Hành trình giúp con lai Việt - Mỹ tìm cha, sang Mỹ định cư

Một sáng sớm ở TP.HCM, hơn chục người con lai Việt - Mỹ từ khắp nơi lặng lẽ ngồi chờ trước một văn phòng luật. Họ mang theo những tập giấy nhàu nát, những ký ức rời rạc, và một hy vọng mong manh: được thừa nhận, được đoàn tụ. Người họ chờ là luật sư Trần Thanh Tùng, người đã nhiều năm âm thầm làm hồ sơ, giúp những người con lai có thể được đến quê cha.

Nơi để những người con lai gửi gắm niềm tin

Chưa tới 7 giờ sáng, trước văn phòng luật sư Gia Pháp trên đường Ngô Quyền, P.An Đông, TP.HCM, một nhóm người con lai đã có mặt. Họ đến từ An Giang, Đà Nẵng, Gia Lai… Có người vừa xuống xe khách sau chuyến đi xuyên đêm, mắt còn đỏ ngầu vì thiếu ngủ.

Trên tay họ là những xấp giấy tờ cũ kỹ như giấy khai sinh, ảnh mờ nhòe, vài dòng thông tin ít ỏi về người cha là cựu binh Mỹ. Họ không biết bắt đầu từ đâu, chỉ biết tìm đến một cái tên đã được truyền tai: luật sư Trần Thanh Tùng.

"Phần lớn họ có hoàn cảnh rất khó khăn. Nhiều người không biết chữ, không đủ khả năng tự làm hồ sơ hoặc dễ bị lừa", ông Tùng nói, giọng trầm.

"Có người biết chắc mình là con lai, nhưng chứng cứ gần như không có gì", luật sư Tùng nói thêm.

ẢNH: QUANG VIÊN

Trong những người tìm đến, anh Nguyễn Văn Mỹ (An Giang) lặng lẽ ngồi ôm tập hồ sơ. Cuộc đời anh là chuỗi dài những lần đặt niềm tin sai chỗ. Năm 2008, nghe tin về chương trình con lai hồi hương, anh bán hết đất đai, nhà cửa để nhờ người làm hồ sơ. Nhưng rồi tiền mất, hy vọng cũng tan theo. "Lúc đó tôi nghĩ chắc đời mình hết cơ hội rồi", anh Mỹ nói, mắt nhìn xa xăm.

Mãi đến tháng 8.2025, anh mới tìm đến luật sư Tùng. Bước đầu là lấy mẫu DNA, một quy trình tưởng đơn giản nhưng với anh là cả hành trình. Nửa đêm, anh cùng hai con gái bắt xe từ An Giang lên TP.HCM. Anh nhịn ăn suốt nhiều giờ để kịp lấy mẫu đúng quy định.

"Khi tôi hỏi sao đi đông vậy, anh nói sợ bị lừa nữa nên phải đi cùng con cho chắc", luật sư Tùng kể. Nghe câu chuyện, ông Tùng lặng người, rồi gọi đồ ăn sáng cho 3 cha con. 

"Cuộc sống của gia đình tôi còn khó khăn lắm, mà vẫn phải đi. Nhưng lần này tôi tin là gặp đúng người", anh Mỹ khẳng định.

ẢNH: QUANG VIÊN

Niềm tin ấy đã được đền đáp. Kết quả DNA trùng khớp, hồ sơ quân đội của người cha - ông John Paul Tressel - cũng được tìm thấy. Sau nhiều bước xác minh, anh Mỹ chính thức được chấp thuận định cư tại Mỹ. Ngày anh Mỹ lên đường đang đến gần.

Không riêng anh Mỹ, anh Nguyễn Văn Hà (Đà Nẵng) cũng từng là nạn nhân của những kẻ lừa đảo. Khi tìm đến luật sư Tùng và một tổ chức hỗ trợ con lai tại Mỹ, hành trình của anh mới thực sự bắt đầu. Anh Hà tâm sự: "Tôi từng nghĩ mình không có quyền mơ nữa. Nhưng khi được hướng dẫn từng bước, tôi mới thấy con đường tìm lại cha không phải đã khép lại".

ẢNH: QUANG VIÊN

Còn chị Hoàng Kim, sau khi được chấp thuận visa, lại vấp phải yêu cầu chứng minh tài chính, một rào cản lớn với những gia đình vốn đã nghèo khó. "Tôi lo đến mất ngủ, sợ hồ sơ bị hủy", chị kể. Luật sư Tùng đã soạn thảo thư giải trình, viện dẫn chương trình "Amerasian Homecoming Program" - chính sách nhân đạo dành cho con lai. Đồng thời, ông kết nối với các tổ chức hỗ trợ con lai bên Mỹ để bảo lãnh.

"Gỡ rối" những bộ hồ sơ tưởng chừng vô vọng

Có khi hành trình tìm về quê cha của một số con lai gần như đến đích, nhưng phải chựng lại vì lý do nào đó, thì luật sư Tùng là người kiên nhẫn lần từng bước để tìm lối ra. Công việc của ông không chỉ là giấy tờ. Đó là những câu chuyện phức tạp, đôi khi tưởng không thể tháo gỡ.

Như trường hợp anh Dương Minh Trung (Gia Lai), với rào cản lớn nhất của anh là dính tiền án. Một tai nạn giao thông do anh gây ra vào năm 2022 khiến anh bị phạt tù 12 tháng. Với hồ sơ di trú mà Mỹ yêu cầu, đó là "điểm trừ" nghiêm trọng. "Anh Trung rất lo, nghĩ chắc không còn cơ hội", ông Tùng kể.

Rồi ông Tùng nghiên cứu kỹ hồ sơ, soạn thảo bản giải trình chi tiết gửi cơ quan di trú Mỹ, nhấn mạnh hoàn cảnh tai nạn, thái độ hợp tác và việc chấp hành đầy đủ bản án. Với sự hỗ trợ của luật sư Tùng, anh Trung đã được chấp thuận sang Mỹ định cư.

ẢNH: QUANG VIÊN

Trường hợp khác là anh Nguyễn Thế Trường (Đà Nẵng). Cuộc đời anh gắn với những công việc nặng nhọc. Một lần nhận bốc vác hàng thuê, anh vô tình liên quan đến hàng hóa trộm cắp và bị án tù. Dù sau đó đã được xóa án tích, nhưng hồ sơ di trú vẫn bị ảnh hưởng.

"Hoàn cảnh của Trường rất tội. Vợ bị ung thư, còn anh chạy xe ôm nuôi gia đình", luật sư Tùng nói. Ông nhận làm hồ sơ miễn phí, liên hệ với các tổ chức hỗ trợ bên Mỹ, kể cả bỏ tiền lo bữa ăn cho anh Trường.

Ông Tùng cho biết phần lớn những người con lai đều có hoàn khó khăn, nên mức phí ông lấy để làm các thủ tục hồ sơ cho họ rất ít. "Có người tôi còn không lấy đồng nào, coi như đó là tạo phước", ông Tùng chia sẻ.

ẢNH: QUANG VIÊN

Theo luật sư Tùng, quy trình làm hồ sơ con lai rất phức tạp từ xét nghiệm DNA, lập cây gia phả, xin hồ sơ quân đội của người cha, đến việc trả lời hàng loạt câu hỏi từ phía Lãnh sự quán Mỹ. "Có những hồ sơ gần như trắng thông tin. Tôi phải ghép từng chi tiết nhỏ, từ lời kể, ký ức, đến các mối liên hệ xa để dựng lại câu chuyện", ông thổ lộ.

Không ít lần, ông như một "nhà điều tra" lần tìm từng manh mối. Có khi chỉ từ một cái tên mơ hồ, một địa danh cũ, ông lần ra được cả một hồ sơ quân nhân. Nhưng điều khiến ông trăn trở nhất không phải là độ khó của hồ sơ, mà là hoàn cảnh của những con người phía sau.

"Họ thiệt thòi từ nhỏ, lớn lên lại sống trong nghèo khó, thất học. Nhiều người không dám mơ được đến quê cha", ông trải lòng.

ẢNH: QUANG VIÊN

Tại Văn phòng luật sư Gia Pháp của vị luật sư 67 tuổi này, vẫn có những con người con lai đến mang theo hy vọng. Có người đã cầm trên tay tấm visa, chuẩn bị bước lên chuyến bay đầu tiên trong đời. Có người vẫn đang chờ.

Và cũng trong văn phòng ấy, luật sư Tùng vẫn lặng lẽ ngồi đó, trước những xấp hồ sơ dày hay mỏng để tìm cách giúp họ. Những bộ hồ sơ con lai không chỉ là thủ tục pháp lý. Đó là hành trình tìm lại căn tính, tìm lại một phần máu thịt đã bị đứt gãy bởi chiến tranh và thời gian.