VÌ SAO 65% HỌC SINH CHỌN TỔ HỢP KHOA HỌC XÃ HỘI ?
Mới đây, tại hội thảo liên quan đến dạy học STEM (khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán học) ở trường phổ thông, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), thông tin: Hiện nay, có khoảng 60 - 65% học sinh (HS) phổ thông lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội (KHXH) và bày tỏ lo ngại luôn thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao khối ngành khoa học, kỹ thuật.
Các hoạt động, cuộc thi liên quan đến khoa học kỹ thuật, công nghệ ươm mầm giúp học sinh yêu thích môn khoa học tự nhiên
ẢNH: NGUYỄN MẠNH
Thống kê của Bộ GD-ĐT về thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2020 - 2025 cũng cho thấy tỷ lệ thí sinh chọn các môn KHXH luôn cao hơn môn khoa học tự nhiên (KHTN), đặc biệt là năm 2025, kỳ thi đầu tiên thi theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018, sự chênh lệch càng rõ nét hơn. Môn lịch sử và địa lý có tỷ lệ thí sinh lựa chọn cao nhất, lần lượt là 42,4% và 41,8%. Ở chiều ngược lại, môn vật lý 30,4%, hóa học 21,2% và sinh học 6,2%. Các môn tin học, công nghệ được lựa chọn ít nhất với tỷ lệ chưa tới 1%...
Thống kê của Trường THPT Nguyễn Du (P.Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh) mới đây gây xôn xao dư luận khi chỉ có 28 HS đăng ký các môn thuộc tổ hợp KHTN trên tổng số 679 HS, phần lớn HS còn lại lựa chọn các môn thuộc tổ hợp môn KHXH. Việc HS lựa chọn các môn KHXH "áp đảo" tập trung nhiều ở các địa phương có điều kiện khó khăn, như miền núi phía bắc.
Khơi gợi lại tình yêu khoa học ngay từ bậc phổ thông
Phân tích về hiện trạng ít HS chọn học và thi môn KHTN, TS Đặng Văn Sơn (Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia Hà Nội) chỉ ra rằng HS đang đặt cược vào sự an toàn. KHTN đòi hỏi nền tảng tư duy logic, tính toán phức tạp và sự tích lũy dài hạn. Trong khi đó, các môn xã hội dẫu cần sự am hiểu lại dễ dàng giúp các em đạt điểm "an toàn" để xét tốt nghiệp nhờ phương pháp thi trắc nghiệm.
"Để đảo ngược xu thế này, ép buộc HS học lại KHTN bằng mệnh lệnh hành chính là điều không tưởng. Cách duy nhất là khơi gợi lại tình yêu khoa học ngay từ bậc phổ thông thông qua việc thực học, thực làm. Đó chính là sứ mệnh của giáo dục STEM", TS Đặng Văn Sơn nhấn mạnh.
Vụ trưởng Thái Văn Tài cũng khẳng định, định hướng STEM ở nhân lực từ trường phổ thông là điều cần thiết và cho rằng, việc phát triển giáo dục STEM trong các trường phổ thông có đầy đủ căn cứ chính trị, căn cứ pháp lý, có nhiều cơ hội để giải quyết những khó khăn về triển khai STEM trong các nhà trường hiện nay.
Tại các tỉnh, thành lớn như Hà Nội, Ninh Bình, Hải Phòng…, HS lớp 10 lựa chọn các môn KHTN lại chiếm tỷ lệ lớn hơn so với KHXH. Tuy nhiên, cũng tại các TP này, một số trường có chất lượng đầu vào thấp thì đa số HS vẫn có tâm lý chọn những môn "dễ" học và thi.
Điều này nhiều năm qua được lý giải là số HS có nhu cầu học để thi tốt nghiệp THPT, không thi ĐH hoặc có thi ĐH nhưng chỉ đăng ký vào các tổ hợp KHXH chiếm tỷ lệ lớn. Chính lãnh đạo Sở GD-ĐT tỉnh Tuyên Quang cũng từng lo ngại khi ngay chính nguồn tuyển giáo viên ở các môn KHTN của tỉnh này cũng thiếu rất nhiều trong khi lại thừa giáo viên các môn KHXH.
VAI TRÒ CỦA TRƯỜNG PHỔ THÔNG RẤT QUAN TRỌNG
PGS Chu Cẩm Thơ, Phó tổng giám đốc Trường ĐH Phenikaa, dẫn lại khảo sát sinh viên ngành STEM của Microsoft cho thấy hiện 40% doanh nghiệp khó tuyển lao động có kỹ năng STEM; thiếu hụt nhân lực công nghệ khoảng từ 150.000 - 200.000 nhân lực/năm. Trong đó, lĩnh vực thiếu hụt mạnh là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật và công nghệ số.
Việc đào tạo STEM còn hạn chế khi chỉ chiếm khoảng 27 - 31% (thấp hơn Malaysia 50%, Singapore 46%). Ở lĩnh vực khoa học cơ bản cũng chỉ khoảng 1,5% sinh viên; nguồn nhân lực AI đáp ứng xấp xỉ 10% nhu cầu thị trường.
PGS Chu Cẩm Thơ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của STEM và lý giải vì sao phải bắt đầu từ trường phổ thông khi cho rằng 80% sinh viên quyết định học STEM trước ĐH; 57% quyết định ngay từ bậc phổ thông.
Theo nghiên cứu của OECD, tiếp cận STEM sớm sẽ dẫn tới khả năng chọn ngành STEM cao gấp 2 - 3 lần; 75% sinh viên STEM hình thành hứng thú khoa học trước 16 tuổi. STEM yêu cầu nền tảng là toán học và tư duy phân tích sâu nên nếu tiếp cận muộn (đến ĐH) sẽ mất nhiều thời gian đạt trình độ chuyên sâu.
PGS Chu Cẩm Thơ cho rằng, các ĐH cũng có trách nhiệm hỗ trợ trường phổ thông, bằng cách lập các chương trình ươm mầm, mở cửa phòng thí nghiệm để "đón" HS. Khi đó, những tài năng STEM sẽ được nuôi dưỡng tinh thần khoa học, có không gian để nghiên cứu và tạo ra sản phẩm thực tế. Thậm chí, với mạng lưới liên kết của các trường, sản phẩm có thể có bệ đỡ từ doanh nghiệp.
Học sinh lớp 9 TP.HCM trong buổi học khoa học tự nhiên
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Thầy Lưu Văn Thông, Hiệu trưởng Trường THCS Cầu Giấy (Hà Nội), chia sẻ thực tế trường mình khi được trang bị phòng học STEM với các thiết bị công nghệ tiên tiến nhất. Nhà trường đưa giáo viên các môn KHTN, công nghệ đi tập huấn; hướng dẫn một nhóm HS nòng cốt để hỗ trợ các bạn khác, khuyến khích các em trải nghiệm phòng STEM, tạo hứng thú cho HS. Ngoài ra, trường tổ chức nhiều sân chơi, hoạt động khoa học thực tế… "Nếu như năm đầu, chúng tôi phải tìm HS và thuyết phục phụ huynh cho con tham gia, thì bây giờ trường phải lựa chọn trong rất nhiều em đăng ký", thầy Thông nói.
Thực tế cũng cho thấy việc tư vấn, định hướng nghề nghiệp và sắp xếp các tổ hợp môn để HS lớp 10 lựa chọn cũng đặc biệt quan trọng. Ví dụ, Trường THPT Hiệp Hòa số 1 (Bắc Ninh) đã khai thác thế mạnh về đội ngũ giảng dạy các môn KHTN giúp HS đạt điểm cao trong các kỳ thi đánh giá tư duy, năng lực của các trường ĐH và kỳ thi tốt nghiệp THPT. Kết quả học tập của HS khóa trước tạo tiền đề cho nhiều HS khóa sau tự tin lựa chọn môn KHTN, dần khắc phục tỷ lệ mất cân bằng giữa các môn KHTN và KHXH. Tỷ lệ HS lựa chọn và dự thi tổ hợp KHTN cứ năm sau lại cao hơn năm trước.
Học sinh tham gia cuộc thi khoa học kỹ thuật
ảnh: Ngọc Dương
ĐỂ HỌC SINH KHÔNG SỢ CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Cô Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc định hướng sớm cho HS từ khi chọn môn học lúc vào lớp 10. Không phải HS nào vừa tốt nghiệp THCS cũng hiểu rõ thế mạnh của mình cũng như xác định nghề nghiệp sẽ theo đuổi. Tâm lý HS thường e ngại các môn KHTN vì cho rằng khó. Nếu bỏ qua thời điểm này, tỷ lệ HS chọn môn tự nhiên và môn xã hội sẽ mất cân bằng nghiêm trọng, dẫn đến hạn chế lựa chọn của các em khi bước vào cánh cửa ĐH cũng như cơ hội việc làm trong tương lai.
"Nhà trường cũng cần có trách nhiệm xây dựng các tổ hợp học, làm sao tổ hợp nào cũng có 1 - 2 môn tự nhiên, đồng thời động viên các em mạnh dạn đăng ký, không nên sợ môn KHTN. Nếu không thể học nổi, các em vẫn có thể đổi, chứ không chọn môn tự nhiên nào thì tự làm khó mình trong xét tuyển ĐH", cô Quỳnh nói.
Tuyên Quang là địa phương duy nhất đến thời điểm này chọn môn thi thứ ba là KHTN vào kỳ thi tuyển lớp 10 năm học tới. Lãnh đạo Sở GD-ĐT lý giải: Việc lựa chọn môn KHTN bám sát các nghị quyết lớn của T.Ư, đặc biệt là Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, trong đó xác định rõ yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới. Kỳ thi không chỉ phục vụ mục tiêu tuyển sinh mà còn góp phần định hướng lựa chọn môn học, định hướng nghề nghiệp cho HS ngay từ đầu cấp THPT.
Ông Bạch Đăng Khoa, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Bắc Ninh, cho biết thời gian tới Sở yêu cầu các trường THPT sắp xếp, điều chỉnh các tổ hợp môn học từ lớp 10 bảo đảm cân bằng giữa các môn KHTN với các môn KHXH. Trong quá trình tư vấn, hướng dẫn chọn các môn học, giáo viên phân tích từng yếu tố liên quan đến năng lực, sở thích, nhu cầu nghề nghiệp để các em nghiên cứu kỹ trước khi lựa chọn…
Bình luận (0)