'Hiệu ứng domino' siết mạng xã hội

Công cụ pháp lý

Cuộc chiến pháp lý xoay quanh việc đảm bảo an toàn của trẻ em trên không gian mạng ghi nhận nhiều diễn biến nóng, khi nhiều quốc gia đang muốn kiểm soát gốc rễ và nhắm đến các công ty công nghệ, thay vì chỉ cấm trẻ em sử dụng. Tại Mỹ, bang Florida vừa chính thức khởi kiện Công ty TikTok, với cáo buộc nền tảng này phớt lờ đạo luật cấm trẻ em dưới 14 tuổi sử dụng mạng xã hội được tiểu bang này thông qua năm 2024.

Tờ Politico hôm 17.6 dẫn lập luận của giới chức Florida rằng TikTok đang đánh lừa phụ huynh về những rủi ro khi cho phép trẻ em tiếp cận nội dung độc hại và sử dụng các tính năng gây nghiện. Tập đoàn Meta (công ty mẹ của Facebook và Instagram) đã chấp nhận tuân thủ quy định bằng cách xóa hàng trăm ngàn tài khoản trẻ em tại Florida. Mặc dù TikTok khẳng định họ luôn nỗ lực bảo vệ trẻ vị thành niên, công ty đang đối mặt với nguy cơ chịu án phạt lên tới hàng tỉ USD. Tương tự, Đài ABC ngày 17.6 đưa tin giới chức bang California (Mỹ) đã đệ trình dự luật áp dụng chế tài với các công ty mạng xã hội bị phát hiện gây hại cho trẻ em.

ẢNH: REUTERS

Không chỉ tại Mỹ, chính phủ nhiều quốc gia khác đã triển khai hoặc đang nghiên cứu các chính sách kiểm soát trẻ em dùng mạng xã hội. Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm 15.6 tuyên bố sẽ ban hành luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, dự kiến có hiệu lực vào đầu năm sau. Động thái này nối gót Úc, quốc gia đã đi tiên phong trên toàn cầu khi áp dụng lệnh cấm tương tự vào tháng 12.2025.

Thay đổi luật chơi

Làn sóng siết chặt mạng xã hội hiện nay không chỉ là những phản ứng đơn lẻ mà đang tạo ra một "hiệu ứng domino" trên quy mô toàn cầu. Đài CBC của Canada ngày 17.6 dẫn lời các chuyên gia nhận định chính phủ các nước không thể làm ngơ khi ngày càng có nhiều dẫn chứng về mối lo ngại mạng xã hội tác động xấu đến sức khỏe tinh thần, cũng như báo cáo từ các phụ huynh về ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đến con em mình.

Một số chuyên gia chỉ ra cục diện hiện nay tương tự ngành thuốc lá từ chỗ được tự do quảng cáo đến bị quản lý nghiêm ngặt và phải đền bù hàng trăm tỉ USD vào thập niên 1990, khi các quảng cáo đã khiến nhiều người nghiện hút thuốc. Ủng hộ quan điểm cần tăng cường cơ chế pháp lý, nhà xã hội học Kaitlynn Mendes (ĐH Western, Canada) nêu ra một thực tế bất hợp lý: bất kỳ sản phẩm tiêu dùng nào cũng phải trải qua kiểm định an toàn khắt khe trước khi phát hành, nhưng mạng xã hội lại thoát khỏi những rào cản đó dù xuất hiện trong mọi thiết bị điện tử của trẻ em.

Từ lệnh cấm mang tính bước ngoặt của Úc, các quốc gia đi sau đang liên tục học hỏi để hoàn thiện khung pháp lý. Trọng tâm của làn sóng hiện nay không chỉ nằm ở việc cấm theo độ tuổi, mà là buộc các nền tảng phải thay đổi tiêu chuẩn thiết kế, trong đó hướng tới loại bỏ các tính năng bị cho là gây nghiện như "cuộn trang vô hạn" hay tự động phát video. Khi các quốc gia đồng loạt hành động, những công ty công nghệ sẽ chịu áp lực lớn. Dưới sức ép bủa vây từ các án phạt hàng tỉ USD và những đạo luật khắt khe, các công ty phải chấp nhận thay đổi hoặc đối diện nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.