Gian nan giao thông kết nối rừng - biển: Ngóng chờ cao tốc

30/09/2026 06:06 GMT+7

Nhu cầu kết nối Tây nguyên với các trung tâm kinh tế, đô thị và cảng biển Nam Trung bộ ngày càng lớn, trong khi mạng lưới cao tốc liên vùng chưa hoàn chỉnh. Nhiều dự án được kỳ vọng tháo điểm nghẽn, nhưng tiến độ vẫn là vấn đề đáng lo.

Mong rừng - biển mau liền một dải

Trong bối cảnh những cung đường đèo dốc, quốc lộ thường xuyên ùn tắc, xuống cấp, người dân, doanh nghiệp ở Tây nguyên và Nam Trung bộ đặt nhiều kỳ vọng vào các tuyến cao tốc kết nối rừng - biển.

Trong đó, cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột dài 117,5 km, tổng mức đầu tư 21.935 tỉ đồng, quy mô 4 làn xe, chia thành 3 dự án thành phần. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng rút ngắn khoảng 80 km quãng đường di chuyển, đồng thời giảm áp lực cho đèo Phượng Hoàng. Tuy nhiên, Chính phủ từng yêu cầu thông xe kỹ thuật toàn tuyến trước ngày 2.9.2026 nhưng mốc này không đạt.

Ông Phạm Văn Hòa, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và giao thông tỉnh Khánh Hòa, cho biết dự án thành phần 1 qua Khánh Hòa đã đưa vào khai thác 22 km, phấn đấu đến tháng 12 hoàn thành 32 km theo kế hoạch. Dự án thành phần 3 qua Đắk Lắk dài 48 km, đã đạt 98,95% giá trị hợp đồng nhưng vẫn được đánh giá là chậm tiến độ.

Nút thắt chính nằm ở dự án thành phần 2, đoạn qua đèo Phượng Hoàng, mới đạt khoảng 78% khối lượng. Công trường thiếu vật liệu, thiếu nhân công và đang vào mùa mưa. Một trong những nguyên nhân là thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng mất hơn 1 năm. Ngoài ra, hầm Phượng Hoàng dài 1,7 km gặp 8 vị trí có mạch nước ngầm lưu lượng lớn.

Đại diện Tập đoàn Đèo Cả, nhà thầu gói XL01 thuộc dự án thành phần 2, cho biết đoạn tuyến thi công dài 11 km, giá trị xây lắp gần 3.100 tỉ đồng, gồm 5,6 km đường, 10 cầu và hầm Phượng Hoàng. Địa hình đồi núi, mặt bằng bị chia cắt gây nhiều khó khăn; đường tiếp cận 2 cửa hầm không được bố trí đồng thời nên hạn chế việc mở thêm mũi thi công.

Theo hợp đồng, gói XL01 hoàn thành vào tháng 6.2027 nhưng chủ đầu tư đặt mục tiêu nỗ lực thông xe trước ngày 31.12.2026, rút ngắn 6 tháng, và hoàn thành, bàn giao gói thầu trong tháng 2.2027. Hiện gần 600 nhân sự được huy động làm việc 3 ca, 4 kíp; riêng hầm Phượng Hoàng thi công liên tục 24/24 giờ.

Nhiều tuyến cao tốc cùng chờ

Bên cạnh cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, cao tốc Nha Trang - Đà Lạt dài khoảng 80,8 km đang được nghiên cứu, cũng được kỳ vọng góp phần hình thành hành lang kết nối trực tiếp giữa duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên.

Ông Đỗ Thành Quân, đại diện một doanh nghiệp du lịch, vận tải ở Khánh Hòa, cho hay lượng khách qua lại giữa các khu vực biển như Nha Trang, Phan Thiết và các địa phương Tây nguyên như Đà Lạt, Buôn Ma Thuột thường giảm mạnh trong những tháng cuối năm. Theo ông, một nguyên nhân là nhiều người bất an khi di chuyển qua các cung đường đèo Khánh Lê, Phượng Hoàng, Sông Pha do nguy cơ sạt lở. "Chỉ cần đường an toàn hơn, đi nhanh hơn thì khách sẽ quay lại rất nhiều. Cao tốc nếu làm được sẽ là cú hích rất lớn cho du lịch cả hai khu vực", ông Quân nói.

Dự án cao tốc Nha Trang - Đà Lạt được nghiên cứu triển khai theo phương thức BOT. Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trần Hòa Nam đã ký văn bản chấp thuận nhà đầu tư nghiên cứu, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, thời hạn không quá 6 tháng, đến tháng 1.2027.

Tại Gia Lai, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku dài 125 km, tổng mức đầu tư khoảng 43.734 tỉ đồng, đã được khởi công cuối năm 2025. Tuyến này đi qua 16 xã, phường, được đầu tư 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100 km/giờ, chia thành 3 dự án thành phần. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng rút thời gian đi từ Quy Nhơn lên Pleiku còn 1,5 - 2 giờ, giảm áp lực cho các đèo An Khê, Mang Yang và kết nối cảng Quy Nhơn với cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Tuy nhiên, tiến độ dự án còn chậm. Dự án thành phần 1 đã bàn giao 99,5% mặt bằng nhưng các gói thầu mới đạt khoảng 11 - 13% sản lượng. Dự án thành phần 2, đoạn qua đèo An Khê, mới bàn giao khoảng 70% mặt bằng và còn vướng đất rừng, mỏ vật liệu, bãi đổ thải.

Tại Lâm Đồng, dự án cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa dài khoảng 143,8 km đang được xúc tiến đầu tư, quy mô 4 làn xe, tổng vốn sơ bộ 54.897 tỉ đồng. Tỉnh dự kiến thực hiện theo phương thức PPP. Riêng đoạn Phan Thiết - Bảo Lộc dài khoảng 73 km, vốn khoảng 26.000 tỉ đồng, tỉnh kiến nghị T.Ư hỗ trợ khoảng 10.000 tỉ đồng, phần còn lại từ ngân sách địa phương và huy động theo hình thức BOT. Hiện có 2 nhà đầu tư quan tâm và liên danh đã đề xuất lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Dự án cần khoảng 1.295 ha đất, trong đó có 424 ha đất rừng và 131 ha nằm trong vùng quy hoạch, dự trữ khoáng sản bô xít. Sở Tài chính Lâm Đồng đề xuất chia tuyến thành 2 dự án để không phụ thuộc vào một nhà đầu tư. Nếu được chấp thuận, hồ sơ đề xuất dự án dự kiến hoàn thành trước ngày 4.11.2027. Cục Đường bộ VN cũng yêu cầu các địa phương chủ động tìm kiếm nguồn đá phục vụ bê tông nhựa, đẩy nhanh khai thác, sản xuất và tập kết vật liệu tại các mỏ được cấp cho dự án.

Không để cao tốc "đi trước", đường kết nối "đi sau"

Để cao tốc phát huy hết hiệu quả cần có hệ thống đường gom, nút giao và các tuyến kết nối với khu dân cư, vùng sản xuất, khu công nghiệp, cảng biển, trung tâm logistics. Mới đây, cử tri khu vực Tây Ninh Hòa (Khánh Hòa) kiến nghị đầu tư đường gom dân sinh dọc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột để bảo đảm đi lại, sinh hoạt và sản xuất. Bên cạnh đó, tỉnh đang nâng cấp, mở rộng QL26B, mục tiêu hoàn thành cuối năm 2026 để khớp nối với cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột. Tuyến dài khoảng 13,3 km, được mở rộng từ 2 lên 6 làn xe, kết nối QL1 với cảng Nam Vân Phong, Khu công nghiệp Ninh Thủy và nhà máy đóng tàu HD Hyundai VN, tạo thêm trục kết nối Tây nguyên với hệ thống cảng biển Khánh Hòa.

Ở phía Đắk Lắk, Chính phủ thống nhất chủ trương sớm đầu tư tuyến đường khoảng 5 km kết nối điểm cuối cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột với đường Đông Tây, đường tránh phía đông Buôn Ma Thuột, sân bay Buôn Ma Thuột và các trục đường vào trung tâm Buôn Ma Thuột. Đắk Lắk cũng thông qua tờ trình đưa dự án nâng cấp, mở rộng QL29 vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030, tổng vốn gần 11.000 tỉ đồng, dự kiến khởi công năm 2026. Cao tốc Phú Yên - Đắk Lắk dài hơn 200 km cũng được Bộ Xây dựng đưa vào đầu tư trước năm 2030. Giai đoạn 1 dự kiến nối khu vực cảng Bãi Gốc với Buôn Hồ, dài khoảng 120 km, triển khai trong năm 2027; giai đoạn 2 nối Buôn Hồ đến khu vực biên giới Đắk Lắk giáp Campuchia.

Bên cạnh đó, tuyến cao tốc Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa dài hơn 260 km, vốn đầu tư khoảng 70.000 tỉ đồng, được xác định có chủ trương đầu tư trước năm 2030. Những tuyến cao tốc này được kỳ vọng mở rộng hành lang giao thông từ biển lên Tây nguyên và kết nối khu vực biên giới. Trước mắt, bài toán là nhanh chóng tháo gỡ từng nút thắt về mặt bằng, vật liệu, địa hình và tiến độ để các tuyến cao tốc không tiếp tục nằm trong cảnh "sốt ruột chờ". (còn tiếp)