Hết thời bán hàng online vô danh

Khắc chế tình trạng loạn chất lượng, loạn giá

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là người bán trên sàn thương mại điện tử (TMĐT) phải cung cấp thông tin để xác thực danh tính, đồng thời công khai thông tin về hàng hóa, dịch vụ, chất lượng sản phẩm, nhãn hàng và các điều kiện kinh doanh liên quan. Đối với hàng hóa thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện, người bán phải xuất trình đầy đủ giấy tờ chứng minh đủ điều kiện trước khi kinh doanh. Không chỉ người bán, trách nhiệm của các sàn TMĐT cũng được nâng lên đáng kể. Thay vì chỉ đóng vai trò trung gian kết nối người mua và người bán, các nền tảng phải chủ động kiểm tra, rà soát, tiếp nhận phản ánh, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật.

ẢNH: LÊ NAM

Chiều 25.6, trao đổi với PV Thanh Niên, luật sư (LS) Nguyễn Hồ Hiếu Thuận (Đoàn LS TP.HCM) cho biết điểm mới quan trọng nhất của luật là lần đầu tiên VN có một luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động TMĐT, thay vì các quy định phân tán ở nhiều văn bản khác nhau. Đáng chú ý hơn, tư duy quản lý cũng đã thay đổi từ quản lý giao dịch sang quản lý chủ thể tham gia thị trường. Người bán, người livestream, đơn vị tiếp thị liên kết, chủ sàn TMĐT và cả mạng xã hội có hoạt động TMĐT đều được quy định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý. Quy định xác thực danh tính người bán sẽ giúp khắc phục tình trạng lâu nay nhiều cá nhân sử dụng tài khoản ảo, liên tục đổi tên gian hàng hoặc xóa tài khoản sau khi bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Khi chủ thể kinh doanh được định danh rõ ràng, cơ quan quản lý cũng như người tiêu dùng sẽ dễ dàng truy vết, xử lý vi phạm. 

Cùng quan điểm, LS Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng LS Tinh Thông Luật, thuộc Đoàn LS TP.HCM, cũng cho rằng khoảng trống lớn nhất của TMĐT nhiều năm qua chính là việc người bán gần như có thể hoạt động ẩn danh. Khi xảy ra tranh chấp, việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm rất khó khăn. Luật mới yêu cầu người bán phải xác thực danh tính, đồng thời các nền tảng cũng có trách nhiệm xác minh thông tin trước khi cho phép hoạt động. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý cũng như người tiêu dùng xác định rõ chủ thể kinh doanh khi xảy ra vi phạm, ông Bình nhận định.

ẢNH: LÊ NAM

Còn ông Trần Công Hoan, Giám đốc vận hành SwiftHub, đánh giá trong ngắn hạn việc phải hoàn thiện hồ sơ định danh, giấy tờ về sản phẩm hay quy trình tuân thủ sẽ khiến một bộ phận người bán, KOL, KOC hoặc đơn vị livestream phải thay đổi cách vận hành. Tuy nhiên, về lâu dài, đây là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch hơn. Doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ được hưởng lợi khi hàng giả, hàng nhái và các hình thức cạnh tranh không lành mạnh dần bị thu hẹp. Việc chuẩn hóa thông tin sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và quy trình xử lý khiếu nại cũng góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Hạn chế thổi phồng công dụng, giá cả hàng hóa

Một trong những nhóm chịu tác động mạnh nhất của luật mới là hoạt động livestream bán hàng. Theo quy định, nền tảng phải xác thực danh tính người livestream trước khi cho phép bán hàng; thiết lập cơ chế tiếp nhận khiếu nại trong và sau phiên phát trực tiếp; đồng thời phải dừng livestream hoặc gỡ bỏ nội dung khi phát hiện hành vi bán hàng cấm, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo sai quy định.

ẢNH: LÊ NAM

Đặc biệt, toàn bộ dữ liệu hình ảnh, âm thanh của phiên livestream phải được lưu trữ tối thiểu một năm để phục vụ công tác truy vết khi xảy ra tranh chấp hoặc có dấu hiệu vi phạm. Không chỉ nền tảng, người livestream cũng phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với nội dung quảng bá. Trước khi bán hàng, họ phải yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ chứng minh chất lượng sản phẩm và điều kiện kinh doanh nếu pháp luật yêu cầu; đồng thời không được đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá bán hay chương trình khuyến mãi. Đây được xem là thay đổi đáng chú ý trong bối cảnh thời gian qua nhiều phiên livestream sử dụng các chiêu thức như thổi phồng công dụng, "xả kho", "giá sốc", "chính hãng 100%" nhưng thiếu căn cứ kiểm chứng. Bên cạnh đó, lần đầu tiên hoạt động tiếp thị liên kết (affiliate) cũng được quản lý bằng một luật chuyên ngành. Các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết phải xác thực danh tính người tham gia, đồng thời từ chối hoặc gỡ bỏ các đường dẫn tiếp thị đối với sản phẩm vi phạm.

Theo LS Nguyễn Hồ Hiếu Thuận, luật đã quy định rõ nhiều hành vi bị nghiêm cấm như lừa đảo trên nền tảng TMĐT; kinh doanh hoặc tạo điều kiện kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng vi phạm quy định về chất lượng. Dù vậy, các chuyên gia đều cho rằng luật chỉ tạo ra khuôn khổ pháp lý, còn hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào quá trình thực thi. Vì thế, LS Diệp Năng Bình nhấn mạnh cần sớm ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn, tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát, đồng thời yêu cầu các nền tảng đầu tư hệ thống xác thực, kiểm soát nội dung và cảnh báo sớm các hành vi vi phạm. Song song đó, dữ liệu cá nhân của người bán cũng phải được bảo vệ chặt chẽ để tránh bị lợi dụng tạo tài khoản giả.

Đặt câu hỏi với sàn TMĐT về việc triển khai quy định mới, đại diện TikTok Shop cho biết nền tảng này đã sẵn sàng phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cung cấp dữ liệu theo quy định của pháp luật, bao gồm cả thông tin liên quan đến các phiên livestream khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền. Để kiểm soát hoạt động bán hàng trực tiếp, TikTok Shop đang áp dụng hệ thống kiểm duyệt kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và đội ngũ kiểm duyệt viên nhằm phát hiện các hành vi kinh doanh hàng cấm, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, quảng cáo sai sự thật hoặc sử dụng các tuyên bố mang tính tuyệt đối. Nền tảng cũng áp dụng cơ chế chấm điểm vi phạm đối với cả nhà bán hàng lẫn nhà sáng tạo nội dung; tùy mức độ vi phạm, tài khoản có thể bị hạn chế livestream, đình chỉ bán hàng hoặc chấm dứt quyền tham gia chương trình tiếp thị liên kết.