Hộ kinh doanh rối vì 'nhảy nhóm'

Nguy cơ nhảy nhóm gia tăng

Bà Phạm Thị Hoa, hộ kinh doanh tại một chợ truyền thống ở TP.HCM, cho hay hộ của bà có doanh thu năm ước dưới 500 triệu đồng, tức thuộc nhóm 1, không đóng thuế, không xuất hóa đơn. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3, bà nhận được hợp đồng cung cấp rau sạch thường xuyên cho bếp ăn của một công ty may mặc với doanh thu từ khách hàng mới này là trên 500 triệu đồng/năm. Như vậy tổng doanh thu của hộ kinh doanh nhà bà ước trên 1 tỉ đồng.

"Bán hàng cho công ty họ yêu cầu xuất hóa đơn nhưng lên thuế thì được trả lời là doanh thu chưa vượt 500 triệu đồng, chưa xuất được và hướng dẫn về ghi bảng kê bán hàng, khi nào vượt trên 500 triệu đồng/năm thì họ mở khóa cho xuất hóa đơn. Trong khi đó, công ty mua hàng đòi hóa đơn ngay khi cung cấp, không thể chờ đến cuối năm nên tôi chưa biết xử trí ra sao", bà Hoa lo lắng.

Anh Lê Chí Đạt, kinh doanh hàng thời trang tại TP.HCM qua cửa hàng bán lẻ trực tiếp lẫn sàn thương mại điện tử, doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm, thuộc nhóm 3. Tuy nhiên, doanh thu 3 tháng vừa rồi giảm mạnh so với dự kiến nên khi kê khai quý 1, anh muốn chuyển sang nhóm 2 và tính thuế % trên doanh thu. "Nhưng tôi cũng lo nhỡ các quý sau, tình hình kinh tế tốt hơn, doanh thu vọt lên nhóm 3, lúc đó lại đổi để đóng thuế 17% trên lợi nhuận có được hay không?", anh Đạt băn khoăn và cho biết đang "rối như canh hẹ" với việc kê khai thuế theo cách chọn nhóm, "nhảy" nhóm này.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Theo quy định, hộ kinh doanh đóng thuế theo doanh thu từ đầu năm nay được chia làm 3 nhóm, với cơ chế kê khai và nộp thuế khác nhau. Trong đó, nhóm 2 và 3 được trừ mức 500 triệu đồng/năm trước khi tính thuế theo tỷ lệ. Đồng thời, doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng cũng tương ứng lên 500 triệu đồng.

Các quy định nói trên có hiệu lực từ ngày 1.1. Tuy nhiên, sau hơn 4 tháng, mới đây, trong hồ sơ gửi Bộ Tư pháp về dự thảo luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân, luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và luật Thuế giá trị gia tăng, Bộ Tài chính lại đề xuất thay vì quy định "cứng" ngưỡng doanh thu như tại luật, sẽ giao Chính phủ quy định mức này. Tức là ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm có thể thay đổi.

Hiện tại, hộ và cá nhân kinh doanh tự ước tính mức doanh thu để chọn nhóm khi kê khai thuế cho quý đầu năm. Đa số tham chiếu doanh thu từ năm 2025 để chọn nhóm nhưng kết quả kinh doanh mới chỉ 1 quý đã có nhiều biến động bất ngờ và việc "nhảy" nhóm là không thể tránh khỏi. Đáng lưu ý, trong mấy ngày gần đây, nhiều cơ sở thuế địa phương gửi thông báo đến hộ kinh doanh thuộc nhóm 1 (doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm) cho biết ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định về quản lý thuế với hộ, cá nhân kinh doanh tại điều 5, Nghị định 68/2026 của Chính phủ. Điều này khiến những băn khoăn, lo ngại về kê khai, "nhảy" nhóm, hóa đơn… đối với hộ kinh doanh càng cao hơn.

Nên linh hoạt phương án tính thuế

Liên quan yêu cầu hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không áp dụng hóa đơn, theo đánh giá của TS Nguyễn Ngọc Tú (Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội), đây là "một điểm thụt lùi". Bởi về nguyên tắc, hóa đơn là hình thức phổ biến và là quyền lợi của hộ kinh doanh, còn việc được miễn thuế hay không là vấn đề khác. Hơn nữa, Nghị định 123/2020 của Chính phủ quy định về hóa đơn, chứng từ cũng nêu rõ khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ người bán phải xuất hóa đơn cho người mua và phải khuyến khích hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn.

Thế nên, với trường hợp nhóm 1 nhảy bậc lên nhóm 2 không xuất được hóa đơn, theo ông Tú, trước mắt hộ kinh doanh liên hệ với cơ quan thuế để được cấp hóa đơn theo từng lần phát sinh. "Nếu không áp dụng hóa đơn, các doanh nghiệp mua hàng từ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm sẽ không có chứng từ để hạch toán chi phí là gây thiệt thòi họ cũng như đánh mất cơ hội làm ăn của hộ kinh doanh nhỏ", TS Nguyễn Ngọc Tú khuyến cáo.

Cụ thể hơn, chuyên gia thuế Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, cho rằng khi xác định và phân nhóm hộ kinh doanh đã có 2 quan điểm. Một là theo quy định của Nghị định 68/2026, dựa vào doanh thu của năm 2025 để phân nhóm nghĩa vụ thuế năm nay. Hai là theo ý kiến của một số cơ sở thuế địa phương, sử dụng ước tính doanh thu năm nay để phân nhóm nghĩa vụ thuế. Mới đây, tại một hội thảo về giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai, đại diện Cục Thuế cũng chọn quan điểm 1, tức là theo Nghị định 68, dựa vào doanh thu của năm 2025 để phân nhóm nghĩa vụ thuế năm nay. Đến giữa năm nếu doanh thu có biến động, "nhảy" nhóm, hộ kinh doanh cũng không được điều chỉnh mà phải chờ sang 2027 mới dựa vào kết quả kinh doanh năm 2026 thế nào để áp dụng cho năm sau.

Ông Lê Văn Tuấn nói: "Theo tôi, cả 2 quan điểm trên đều chưa nên và khó áp dụng ngay trong năm 2026 - năm đầu tiên hộ kinh doanh bắt đầu đóng thuế theo kê khai doanh thu. Hãy dựa vào doanh thu thực tế năm nay để phân nhóm nghĩa vụ thuế cho năm sau. Còn năm nay thì nên để hộ kinh doanh đóng thuế theo thực tế doanh thu toàn năm, làm thế nào để có lợi nhất cho hộ kinh doanh".

"Năm 2026, hộ kinh doanh nên được lựa chọn tính thuế theo % doanh thu, hay % lợi nhuận, bất kể doanh thu bao nhiêu, như vậy sẽ không bị nhảy nhóm. Từ 2027 trở đi, khi hộ kinh doanh đã có doanh thu thực tế của 2026 mới lấy đó làm cơ sở để xác định nghĩa vụ thuế", ông Tuấn đề xuất và nói thêm về nguyên tắc, bất kỳ sự thay đổi lớn nào của chính sách thuế cũng cần một giai đoạn chuyển tiếp và thích nghi. Việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang thuế kê khai là phù hợp với xu hướng thực tế hiện nay. Tuy nhiên, việc thay đổi phương pháp tính thuế từ thuế khoán sang thuế tính theo lợi nhuận, bỏ qua giai đoạn tính thuế theo kê khai % doanh thu thực tế, là một thay đổi quá lớn đối với hộ kinh doanh nên cần có thời gian làm quen và thích nghi.

"Khảo sát cho thấy thời gian để hộ, cá nhân kinh doanh có thể chuyển tiếp và thích nghi là ít nhất từ 1,5 - 2 năm. Năm đầu tiên bắt đầu thực hiện đóng thuế theo thực tế doanh thu sẽ giúp hộ kinh doanh xác định nghĩa vụ thuế chính xác hơn. Qua đó, có thời gian chuẩn bị và thích nghi tốt hơn. Nhà nước có thời gian tiếp nhận góp ý để ban hành chính sách phù hợp hơn với thực tế, cơ quan thuế có thời gian chuẩn bị hệ thống phù hợp với chính sách thuế mới", ông Tuấn phân tích.