Giải bài toán 'chiết khấu 0 đồng' cho xăng dầu

Giá tăng nhưng bán lẻ xăng dầu vẫn chưa có lãi

Chiều 16.7, Bộ Công thương đã công bố giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường theo hướng tăng đồng loạt. Cụ thể, xăng E5 tăng 635 đồng/lít, xăng E10 tăng 547 đồng/lít, dầu diesel tăng 3.084 đồng/lít và dầu mazut tăng 1.224 đồng/kg. Do giá dầu thế giới tăng mạnh, tại kỳ điều hành này, liên Bộ Công thương - Tài chính cũng chi sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu (nguồn tạm ứng từ ngân sách Nhà nước) 1.500 đồng/lít dầu diesel và 500 đồng/kg dầu mazut. Riêng xăng sinh học không chi/trích sử dụng quỹ.

ẢNH: Đ.N.T

Phản ánh với Thanh Niên, nhiều doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu cho biết, trước kỳ điều chỉnh giá vừa qua, mức chiết khấu dành cho cửa hàng bán lẻ chỉ dao động 50 - 100 đồng/lít, thậm chí nhiều nơi về 0 đồng. Dù giá xăng dầu đã được điều chỉnh tăng, mức chiết khấu vẫn "èo uột". Cụ thể sáng 17.7, thông báo chiết khấu của PVOil với xăng sinh học 100 đồng/lít, dầu diesel 50 đồng/lít; lấy hàng tại các kho Vũng Tàu, Nhà Bè và Vũng Rô, chỉ áp dụng từ 7 giờ 30 đến 17 giờ 30 cùng ngày.

Một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại Đắk Lắk bức xúc: "Chúng tôi đang "chết dở" vì cơ chế chiết khấu 0 đồng kéo dài cả tháng nay. Trong khi cửa hàng vẫn phải trả tiền nhân công, mặt bằng, điện nước... nên càng bán càng lỗ. Mong cơ quan quản lý sớm có giải pháp để các cửa hàng bán lẻ có thể tồn tại".

Trao đổi với Thanh Niên, đại diện một thương nhân phân phối tại TP.HCM thừa nhận, với mức chiết khấu chỉ từ 0 - 100 đồng/lít kéo dài thời gian qua, mỗi 1 triệu lít xăng bán ra, doanh nghiệp lỗ khoảng 700 triệu đồng.

Ông Trần Đình Sơn, Giám đốc Công ty TNHH Nam Lộc Phúc, nói khó khăn hiện nay không chỉ xảy ra ở khâu bán lẻ mà cả doanh nghiệp đầu mối cũng chịu áp lực thua lỗ khi giá dầu thế giới biến động nhanh. Lý do nằm ở cơ chế quản lý được xây dựng trong bối cảnh thị trường ổn định nhưng nay không còn phù hợp khi giá năng lượng biến động mạnh. Ông Sơn và nhiều doanh nghiệp kiến nghị sớm ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu với nhiều quy định mới sẽ khắc phục được tình trạng hiện nay.

Kỳ vọng sớm xóa bỏ cơ chế cũ, tự chủ về giá bán

Dự thảo (bản số 12.1) nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được Bộ Công thương tổng hợp ý kiến góp ý để trình Chính phủ, hệ thống cung ứng và phân phối xăng dầu được thiết kế lại theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian. Gồm 2 nhóm doanh nghiệp chính là thương nhân đầu mối (kinh doanh/sản xuất) và thương nhân phân phối xăng dầu. Trong đó, thương nhân phân phối được phép tạo nguồn từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối hoặc từ các thương nhân phân phối khác (tùy theo hình thức hoạt động), nhưng phải có cửa hàng bán lẻ xăng dầu thuộc sở hữu hoặc thuê sử dụng theo quy định.

Đáng chú ý, khoản 1 điều 27 dự thảo quy định thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối không thuộc hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối được quyền quyết định giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu theo quy định của pháp luật về giá và cơ chế thị trường. Riêng thương nhân phân phối thuộc hệ thống của một đầu mối thì giá bán lẻ không được cao hơn mức giá do thương nhân đầu mối công bố.

Ông Trần Đình Sơn đánh giá, trao quyền tự quyết giá bán lẻ cho thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối có thể giúp giải quyết hầu hết những khúc mắc của thị trường lưu thông xăng dầu hiện nay.

"Dự thảo mới quy định Nhà nước chỉ quản lý giá thông qua công thức và khung pháp lý, còn thương nhân đầu mối tính giá bán cho thương nhân phân phối; trên cơ sở đó, thương nhân phân phối được chủ động quyết định giá bán lẻ và cạnh tranh trên thị trường, có thể mua bán với nhau khi cần. Chúng tôi kỳ vọng đây là giải pháp căn cơ để chấm dứt tình trạng chiết khấu bán lẻ 0 đồng như hiện nay, đồng thời tạo môi trường kinh doanh xăng dầu minh bạch, ổn định và bền vững hơn", ông Sơn nhấn mạnh.

Theo chuyên gia kinh tế - GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đã có bước tiến đáng kể theo hướng xây dựng một thị trường xăng dầu vận hành đúng cơ chế thị trường, trong đó doanh nghiệp được trao nhiều quyền tự chủ hơn trong hoạt động kinh doanh và định giá bán. Ông nói: Nhà nước vẫn quản lý được giá theo công thức tính toán giá cơ sở bởi đây là mặt hàng liên quan an ninh năng lượng. Dự thảo nghị định định hướng mục tiêu lâu dài là hình thành quan hệ mua bán theo giá thị trường, thay vì duy trì cơ chế "chiết khấu" giữa doanh nghiệp đầu mối và bán lẻ như hiện nay.

Tuy nhiên, GS-TS Võ Xuân Vinh cho rằng, để giải quyết dứt điểm tình trạng chiết khấu bán lẻ xăng dầu về 0 đồng, cần xử lý tận gốc mối quan hệ giữa doanh nghiệp đầu mối và hệ thống phân phối. Bởi dù dự thảo đã mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, nhưng đối với các thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ thuộc hệ thống của một thương nhân đầu mối, giá bán lẻ vẫn không được cao hơn mức giá do đầu mối công bố. "Nếu vẫn duy trì cơ chế này thì doanh nghiệp bán lẻ nhỏ/đại lý vẫn phụ thuộc vào đầu mối và nguy cơ chiết khấu 0 đồng sẽ còn tái diễn khi thị trường khan hiếm nguồn cung, có biến động", vị này nói.

Theo GS Võ Xuân Vinh, nên quy định không chỉ thương nhân phân phối ngoài hệ thống, mà mọi thương nhân phân phối, không phân biệt thuộc hay không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, đều nên được quyền tự quyết giá bán lẻ trên cơ sở giá mua, chi phí kinh doanh và mức lợi nhuận mong muốn...

"Khi quyền định giá và quyền kinh doanh được phân định rõ ràng và không phân biệt, các chủ thể sẽ cạnh tranh bằng giá, chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động thay vì dựa vào cơ chế chiết khấu. Các nước đều xây dựng thị trường xăng dầu theo mô hình này từ lâu rồi. Có nghĩa là hai cửa hàng bán lẻ xăng dầu gần nhau vẫn có thể có mức giá khác nhau và người tiêu dùng sẽ lựa chọn cửa hàng có giá phù hợp nhất để mua hàng. Đây mới là giải pháp bền vững để xóa bỏ tình trạng chiết khấu 0 đồng và xây dựng thị trường xăng dầu minh bạch, cạnh tranh hơn", GS Võ Xuân Vinh nêu quan điểm.