Hồ sơ đất đai tại Phú Quốc: Đừng ngồi chờ chỉ đạo rồi mới chịu làm

Một tờ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp, một hồ sơ được hoàn tất hay một thủ tục được giải quyết đúng hạn vốn là công việc thường xuyên của cơ quan nhà nước. Thế nhưng khi sự chờ đợi kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, việc nhận được kết quả lại có thể khiến người dân vui mừng như vừa tháo gỡ được một gánh nặng lớn.

Vì sao bộ máy bỗng nhiên chuyển động nhanh?

Câu chuyện giải quyết hồ sơ đất đai tại Phú Quốc vừa qua là một ví dụ. Theo thông tin được Thanh Niên phản ánh, trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công đặc khu Phú Quốc tiếp nhận 4.299 hồ sơ đất đai mới, trong khi còn 1.366 hồ sơ cũ tồn đọng. Trên hệ thống dịch vụ công có hơn 3.000 hồ sơ đất đai trễ hẹn.

Sau khi lãnh đạo trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo tháo gỡ những điểm nghẽn, địa phương tổ chức đợt cao điểm giải quyết hồ sơ. Đến ngày 19.10, sau hơn một tuần triển khai, đã có 1.175 hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được báo cáo xử lý. Nhiều cán bộ phải làm việc cả buổi tối và những ngày cuối tuần để đẩy nhanh tiến độ. 

Đó là nỗ lực rất đáng ghi nhận. Những cán bộ tận tụy làm thêm giờ để giải quyết công việc cho người dân cần được động viên, biểu dương. Sự quyết liệt của người đứng đầu trong việc tháo gỡ tồn đọng cũng cho thấy vai trò quan trọng của trách nhiệm lãnh đạo.

ẢNH: HOÀNG DUNG

Nhưng từ kết quả tích cực ấy, có một câu hỏi không thể bỏ qua: vì sao bộ máy có thể chuyển động nhanh khi được kiểm tra, đôn đốc, nhưng trước đó lại để hàng nghìn hồ sơ kéo dài? Câu hỏi này không nhằm phủ nhận những khó khăn của cơ quan hành chính, mà để tìm ra cách giúp sự chuyển biến tích cực trở thành hoạt động bình thường, thay vì chỉ xuất hiện trong những đợt cao điểm.

Trong hoạt động hành chính, người ta thường thống kê số hồ sơ đã tiếp nhận, đã giải quyết hoặc còn tồn đọng. Nhưng những con số ấy khó phản ánh hết những thiệt thòi mà người dân phải gánh chịu vì sự chậm trễ. 

Một gia đình đang muốn hoàn thiện giấy tờ nhà đất để thực hiện giao dịch, hồ sơ chậm một tháng có thể khiến kế hoạch phải thay đổi. Một người cần giấy tờ để vay vốn kinh doanh nhưng thủ tục kéo dài có thể khiến họ bỏ lỡ cơ hội đầu tư. 

Đó là chưa kể những ngày phải nghỉ làm, những lần đi lại, những cuộc điện thoại hỏi thăm tiến độ và cả tâm trạng thấp thỏm khi ngày hẹn trả kết quả đã qua mà vẫn chưa nhận được câu trả lời rõ ràng.

Đối với cơ quan hành chính thì một hồ sơ quá hạn có thể chỉ là một công việc chưa hoàn thành. Nhưng đối với người dân, đó có thể là một khoản tiền đang bị mắc kẹt, một dự định phải gác lại hoặc một quyền lợi hợp pháp chưa được bảo đảm. 

Chính vì vậy thời hạn giải quyết thủ tục hành chính không thể chỉ được xem là một chỉ tiêu quản lý nội bộ. Khi cơ quan nhà nước tiếp nhận hồ sơ và cấp giấy hẹn trả kết quả, người dân có cơ sở để tin tưởng rằng công việc của mình sẽ được giải quyết theo thời hạn pháp luật quy định.

Thành công không phải là khiến người dân... bất ngờ

Theo Nghị định 118/2025/NĐ-CP của Chính phủ, với nội dung đã được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 6050/2026/VBHN-NĐ-BTP, đối với hồ sơ dự kiến quá hạn, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo và gửi văn bản xin lỗi người dân chậm nhất một ngày trước ngày hết hạn, nêu rõ lý do và thời gian đề nghị gia hạn. Việc hẹn lại ngày trả kết quả không được thực hiện quá một lần. Quy định này cho thấy việc giải quyết đúng hạn là trách nhiệm pháp lý, còn sự chậm trễ phải được giải trình. 

Tuy nhiên một lời xin lỗi không thể làm cho những ngày người dân đã mất đi quay trở lại. Điều họ cần hơn cả là hồ sơ, giấy tờ nhà đất được giải quyết và có thể dự liệu được thời điểm nhận kết quả.

Cũng cần nhìn nhận công bằng rằng không phải hồ sơ nào chậm giải quyết cũng do lỗi của cán bộ. Riêng lĩnh vực đất đai tại Phú Quốc có nhiều yếu tố phức tạp về nguồn gốc sử dụng đất, quy hoạch, tranh chấp và điều kiện cấp giấy chứng nhận. Có những hồ sơ cần xác minh qua nhiều cơ quan, đối chiếu tài liệu hoặc làm rõ những vấn đề tồn tại từ nhiều năm trước. 

Với những trường hợp này, giải quyết đúng pháp luật quan trọng không kém yêu cầu về tiến độ. Không thể vì muốn hoàn thành chỉ tiêu mà bỏ qua việc thẩm định hoặc giải quyết hồ sơ khi chưa đủ điều kiện.

Tuy nhiên khó khăn khách quan cũng không thể trở thành lời giải thích chung cho mọi sự chậm trễ. Một hồ sơ cần xác minh thì phải có người chịu trách nhiệm xác minh. Một hồ sơ thiếu giấy tờ phải được hướng dẫn rõ ràng. Một hồ sơ đã đủ điều kiện phải được giải quyết đúng thời hạn. 

Nhìn từ câu chuyện Phú Quốc, khi lãnh đạo trực tiếp kiểm tra, yêu cầu phân loại hồ sơ, tập trung nhân lực và tháo gỡ từng vướng mắc, tiến độ giải quyết đã có chuyển biến rõ rệt.

Điều này chưa đủ để kết luận rằng tất cả hồ sơ tồn đọng trước đó đều do sự thiếu trách nhiệm của cán bộ. Nhưng nó cho thấy hiệu quả hành chính phụ thuộc rất lớn vào cách tổ chức và điều hành công việc. 

Một người đứng đầu quyết liệt có thể tạo ra chuyển biến trong thời gian ngắn. Nhưng không thể ngày nào lãnh đạo cũng phải trực tiếp xuống từng bộ phận để thúc giục giải quyết hồ sơ. Càng không thể xem việc cán bộ thường xuyên làm thêm buổi tối, làm cả ngày nghỉ là phương thức vận hành lý tưởng.

Bởi sau mỗi đợt cao điểm, nếu cách quản lý công việc không thay đổi, hồ sơ mới vẫn tiếp tục được tiếp nhận và nguy cơ tái diễn tồn đọng vẫn còn nguyên. 

Một nền hành chính chuyên nghiệp phải vận hành hiệu quả ngay cả khi không có sự kiểm tra đột xuất, không có chỉ đạo đặc biệt và không có sức ép từ dư luận. 

Muốn vậy, cần chuyển từ việc chỉ thống kê số lượng hồ sơ sang quản lý tiến độ và trách nhiệm trong từng khâu. Hệ thống quản lý phải giúp phát hiện sớm những hồ sơ có nguy cơ quá hạn, xác định nguyên nhân và người chịu trách nhiệm tháo gỡ.

ẢNH: HOÀNG DUNG

Đặc biệt, phải phân biệt rõ hồ sơ đã được xử lý về chuyên môn với hồ sơ thực sự hoàn tất thủ tục và trả kết quả cho người dân. Một con số đẹp trên báo cáo chưa chắc đã phản ánh đầy đủ chất lượng phục vụ. 

Việc đánh giá hiệu quả hành chính cũng cần quan tâm đến số hồ sơ giải quyết đúng hạn, số lần người dân phải đi lại, chi phí thực hiện và mức độ hài lòng thực chất, thay vì chỉ nhìn vào số lượng hồ sơ được xử lý.

Cải cách hành chính suy cho cùng phải được cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày. Đó là khi người dân không phải nghỉ làm nhiều lần để hỏi kết quả, không phải đi từ cơ quan này sang cơ quan khác để tìm hồ sơ và không phải nhờ đến sự can thiệp của lãnh đạo mới được giải quyết công việc đúng pháp luật.

Câu chuyện tại Phú Quốc vì thế không nên khép lại bằng thành tích của một đợt cao điểm. Giá trị lớn hơn sẽ được chứng minh bằng những tháng tiếp theo, khi số hồ sơ trễ hẹn tiếp tục giảm và những hồ sơ mới được giải quyết đúng thời hạn.

Bởi thành công lớn nhất của cải cách hành chính không phải là khiến người dân bất ngờ khi hồ sơ được giải quyết nhanh, mà là khiến họ yên tâm rằng công việc của mình sẽ được giải quyết đúng pháp luật, đúng thời hạn, dù có hay không một cuộc kiểm tra.