Giữa thành phố rực sáng ánh điện, nhớ về một thời đèn dầu 'chân ái'...

Vào thập niên cuối những năm 90, ba mẹ tôi nghỉ hưu, chuyển về quê sinh sống. Ngôi nhà nhỏ nằm giữa khu vườn khá rộng (nay là P.Phú An, TP.HCM). Dọc theo chiều dài khu vườn hơn 100 mét là hai tuyến lưới điện chạy song song. Phía phải, cách một thửa đất, là trụ điện thép cao vút, dây dẫn giăng thành từng bó lớn, của đường dây 500 kV thuộc hệ thống truyền tải điện quốc gia. Phía trái ngôi nhà, ngay trong khu vườn, là trụ điện của đường dây 110 kV thuộc lưới điện khu vực. 

Ảnh: TGCC

Một thời đèn dầu là "chân ái"

Ba tôi dựng một căn chòi mát bên hông nhà, kê bộ bàn ghế, mắc mấy chiếc võng để bạn bè đến chơi có chỗ ngồi uống trà cho mát. Trụ điện và lưới điện nằm ngay trong khu vườn, nên cả nhà tôi thường có dịp chứng kiến công việc của các công nhân điện lực.

Nhiều năm thành quen, căn chòi mát cũng trở thành chỗ nghỉ ngơi cho những anh em công nhân ngành điện mỗi khi họ đến kiểm tra, sửa chữa, bảo trì hệ thống lưới điện. Mẹ tôi, cứ mỗi lần thấy các anh thợ điện đu mình trên trụ, vắt vẻo trên đường dây, là lại cất tiếng cảm thán.

Một buổi chiều, mẹ tôi ra vườn, ngước mắt nhìn thấy hai người thợ điện vẫn còn ngồi vắt vẻo cao thì sốt ruột: "Trời sắp tối mà mấy đứa thợ điện còn ngồi trên đó, thấy đường đâu mà làm hỏng biết…". Tôi giơ điện thoại, hướng camera lên bầu trời. "Ngồi trên đó" mà mẹ tôi nói là ngồi trên sợi dây điện mong manh, giữa mênh mông. Hai dáng người nhỏ bé, chênh vênh. Cặm cụi. Lặng lẽ. Thoáng chạnh nghĩ: nghề điện là một công việc đặc thù, làm việc trong môi trường đặc thù, nhiều rủi ro và nguy hiểm. Khung hình điện thoại hiện ra: giữa nền trời xanh thẳm là hai chấm nhỏ màu cam, vài cánh chim lượn ngang. Một cái chạm nhẹ ngón tay, tôi kịp ghi lại khoảnh khắc đầy cảm xúc.

In hằn trong ký ức tôi rõ nhất là hình ảnh ba tôi cặm cụi rót dầu vào cây đèn, cẩn thận không để chảy ra ngoài dù chỉ một giọt, vào những hôm không có điện. Là tiếng la rầy của mẹ tôi mỗi lần vặn tim đèn cho nhỏ lại, khi thấy gian phòng bỗng sáng rực lên vì đứa nào đó trong ba anh em tôi táy máy vặn tim đèn cao hơn. Mẹ tôi chắt chiu từng chút ánh sáng, như cách ba tôi chắt chiu từng giọt dầu hôi hiếm hoi trong những năm tháng đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Những điều mà nhiều người trẻ thuộc thế hệ 9X, Gen Z, sau này dẫu có đọc nhiều, nghe kể nhiều, cũng khó có thể cảm nhận, thấu hiểu.

Bàn ủi điện thời đó là món xa xỉ. Mỗi lần muốn ủi đồ, tôi xách bàn ủi con gà lại gần bếp củi đang nấu, thấy có than đỏ thì lật ngửa "con gà", gắp than bỏ vô. Có lần lơ đãng, bàn ủi nóng quá, tôi đè một phát, cái áo lõm nguyên hình cái bàn ủi. Nhớ hoài tới giờ.

Ảnh: CLB NHIẾP ẢNH TP.HCM

Ba tôi đóng cho anh em tôi một chiếc bàn học dài. Buổi tối, ba chúng tôi chung một cây đèn dầu để học bài. Hồi đó, điện khi có khi không. Có tuần chỉ được vài bữa có điện là chuyện rất bình thường ở phố thị. Bữa nào cơm chiều trễ, lại trúng bữa cúp điện, cây đèn dầu luôn được ba tôi ưu ái kê cao, đặt chính giữa bàn ăn. Ngồi ăn trong ánh sáng tù mù, mùi thức ăn hổng nghe, toàn nghe mùi dầu hôi với mùi khói.

Xong bữa, ba tôi đem cây đèn lên nhà trên cho gian phòng sáng lên một lát, rồi ba tôi đi nằm, anh em tôi lại xách cây đèn xuống bàn học. Tôi luôn xí ngồi chính giữa, để "tận hưởng" phần ánh sáng nhiều nhất. Có bữa, ba đứa cãi nhau chí chóe chỉ vì giành chỗ gần cây đèn. Có bữa, đèn cạn dầu, ánh sáng leo lét - vừa học bài vừa canh chừng, sợ tim đèn tắt phụt. Cứ vậy, cây đèn dầu vòng quanh, làm nhiệm vụ "truyền tải" ánh sáng khắp căn nhà. Nên giờ, mỗi lần nhắc lại, chúng tôi hay nói vui: một thời đèn dầu là "chân ái" là vì vậy.

Hệ thống lưới điện của thành phố vươn dài

Một tối cuối tuần, trên chuyến buýt hop-on hop-off mui trần, tôi ngắm thành phố về đêm. Cảm xúc cứ vỡ òa mỗi khi xe ngang những tòa nhà cao ngất: Bitexco Financial Tower, Landmark 81, Sunwah Tower - mỗi công trình một dáng vẻ, lung linh bởi hàng triệu sắc đèn màu. Choáng ngợp đến có lúc tôi tưởng như mình lạc vào một thế giới khác.

Giữa thành phố rực rỡ đèn hoa, hình ảnh những người thợ điện vắt vẻo trên cao lại hiện lên trong tâm trí. Ký ức tôi ùa về - những buổi tối ngồi ăn cơm, học bài bên cây đèn dầu ám mùi, ám khói. Chợt nhận ra, chính vì đã từng sống qua những ngày thiếu thốn điện năng, nên hôm nay, khi được hòa mình giữa thành phố sáng rực đèn hoa, tôi cứ thế mà vỡ òa cảm xúc.

Ảnh: TGCC

Kể từ sau sáp nhập ngày 1.7.2025, TP.HCM đã trở thành một siêu đô thị rộng lớn hơn. Hệ thống lưới điện của thành phố vì thế cũng vươn dài, từ khu vực đông bắc (Bình Dương cũ) đến tận vùng biển đảo Côn Đảo phía đông nam (Vũng Tàu cũ). Diện mạo thành phố hôm nay hiện đại và rạng ngời hơn, với nhiều hơn khu công nghiệp, công trình, công sở, trường học, bệnh viện…

Siêu đô thị TP.HCM phát triển vững bền, hệ thống lưới điện vẫn luôn vận hành xuyên suốt đến hôm nay - là kết tinh của nửa thế kỷ kể từ sau ngày thống nhất đất nước, của những đóng góp bền bỉ của bao thế hệ cán bộ, công nhân viên ngành điện thành phố mang tên Bác; và là sự hy sinh lặng thầm của những người thợ điện trực tiếp trên những "công trường trên cao", ngày đêm giữ mạch nguồn rực sáng cho thành phố.