Xét tương quan với giá thuê mặt bằng cũng như lợi ích kinh tế mang lại, có ý kiến cho rằng mức phí nói trên ở các tuyến phố trung tâm Hà Nội là quá thấp. Với mức này, một hộ kinh doanh chỉ cần bỏ ra 450.000 đồng/tháng cho diện tích rộng 10 m2, đổi lại có thể mang về doanh thu lớn hơn nhiều lần từ việc kinh doanh. "Việc đầu tư hàng tỉ đồng vào hạ tầng vỉa hè nhưng chỉ thu lại mức phí thuê chênh lệch hàng trăm, hàng ngàn lần giá trị đầu tư là phi kinh tế", KTS Trần Huy Ánh nêu quan điểm.
Vỉa hè nhiều tuyến phố tại Hà Nội sau chỉnh trang vẫn chưa đạt lối đi tối thiểu 1,5 m cho người đi bộ
Ảnh: Tuấn Minh
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga nhận định với những tuyến phố trung tâm, giá trị thương mại rất lớn, mức 45.000 đồng/m²/tháng đúng là có thể chưa phản ánh đầy đủ lợi ích kinh tế mà người thuê thu được. Song, cũng không nên đánh giá về con số này chỉ bằng phép so sánh cơ học với giá thuê mặt bằng thương mại. Vỉa hè không phải mặt bằng kinh doanh thông thường. Đây là không gian công cộng được cho sử dụng tạm thời, có điều kiện, có giới hạn, có thể bị thu hồi khi cần thiết. Do đó, mức phí không thể và không nên được hiểu như giá thuê một tài sản thương mại đầy đủ quyền khai thác.
Theo bà Nga, vấn đề mấu chốt là phương pháp xác định giá. Nếu đặt giá quá thấp, tài sản công có nguy cơ bị khai thác dưới giá trị, lợi ích công cộng bị chuyển hóa thành lợi ích riêng của một nhóm nhỏ. Tuy nhiên, nếu đặt giá quá cao, chính sách có thể chỉ dành cho những người có năng lực tài chính mạnh, đẩy những hộ kinh doanh nhỏ ra ngoài, trong khi mục tiêu tạo sinh kế lại không đạt được.
Hà Nội tăng 1,6 lần phí sử dụng vỉa hè để trông giữ xe
Để hài hòa, bà Nga kiến nghị cần phân loại vỉa hè khi xác định giá cho thuê. Với các vị trí bình thường, phục vụ sinh kế nhỏ, nên áp dụng mức phí ổn định, vừa phải. Riêng các vị trí có giá trị thương mại cao, đông khách, ở khu vực trung tâm, phố đi bộ, phố ẩm thực, chợ đêm…, cần có cơ chế đấu giá hoặc tính phí theo hệ số vị trí, khung giờ, loại hình kinh doanh. "Không thể để một vị trí "vàng" và một vị trí ít lợi thế được tiếp cận bằng cùng một logic định giá", bà Nga nhấn mạnh.
Bà Nga cũng lưu ý nguồn thu từ vỉa hè phải quay lại phục vụ không gian công cộng: chỉnh trang hè phố, bảo đảm vệ sinh, cây xanh, chiếu sáng, an toàn giao thông, tiện ích cho người đi bộ. Chỉ như vậy, người dân mới thấy việc khai thác tạm thời vỉa hè không phải là đánh đổi lợi ích công cộng cho một nhóm thuê, mà là cơ chế quản lý có kiểm soát, có thu hồi giá trị và có tái đầu tư cho cộng đồng.
Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cho rằng việc thí điểm cho thuê vỉa hè cần tiếp cận trên nguyên tắc công bằng, minh bạch và sử dụng hiệu quả tài sản công. Về bản chất, cho thuê tức là trao quyền khai thác về lợi ích kinh tế. Dù cùng địa bàn phường nhưng rõ ràng một mét vuông vỉa hè của con phố trung tâm có giá trị thương mại khác hoàn toàn với con phố vùng ven. Nếu áp dụng cùng một mức thu cố định có thể tạo ra bất bình đẳng trong tiếp cận tài sản công, thất thoát nguồn lực xã hội. Người được thuê ở vị trí tốt sẽ hưởng lợi rất lớn, trong khi ngân sách chỉ thu về mức tượng trưng. Do đó, đấu giá là giải pháp phù hợp, "ai đánh giá vị trí đó có khả năng tạo doanh thu cao hơn thì trả mức giá cao hơn", theo ông Hùng.
KTS Đào Ngọc Nghiêm cũng kiến nghị xem xét lại mức phí thuê vỉa hè. TP cần có phụ lục quy định cụ thể từng yếu tố quyết định đến mức phí tương ứng với từng vị trí, thay vì nêu chung chung.
Việc quản lý vỉa hè nhằm dung hòa giữa lợi ích kinh tế và quyền lợi của người đi bộ là bài toán chung của nhiều siêu đô thị. Theo ghi nhận, các đô thị lớn đang áp dụng kết hợp nhiều biện pháp, từ quy hoạch hạ tầng, cấp phép thu phí đến siết chặt ranh giới pháp lý.
Tại Đài Loan, vấn đề vỉa hè từng gây nhiều tranh luận về tình trạng xe máy và hàng quán lấn chiếm không gian đi bộ. Đài truyền hình TVBS cho biết chính quyền Đài Bắc sau đó đã giải quyết bằng cách sơn hàng loạt "vỉa hè xanh" phân định ranh giới sát lề đường. Lực lượng chức năng cũng tăng cường tuần tra, kiên quyết cẩu phương tiện đỗ sai vạch để duy trì lối đi thông thoáng.
Tại Pháp, việc thương mại hóa vỉa hè được kiểm soát chặt chẽ bằng công cụ tài chính. Theo hãng thông tấn AFP và tờ Le Monde, mọi cơ sở kinh doanh tại Paris muốn đặt bàn ghế ngoài trời đều phải nộp tiền để được cấp giấy phép chiếm dụng không gian (AOT). Mức phí được tính toán chi tiết theo từng mét vuông. Chủ quán bắt buộc phải chừa lại lối đi tối thiểu 1,6 m và sẽ bị tước giấy phép vĩnh viễn nếu vi phạm ranh giới.
Ở bình diện quy hoạch, hãng tin Reuters và kênh CNA nhiều lần dẫn chứng thành công của Singapore với mô hình "Hawker Centres". Chính phủ nước này di dời toàn bộ hàng rong vào các khu ăn uống tập trung có hạ tầng xử lý rác thải đồng bộ, đưa hoạt động kinh tế này vào diện quản lý có đóng thuế.
Trong khi đó, tại Nhật Bản, Đài NHK dẫn luật Giao thông đường bộ cho biết hành vi đặt vật cản trên vỉa hè bị cấm tuyệt đối, mọi ngoại lệ đều phải trải qua quy trình xin cấp phép khắt khe từ phía cảnh sát.
Tuấn Minh
Bình luận (0)