Giải mã nghề công tác xã hội: 'Cho trước, nhận sau'

Năm 2016, Thủ tướng ban hành hành quyết định lấy ngày 25.3 hằng năm làm ngày Công tác xã hội Việt Nam. Đây là cột mốc quan trọng để xã hội ghi nhận và tôn vinh sự đóng góp của những người làm nghề chuyên hỗ trợ người yếu thế, thúc đẩy an sinh, công bằng xã hội...

Công tác xã hội ở đâu trong bức tranh nghề nghiệp?

Tại tọa đàm "Giải mã nghề nghiệp trong lĩnh vực xã hội" ngày 26.3 ở TP.HCM, PGS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội (SocialLife) cho biết: "Ở Việt Nam, mô hình các tổ chức xã hội đang hoạt động gồm có: tổ chức phi chính phủ quốc tế (INGO), tổ chức phi chính phủ trong nước (NGO), tổ chức phi lợi nhuận (NPO), doanh nghiệp xã hội, quỹ xã hội và quỹ từ thiện. Trong đó, NPO là thuật ngữ bao quát nhất - chỉ mọi tổ chức hoạt động không vì mục đích lợi nhuận; bao gồm cả INGO, NGO, quỹ từ thiện, cơ sở bảo trợ xã hội và nhóm tình nguyện".

Ảnh: Phan Diệp

Hiện nay, các tổ chức phi chính phủ quốc tế (INGO) ở Việt Nam có xu hướng giảm dần do nguồn viện trợ thu hẹp. Mô hình doanh nghiệp xã hội (tái đầu tư ít nhất 51% lợi nhuận ròng cho mục tiêu xã hội hoặc môi trường) nổi lên từ sau dịch Covid-19 như một xu hướng mới. Ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn mô hình này để theo đuổi mục tiêu xã hội thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tài trợ.

Bên cạnh đó, khung pháp lý đối với quỹ xã hội và quỹ từ thiện đang được siết chặt theo hướng minh bạch và tăng cường trách nhiệm giải trình. Từ đó, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý tài chính, báo cáo và vận hành chuyên nghiệp đối với các tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực công tác xã hội.

Ảnh: Phan Diệp

Trước bối cảnh đó, ông Nguyễn Phú Đức, Giám đốc Quỹ Khởi sự từ tâm cho biết: "Để thích ứng với các yêu cầu pháp lý ngày càng cao, có 3 yếu tố cốt lõi để các quỹ và doanh nghiệp xã hội hiện nay thích ứng là: minh bạch tài chính, chuẩn hóa quy trình vận hành và đa dạng hóa nguồn lực. Mọi hoạt động cần được quản lý theo hệ thống rõ ràng, có thể đo lường và kiểm chứng, thay vì phụ thuộc vào cách làm tự phát".

Hình thành dựa trên tiền thân là Quỹ từ thiện Kim Oanh, Quỹ Khởi sự từ tâm xác định, khi làm tốt những yếu tố này, các quy định pháp lý không còn là rào cản, mà trở thành nền tảng để quỹ phát triển bền vững, kiên định với sứ mệnh phụng sự cộng đồng và lan tỏa những giá trị nhân văn một cách minh bạch, có trách nhiệm.

AI không thể thay thế sự dấn thân và thấu cảm

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển, có quan điểm cho rằng nghề này trong tương lai có thể bị thu hẹp, thậm chí biến mất.

TS Võ Hoàng Sơn, giảng viên Khoa Công tác xã hội - xã hội học - nhân học, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh điều cốt lõi mà AI không thể thay thế người làm công tác xã hội chính là sự dấn thân và tính con người.

Ảnh: Phan Diệp

"Những người làm công tác xã hội cần sự thấu cảm, sự kết nối và trải nghiệm thực tế với cộng đồng, đó là điều không công nghệ nào có thể thay thế", TS Sơn nói.

TS Sơn cũng cho biết khi công nghệ phát triển, trí tuệ nhân tạo bùng nổ có thể khiến con người gặp nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần. Từ đó, các lĩnh vực gắn với con người như y tế, công tác xã hội và phát triển cộng đồng được dự báo sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng. Công nghệ có thể hỗ trợ con người làm việc tốt hơn nhưng vai trò của con người sẽ luôn là trung tâm.

Ảnh: Phan Diệp

Nghề "cho trước, nhận sau" 

Hiện nay, nhiều trường đại học, cao đẳng mở rộng đào tạo ngành công tác xã hội. Ông Nguyễn Tấn Huy - Tổng thư ký Liên hiệp Khoa học doanh nhân Việt Nam với góc nhìn của một người làm kinh tế, đặt câu hỏi: "Công tác xã hội là ngành đóng góp, cống hiến cho xã hội nhưng sinh viên mới ra trường thường trăn trở về thu nhập làm sao cho đủ sống và sự thăng tiến trong nghề này hiện tại ra sao?".

ThS Lê Thị Ngân, Giám đốc Cơ sở bảo trợ xã hội Thảo Đàn chia sẻ, bản thân bà từng trăn trở, làm sao cân bằng việc kiếm tiền và làm hoạt động xã hội. Bà Ngân tận dụng những ngày nghỉ của mình để bắt đầu với ngành công tác xã hội. Khi yêu thích và muốn theo nghề này, bà xác định tâm thế "cho trước rồi mới nhận lại sau".

Ảnh: Phan Diệp

Ảnh: Lê Phi

Bà Lê Thị Ngân lấy ví dụ: "Sinh viên mới ra trường, tuy có kiến thức nhưng chưa có kinh nghiệm thì nên 'cho trước', bằng cách làm việc, lăn xả để thu nhặt kinh nghiệm và kỹ năng. Đến khi đã tích lũy được năng lực đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, tổ chức thì các bạn hoàn toàn có thể yêu cầu về mức lương", bà Ngân nói.

Đồng quan điểm với bà Ngân, các chuyên gia tại tọa đàm cũng cho rằng sinh viên cần tích lũy năng lực, kỹ năng, kinh nghiệm càng sớm càng tốt. Trong bối cảnh xã hội với nhiều thay đổi, đặc biệt sự bùng nổ của công nghệ, đòi hỏi sinh viên phải có kỹ năng làm việc đa nhiệm. Điều đó giúp sinh viên có thêm cơ hội nghề nghiệp ở nhiều lĩnh vực.