Giáo dục không phải chỉ để trẻ thành công hơn, giỏi hơn 'con nhà hàng xóm'

Đó là những chia sẻ của tiến sĩ Lê Nguyên Phương tại Parenting Summit 2026 (PS26) - Diễn đàn về làm cha mẹ, với chủ đề "Làm cha mẹ trắc ẩn trong thế giới biến động" vừa diễn ra tại TP.HCM, nhân dịp Ngày gia đình Việt Nam 28.6.

Giáo dục là giúp cả người lớn và trẻ thơ cùng trở nên người hơn

Trong phần phát biểu khai mạc, tiến sĩ Lê Nguyên Phương chia sẻ, chúng ta không đến đây chỉ để trao đổi một vài phương pháp nuôi dạy con, mà để cùng nhau suy nghĩ về nền văn hóa làm cha mẹ của chính mình. Ông mong một nền văn hóa trong đó cha mẹ không bị bỏ mặc trong cô đơn và áp lực; trẻ em không bị giản lược thành những thành tích, hành vi và kỳ vọng của người lớn; trẻ em không phải đắp bù cho những giấc mơ còn dang dở của chúng ta và nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần hình thành năng lực sống, năng lực quan hệ, năng lực đạo đức và năng lực điều hòa cảm xúc cho trẻ...

ẢNH: PS26

Tiến sĩ Lê Nguyên Phương thẳng thắn thừa nhận một giới hạn: cha mẹ không thể hứa với trẻ rằng cuộc đời sẽ không có khổ đau, thất bại, xung đột hay mất mát, bởi một lời hứa như vậy không thật. Nhưng chúng ta có thể trao cho con cái một điều sâu sắc hơn, đó là những người lớn biết hiện diện nhiều hơn và có trách nhiệm hơn trong việc xây dựng môi trường sống. Từ đó, trẻ em sẽ thấy rằng cảm xúc khó không nhất thiết phải biến thành bạo lực, sai lầm không nhất thiết phải biến thành xấu hổ, khác biệt không nhất thiết phải biến thành chia ly và đứt gãy, và kỷ luật không nhất thiết phải đánh mất phẩm giá con người.

Tiến sĩ Lê Nguyên Phương gửi gắm tới các cha mẹ những thông điệp về sự chuyển hóa chính mình để giáo dục trẻ thơ. Hành trình này không đòi hỏi cha mẹ phải trở thành những con người lý tưởng, mà hãy trở thành những con người đang học: học để hiểu cảm xúc của mình, học để hiểu lại con mình, học để sửa chữa các mối quan hệ, học để xây dựng một gia đình có khả năng nâng đỡ sự trưởng thành của từng thành viên. Khi cha mẹ học như vậy thì trẻ cũng học; khi người lớn chuyển hóa thì không khí giáo dục trong nhà thay đổi; và khi cả gia đình chuyển hóa thì đứa trẻ không chỉ được dạy phải vâng lời, mà được sống trong một môi trường đang thực hành chính điều mình tin tưởng.

Nói như tiến sĩ Lê Nguyên Phương, giáo dục, ở tầng sâu nhất, không phải chỉ để trẻ thành công hơn, "ngoan" hơn theo nghĩa phục tùng, giỏi hơn khi đem so với con nhà hàng xóm, hay thích nghi khéo hơn với một môi trường độc hại. Ở tầng sâu nhất, giáo dục giúp con người trở nên tự do hơn trong lựa chọn, có trách nhiệm hơn trong hành vi, nhân ái hơn trong các mối quan hệ và sáng suốt hơn trước đời sống.

Như vậy, tiến sĩ Lê Nguyên Phương khuyên mỗi người, hãy xem việc làm cha mẹ, làm thầy cô, làm chuyên gia, làm người lớn bên cạnh trẻ không chỉ như một vai trò, mà như một con đường học hỏi, hoàn thiện chính mình. Trên con đường ấy, mọi khó khăn với trẻ không chỉ là một vấn đề cần giải quyết, mà còn là tấm gương cho ta thấy điều gì trong mình cần được nhận biết, điều gì cần được điều chỉnh và điều gì cần được tích hợp sâu hơn.

Khi ta dám đi trên con đường đó, giáo dục không còn chỉ là việc dạy trẻ nên người, mà trở thành một tiến trình trong đó cả người lớn lẫn trẻ thơ cùng được mời gọi để có thể trở nên người hơn.

Nếp nhà được xây dựng vì ai?

Parenting Summit 2026 được sáng kiến, tổ chức bởi Parenting Hub tại TP.HCM, đồng tổ chức và bảo trợ chuyên môn bởi WISEDUCATION, được diễn ra trong 2 ngày 26 và 27.6, thu hút hơn 1.000 phụ huynh tham dự trực tuyến và 200 phụ huynh tham dự trực tiếp hôm 27.6 tại Hệ thống giáo dục ATY, phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM.

Chương trình với sự tham gia của nhiều diễn giả như GS-TS Trương Nguyện Thành; GS-TS Đặng Hoàng Minh; tiến sĩ Lê Nguyên Phương; tiến sĩ Bùi Trân Phượng; tiến sĩ Quang Thục Hảo; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Lương Dũng Nhân; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành...

ẢNH: PS26

Các bài chia sẻ, phiên thảo luận của diễn giả đặt trọng tâm vào việc cha mẹ thực hành chuyển hóa chính mình, không phải vào việc định hình con theo một bản thiết kế định sẵn. Tức là chú trọng việc làm cha mẹ, không phải là nuôi dạy con - vốn chỉ tập trung vào kỹ năng, mẹo ứng xử bề mặt.

Ở phần chia sẻ về "Cha mẹ kêu cứu - Dấu hiệu khi cha mẹ kiệt sức" của thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành, ông đề cập đến điều mà nhiều phụ huynh lần đầu dám thừa nhận: sự cạn kiệt trong chính vai trò cha mẹ, vốn thường bị che khuất dưới danh nghĩa tình yêu thương và trách nhiệm.

Tiến sĩ Quang Thục Hảo nói về nguồn vốn não bộ (brain capital), mở ra một góc nhìn ít cha mẹ được nghe: những gì người lớn đang tích lũy hay để tàn lụi trong não bộ mình hôm nay chính là tài sản mà thế hệ con thừa hưởng, không chỉ qua di truyền gien (genetics) mà còn qua cơ chế biểu sinh (epigenetics) và đồng bộ hóa não bộ (brain-to-brain synchrony) trong môi trường gia đình.

Đáng chú ý, sự kiện cũng có phần chia sẻ của tiến sĩ Bùi Trân Phượng về gia phong trong thời hiện đại. Từ góc nhìn của một nhà sử học và nhà giáo dục, tiến sĩ Bùi Trân Phượng mời người nghe nhìn lại những chuẩn mực cha mẹ đang mang theo từ lịch sử và văn hóa: giữ lại những gì nuôi dưỡng tình nghĩa, sự tử tế và sự kết nối giữa các thành viên gia đình; đồng thời soi xét những gì đang làm trẻ mất tiếng nói, không được bày tỏ cảm xúc và nhu cầu riêng. Một câu hỏi bà đặt ra: nếp nhà được xây dựng vì ai - vì con, vì cha mẹ, vì thể diện gia đình, hay vì từng thành viên trong nhà?

ẢNH: PS26