hạn, ô tô điện có thể sạc sau nửa đêm thay vì giờ cao điểm.
Tuy nhiên, không phải nhu cầu nào cũng có thể chuyển giờ. Người đi làm về lúc 7 giờ tối vẫn phải nấu cơm; gia đình có trẻ nhỏ, người già hoặc người bệnh khó hạn chế sử dụng điều hòa chỉ vì giá điện tăng. Người thuê trọ, lao động làm việc theo ca càng có ít lựa chọn.
Bởi vậy, hai gia đình cùng sử dụng 300 kWh điện mỗi tháng có thể phải trả hai mức tiền khác nhau nếu tính theo giờ. Gia đình có khả năng điều chỉnh thời điểm sử dụng sẽ dễ tiết kiệm hơn, trong khi gia đình phải dùng điện vào giờ cao điểm có nguy cơ trả thêm.
Đó là bài toán chính sách cần giải quyết, chứ không chỉ là việc thiết kế biểu giá.
Kinh nghiệm quốc tế: Cho lựa chọn và thử nghiệm trước
Tại Đức, từ đầu năm 2025, các công ty điện phải cung cấp ít nhất một loại hợp đồng có giá thay đổi theo thị trường. Người có thiết bị đo đếm phù hợp được lựa chọn hình thức này, nhưng không bắt buộc chuyển khỏi hợp đồng thông thường. Nhà cung cấp phải giải thích lợi ích và rủi ro trước khi khách hàng quyết định.
Tây Ban Nha lại điều chỉnh chính sách sau khi áp dụng. Trước biến động mạnh của giá năng lượng, nước này thay đổi công thức tính từ năm 2024, bổ sung thành phần giá được xác định trước nhằm giảm mức độ biến động hóa đơn. Đến năm 2026, thành phần này chiếm 55% trong cách tính chi phí điện năng.
Pháp lựa chọn thử nghiệm trước khi mở rộng. Theo nghị định ban hành tháng 4.2026, nước này tổ chức thử nghiệm cách tính giá mới với 6.600 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên, có nhóm áp dụng phương án mới và nhóm giữ cách tính cũ để so sánh.
Người tham gia được quyền từ chối hoặc dừng thử nghiệm, đồng thời được bảo đảm không phải trả nhiều hơn so với phương án cơ sở trong thời gian thử nghiệm.
Những kinh nghiệm này cho thấy việc tính giá điện theo giờ không chỉ nhằm khuyến khích thay đổi hành vi sử dụng điện, mà còn phải giúp người dân nhận biết rủi ro và có cơ chế bảo vệ phù hợp.
Giá điện tính theo khung giờ cao điểm thấp điểm nhưng giấu ngủ trẻ con, người già, bữa cơm sau giờ làm đâu dễ thay đổi theo khung giờ ấy
ẢNH: H.H
Cần tính thử hóa đơn cho từng nhóm hộ gia đình
Việt Nam đã áp dụng giá điện theo ba khung giờ đối với một số nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh. Ngành điện cũng triển khai công tơ điện tử, ứng dụng theo dõi điện năng và các chương trình khuyến khích điều chỉnh nhu cầu sử dụng.
Từ tháng 10.2025, EVN thử tính thêm hóa đơn theo giá điện hai thành phần cho doanh nghiệp lớn để khách hàng so sánh với cách tính hiện hành. Đây là cơ chế khác với giá điện sinh hoạt theo giờ, nhưng cách cung cấp hóa đơn đối chiếu là kinh nghiệm có thể tham khảo.
Các tính toán của Bộ Công thương cũng cho thấy tác động chính sách không giống nhau giữa các nhóm khách hàng. Với phương án khung giờ cao điểm mới, tiền điện nhóm sản xuất sắt thép được dự kiến tăng bình quân dưới 9%, nhóm trồng thanh long tăng dưới 6%.
Trong một phương án khác, khi chuyển biểu giá điện sinh hoạt từ sáu bậc sang năm bậc, khoảng 94% khách hàng được dự báo giảm tiền điện. Tuy nhiên, đây là kết quả tính toán về số bậc giá, không phải dự báo tác động của giá điện sinh hoạt theo giờ.
Nếu đã có thể tính trước tác động đối với các nhóm sản xuất, khi nghiên cứu giá điện theo giờ cho hộ gia đình cũng cần trả lời: Nhà đông con, người cao tuổi, lao động làm ca hay người thuê trọ sẽ được lợi hoặc chịu thiệt bao nhiêu?
Theo tôi, nên chọn các nhóm hộ có điều kiện sinh hoạt khác nhau để tính thử. Họ vẫn thanh toán theo biểu giá hiện hành, nhưng hằng tháng được nhận thêm hóa đơn giả định theo giờ để so sánh.
Kết quả thử nghiệm cần công khai tỷ lệ hộ được lợi, hộ trả thêm, nguyên nhân chênh lệch và khoản chi phí hệ thống điện có thể tiết kiệm được.
Trong giai đoạn đầu, nên cho người dân quyền lựa chọn: hộ phù hợp có thể đăng ký tính theo giờ, hộ chưa có điều kiện tiếp tục sử dụng biểu giá thông thường. Người dân cũng cần biết cách quay lại phương án cũ.
Một vấn đề khác phải làm rõ là giá theo giờ sẽ thay thế hay kết hợp với giá bậc thang. Nếu vừa trả thêm vì dùng nhiều điện trong tháng, vừa chịu giá cao do sử dụng vào buổi tối, người dân cần được biết cụ thể cách tính.
Bộ Công thương đã xác định khung giờ cao điểm mới từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30, nhưng việc áp dụng có lộ trình riêng, không đồng nghĩa hộ gia đình hiện phải trả giá cao điểm trong khoảng thời gian này.
Giá điện theo giờ có thể giúp hệ thống vận hành hiệu quả hơn. Tuy nhiên, một chiếc ô tô có thể chờ đến nửa đêm mới sạc điện, còn bữa cơm sau giờ tan làm, ánh đèn học của trẻ nhỏ hay nhu cầu chăm sóc người già thì không dễ sắp xếp lại.
Giá điện có thể chia thành giờ cao điểm, thấp điểm, nhưng cuộc sống của mỗi gia đình không phải lúc nào cũng vận hành theo những khung giờ ấy.
Bình luận (0)