Học trò có 'hỗn' nếu dám nói thẳng, nói thật?

17 Thanh Niên Online
Học trò không dám phát biểu thì bị cho là nhút nhát, nhưng nếu nói thẳng suy nghĩ của mình thì có khi bị quy chụp là 'hỗn', không tôn trọng thầy cô...
 
Không phải thầy cô nào cũng chấp nhận học sinh nói thẳng nói thật /// Ảnh minh hoạ - ĐÀO NGỌC THẠCH Không phải thầy cô nào cũng chấp nhận học sinh nói thẳng nói thật - Ảnh minh hoạ - ĐÀO NGỌC THẠCH
Không phải thầy cô nào cũng chấp nhận học sinh nói thẳng nói thật
Ảnh minh hoạ - ĐÀO NGỌC THẠCH

Không dễ để nói về mối quan hệ bình đẳng giữa thầy cô và học trò, khi giữa hai nhóm có sự khác nhau về tuổi đời, về trải nghiệm, về tri thức và vị trí.

Thế nào là quan hệ thầy trò bình đẳng?

Khi tôi học đại học, giải tích hàm là môn học khá trừu tượng. Giảng đường rộng có khoảng 200 sinh viên. Tôi mắt kém thường ngồi ngay dãy đầu. Đang giờ học, giảng viên bỗng hỏi vọng lên phía trên (những dãy bàn phía sau cao hơn để sinh viên nhìn thấy bảng): "Các cậu làm gì trên đó?". Khi nhóm sinh viên nói đang chơi cờ, thầy bảo "Chơi cờ thì được, nhưng đừng làm ồn".
Cũng môn này, một lần thầy đang giảng, tôi chợt nhận ra có gì đó sai sai nên lúc lắc cái đầu. Thầy dừng lại hỏi tôi có chuyện gì. Tôi mạnh dạn nói "Hình như thầy giảng sai". Tôi bèn chỉ ra chỗ sai đó dù phải hơi loay hoay một lúc. Thầy làm tôi bất ngờ: "Hình như cậu đúng, nhưng chưa biết tôi sai chỗ nào! Thôi cậu lên giảng thay tôi vậy! ".
Tôi lên giảng một hồi, cả hội trường lúc này nghe rất chăm chú. Nhưng khi giảng xong, thầy hỏi hỏi cả lớp có ai hiểu không. Cả lớp đồng loạt nói không. Thầy cũng nói không hiểu. Rồi thầy nói cả lớp về nghĩ tiếp, ai nghĩ được gì hay thì hôm sau bàn tiếp. Buổi học tiếp theo, vừa bước vào thầy nói ngay với tôi: "Hôm trước cậu đúng rồi, nhưng cậu trình bày dở ẹc". Rồi thầy giảng lại phần đó.
Tôi nghĩ như vậy có thể gọi là bình đẳng. Nhưng thử đặt trong nhiều tình huống khác, chẳng hạn thầy cô hỏi học trò: các em cảm thấy giờ học hôm nay thế nào? Nếu học trò nói thật rằng: em thấy buồn ngủ lắm, chỉ thích đi chơi, thì chắc chắn sẽ bị cho là "học trò hư". Không phải học trò nào cũng dám nói thật và không phải thầy cô nào cũng chấp nhận lời nói thẳng thật đó.

Làm thế nào để học sinh dám nói thẳng, nói thật?

Câu hỏi này cần một câu trả lời mang tính hệ thống. Trước hết, cần phải hiểu học sinh ở độ tuổi 6-18  là giai đoạn đang phát triển. Chúng ta quá bao bọc đối với tuổi này nhưng mặt khác lại áp đặt những phép tắc quá khắt khe và… không rõ ràng.
Không có bình đẳng, sẽ không thể có học sinh dám nói thẳng, nói thật các suy nghĩ và ý kiến của mình. Học sinh không dám nói thật thì đất nước sẽ chỉ gồm những công dân quen... nói dối.
Đứa trẻ rất khó tự xác định như thế nào là đúng, là không hỗn với cha mẹ hay thầy cô. Rất nhiều trường hợp, đúng hay sai là do người lớn xác định, không thể gọi là bình đẳng. Đúng hay sai phải được xác định bằng các quy ước khách quan với mọi người, như thế mới gọi là bình đẳng.
Trong nhà trường và cả gia đình, cần phải chấp nhận tụi trẻ có thể sai. Một đứa trẻ sai là chuyện rất bình thường, người lớn còn sai thường xuyên sao bắt đứa trẻ không sai. Người xưa có câu "không biết thì không có tội", rất nhiều khi trẻ sai vì chúng không biết. Những gì trẻ bắt buộc cần tuân thủ thì cần phải viết thành quy định cụ thể, rõ ràng, có thể tự kiểm tra được và phải được dạy từ đầu.
Ở các nước, trường học thường có tuần định hướng (orientation week) dành cho học sinh mới nhập trường. Trong thời gian này các quy chế, quy định được phổ biến rất rõ ràng để mọi học sinh đều nắm được. Ở ta, phần lớn các trường chưa có môn này.
Tiếp theo, chúng ta cần có thái độ bao dung với lỗi của trẻ. Cần hướng dẫn, chỉ ra cái sai và cách khắc phục lỗi thay vì trừng phạt. Một trong những hình phạt tệ nhất và phổ biến nhất hiện nay là yêu cầu phụ huynh đến gặp nhà trường. Kết quả là một lỗi (thường là nhỏ) của học sinh có đến hai quan tòa phán xét.
Nếu cần gặp phụ huynh, nhà trường nên liên lạc trực tiếp và không nhất thiết phải để học sinh biết nếu không thực sự cần thiết. Hình phạt chỉ nên dùng cho những lỗi nặng (ví dụ: đánh bạn, hay vi phạm pháp luật). Gặp phụ huynh cũng không nhất thiết phải đến trường, có rất nhiều việc có thể trao đổi qua điện thoại.

Vai trò của người thầy

Để chấp nhận trẻ có thể sai, trước hết thầy cô phải chấp nhận rằng mình… cũng có thể sai. Văn hóa Việt Nam thường mô tả nghề giáo viên là nghề cao quý.  Việc này lại khiến thầy cô nghĩ phải luôn đúng, luôn chuẩn mực, theo cách mà mỗi người lại tự đặt cho mình.
Thầy cô cũng như bất kỳ ai cũng có thể đúng, có thể sai, có thể tốt hoặc xấu. Việc xem xét cần tuân thủ các quy chế rõ ràng. Việc chấp nhận mình sai, như trường hợp ông thầy của tôi trong câu chuyện trên đây, không hề làm giảm uy tín của thầy, ngược lại chúng tôi càng thêm kính trọng ông như một người thầy và như một nhà khoa học.
Không nên áp đặt kết quả học tập của học sinh vào trình độ của người thầy. Cái này liên quan đến khái niệm "học sinh là trung tâm". Công việc của người thầy là truyền tải, hướng dẫn, giúp đỡ còn việc học là việc của học sinh. Dù ở lứa tuổi nào thì thầy cũng không thể học thay học trò. Cần làm cho học sinh và gia đình nhận thức được điều đó.
Đánh đồng (hay ngộ nhận) kết quả học tập của học trò là thước đo trình độ của thầy cô lại góp phần làm trầm trọng hơn căn bệnh thành tích vốn đã rất nặng nề trong nền giáo dục Việt Nam. Cái này là trách nhiệm của các cơ quan quản lý giáo dục mà đại diện đầu tiên chính là hiệu trưởng nhà trường.

 

Bình luận 17

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Quyền

Quyền

"nói thẳng nói thật" khác với "hỗn", đừng đánh đồng để quy tội cho GV là kg cho HS nói.
Thu

Thu

" Nhưng thử đặt trong nhiều tình huống khác, chẳng hạn thầy cô hỏi học trò: các em cảm thấy giờ học hôm nay thế nào? Nếu học trò nói thật rằng: em thấy buồn ngủ lắm, chỉ thích đi chơi, thì chắc chắn sẽ bị cho là "học trò hư". " Nếu chỉ là ý kiến 1 em thì GV kg có gì phải nghĩ , đó chỉ là ý kiến cá nhân, khi nào nhiều em nói là em thấy bài giảng buồn ngủ thì mới phải suy nghĩ lại xem mình dạy thế nào. Anh kg phải là GV, sao dám khẳng định chắc chắn sẽ bị GV cho là "học trò hư"? Nếu là tôi thì tôi chỉ nói: Nếu buồn ngủ vì kg hiểu bài giảng thì nói xem em kg hiểu chỗ nào, còn nếu chỉ vì em kg thích môn này thì cũng phải cố học thôi. Có gì mà cho là "học trò hư"? Đi học thì có em giỏi môn tự nhiên, em giỏi môn xã hội, các em thích hay chán là quyền của các em. Tôi kg hỏi những câu chung chung như vậy mà sẽ hỏi: Các em thấy cô giảng có nhanh kg, có hiểu kịp kg, có thắc mắc chỗ nào kg. Đừng tự mình đặt ra tình huống sư phạm và câu hỏi rồi tự khẳng định câu trả lời thay cho GV (để lên án GV là áp bức, kg hiểu HS) trong khi bản thân kg phải là GV nhé. Mỗi GV có 1 cách giải quyết khác nhau đấy.
1 GV

1 GV

Cuối giờ học tôi vẫn thường hỏi :"Có ai thắc mắc gì kg? Em nào muốn hỏi gì cứ nói" nhưng kg bao giờ có trả lời. Đừng nói là GV kg cho HS nói nhé. Còn môn học thì có em thích em kg, em nào kg thích vẫn phải học, chuyện đó có gì mà phải hỏi. Ngày xưa đi học, có môn tôi thích thì học vui vẻ, môn nào kg thích thì uể oải hơn nhưng cũng học bài làm bài đầy đủ, tôi cũng chỉ yêu cầu HS như vậy. Tôi nghĩ "nói thẳng nói thật" và "hỗn" là 2 điều khác nhau, đừng chụp mũ GV là HS nói gì thì cho là hỗn, áp bức kg cho nói.
Vietroad

Vietroad

Tại sao cậu lại nghĩ nói thật là hỗn? Hai khái niệm này chẳng liên quan gì với nhau cả. Hỗn hay không là ở thái độ, không phải ở nội dung.
Bản thân phụ huynh có thay đổi được không mà đòi nhà trường phải thay đổi. Tại sao cậu có suy nghĩ "yêu cầu phụ huynh đến gặp nhà trường" là "hình phạt tồi tệ nhất"? Nếu PH và HS là bình đẳng thì PH phải chấp nhận được cái sai của HS mới đúng, đằng này lại trở thành "quan toà thứ hai". Vậy thì PH có khác gì GV đâu.
Phụ huynh mỗi chút đều đổ cho nhà trường, buộc nhà trường phải thế này thế kia nhưng bản thân họ có làm được đâu. Có PH nào dám nghe lời nói thẳng của con em mình chưa mà buộc GV phải làm. Giả sử có 1 đứa trẻ nói thẳng với mẹ rằng "con không muốn đi học, chỉ thích đi đá bóng", mọi người thử nghĩ xem phản ứng của bà mẹ sẽ như thế nào. Dám chắc không một trận đòn cũng bị quát mắng.
Hãy tự thay đổi mình trước khi buộc người khác thay đổi.
Thầy đồ

Thầy đồ

Tôi đã đi dạy học vài mươi năm. Không hiểu mọi người nghĩ sao chứ tôi thấy giữa cái "nói thẳng nói thật" của học sinh và cái sự gọi là "hỗn" nó vẫn có khác nhau ghê lắm. Có lần tôi bảo các em hãy cho biết suy nghĩ thực lòng về bộ môn mà tôi đang phụ trách, nhiều em nói thích thú hoặc rất thích, nhưng vẫn có những em mạnh dạn nói khác. Chẳng hạn một em trai thành thực phát biểu: Con không thích môn của thầy đâu, con chỉ muốn được đi học đá bóng để sau này thành một cầu thủ giỏi thôi. Nói xong em mỉm cười nhìn tôi đầy lễ độ, còn tôi thì mừng như bắt được vàng. Sợ rằng các em vẫn còn ngại, nên thỉnh thoảng tôi cho các em viết ý kiến vào giấy (nặc danh) về phong cách, về cách dạy của tôi, dễ hiểu, khó hiểu, có gì cần điều chỉnh không v.v.. và các em sốt sắng phản hồi. Bởi thế nên tôi nghĩ rằng, nếu mình thực sự tôn trọng, tin tưởng, quan tâm tới học trò, thì chẳng lo chi cả, những phát biểu của chúng dẫu có thể còn non nớt, còn chưa chính xác, còn chủ quan... nhưng sẽ là những lời thật lòng. Và tôi không nghĩ rằng lại có sự hỗn hào nào trong đó. Một bậc đàn anh của tôi đã đến trường Sư phạm chia sẻ khi tôi còn là giáo sinh: " Nếu mình hết lòng với chúng, thì chúng cũng sẽ hết lòng với mình". Do đó, có thể nói mỗi ngày đi dạy với tôi là một ngày vui.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Thiếu úy Nguyễn Võ Bảo Thuận lấy lời khai của một đối tượng nghi phạm tội buôn bán ma túy. /// ẢNH: BÁCH HỶ

Những người làm 'nghề bắt tội phạm'

Họ là những sĩ quan công an trẻ, vào ngành chưa đầy 10 năm, nhưng đã lập nhiều chiến công đáng nể, giúp xã hội yên bình. Người dân gọi họ mộc mạc là những người làm 'nghề bắt tội phạm'.