Học sinh VN chỉ được học chương trình quốc tế ở cấp THPT?

Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định về hợp tác, đầu tư với nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục. Dự thảo nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW và các chủ trương liên quan của Đảng, bảo đảm thống nhất với pháp luật mới. Đồng thời tạo thuận lợi cho hợp tác, đầu tư quốc tế thông qua đơn giản hóa thủ tục, phân cấp, phân quyền và tăng cường hậu kiểm, gắn với bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi người học.

Trong đó, khoản 2 điều 10 thu hút sự quan tâm khi quy định việc tổ chức giảng dạy chương trình giáo dục của nước ngoài tại cơ sở giáo dục tư thục được thành lập và hoạt động hợp pháp tại VN, cơ sở giáo dục do cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài, tổ chức quốc tế liên chính phủ đề nghị.

Cụ thể, các cơ sở này được tổ chức giảng dạy chương trình giáo dục của nước ngoài cho học sinh (HS) người nước ngoài ở cấp mầm non, tiểu học, THCS và THPT. Đối với HS là công dân VN, dự thảo quy định ở cấp THPT.

Ảnh: Thúy Hằng

Không nên giới hạn chương trình theo quốc tịch

Ông Bùi Khánh Nguyên, chuyên gia giáo dục độc lập, cho rằng việc quản lý chương trình giáo dục nước ngoài nên tập trung vào bảo đảm các giá trị cốt lõi của giáo dục VN thay vì phân biệt quyền tiếp cận chương trình học theo quốc tịch của người học.

Theo ông Nguyên, nên cho phép HS VN lựa chọn chương trình giáo dục nước ngoài ở tất cả các cấp học, với điều kiện phải hoàn thành các nội dung giáo dục bắt buộc của VN. Đặc biệt, các nội dung về tiếng Việt, ngữ văn và các môn khoa học xã hội cần bảo đảm cho HS năng lực ngôn ngữ, hiểu biết về lịch sử, văn hóa, xã hội và bản sắc dân tộc.

Ông cho rằng áp dụng thống nhất những yêu cầu này đối với cả HS VN và nước ngoài sẽ hợp lý hơn so với giới hạn chương trình theo quốc tịch. "Nếu không, quy định có thể vô tình đẩy những gia đình VN có nhu cầu lựa chọn chương trình giáo dục quốc tế sang các hình thức homeschooling hoặc online schooling để đáp ứng nguyện vọng học tập của con em", ông Nguyên nhận định.

TS Nguyễn Thành Nhân, cố vấn cao cấp Trường tiểu học, THCS và THPT Tài Năng Trẻ Châu Á (ATY), nhìn nhận trong khuôn khổ pháp luật, phụ huynh cần được quyền quyết định môi trường và chương trình học phù hợp năng lực, định hướng phát triển của con. Ngoài ra, việc tiếp cận giáo dục quốc tế từ sớm cũng có những giá trị nhất định.

Những điểm còn băn khoăn

TS Lê Bảo Thắng, Giám đốc Công ty tư vấn giáo dục quốc tế OSI Vietnam, cho biết: "Dự thảo cho phép HS VN học chương trình nước ngoài hoàn chỉnh từ cấp THPT, không giới hạn tỷ lệ. Quy định hiện hành vẫn cho phép cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông có vốn đầu tư nước ngoài tiếp nhận HS quốc tịch VN, nhưng tỷ lệ phải dưới 50% tổng số HS của chương trình. Dự thảo vì vậy mở hơn ở cấp THPT, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: HS mầm non, tiểu học và THCS có còn được học chương trình nước ngoài hoàn chỉnh không; quy định áp dụng cho loại hình trường nào; các trường đang hoạt động sẽ chuyển tiếp ra sao?".

Theo TS Thắng, mục tiêu bảo đảm trẻ em VN có nền tảng tiếng Việt, lịch sử, văn hóa, đạo đức và năng lực công dân là chính đáng. Bậc tiểu học, THCS là giai đoạn hình thành căn tính, ngôn ngữ và hiểu biết về đất nước. "Thực tế có học sinh giỏi tiếng Anh nhưng khả năng diễn đạt tiếng Việt, hiểu lịch sử và văn hóa VN chưa tương xứng. Đây là vấn đề cần nhìn nhận nghiêm túc. Tuy nhiên, nếu quy định được hiểu và áp dụng theo hướng tất cả HS mang quốc tịch VN chỉ được học chương trình nước ngoài hoàn chỉnh từ THPT, tôi cho rằng cách tiếp cận này hơi rộng và chưa thật sự tối ưu", ông nói.

TS Lê Bảo Thắng nêu ra 3 điểm còn băn khoăn về dự thảo chỉ cho HS quốc tịch VN học chương trình giáo dục nước ngoài từ THPT.

Thứ nhất, giáo dục cần liên tục. Chương trình Cambridge hay chương trình tú tài IB được thiết kế nối tiếp qua nhiều cấp học. Nếu chỉ bắt đầu từ lớp 10, HS quốc tịch VN phải đồng thời thay đổi ngôn ngữ học thuật, phương pháp học, cách kiểm tra, cấu trúc môn và kỹ năng viết. Trong 3 năm THPT vốn nhiều áp lực, không phải em nào cũng thích nghi kịp.

Thứ hai, theo TS Thắng, cần tôn trọng quyền lựa chọn và hoàn cảnh gia đình: có gia đình làm việc ở nhiều quốc gia; trẻ đã học chương trình nước ngoài rồi về VN; HS mang 2 quốc tịch; hoặc phụ huynh xác định lộ trình quốc tế từ sớm. Một quy định chung có thể chưa phản ánh hết các trường hợp này.

"Thứ ba là quyền lợi của HS đang học. Nếu thiếu điều khoản chuyển tiếp, các em ở tiểu học hoặc THCS có thể phải đổi chương trình giữa cấp, gây xáo trộn kiến thức, tâm lý, bạn bè, ngôn ngữ và kế hoạch của gia đình. Quy định không trực tiếp ngăn HS du học từ bậc trung học; học chương trình VN vẫn có thể được trường nước ngoài tiếp nhận. Tuy nhiên, quá trình chuyển tiếp có thể khó hơn về tiếng Anh học thuật, viết luận, tư duy phản biện, học theo dự án và sự nối tiếp giữa các môn. Một hệ quả khác là gia đình có điều kiện có thể cho con ra nước ngoài sớm hơn, khiến mục tiêu giữ trẻ gần gia đình không đạt được; trong khi gia đình hạn chế tài chính lại ít lựa chọn hơn. Chính sách vì vậy có thể làm tăng khoảng cách giữa các nhóm HS", TS Lê Bảo Thắng nêu phản biện.

ẢNH: THÚY HẰNG

Cơ hội cho người học và nhà đầu tư giáo dục có thể bị thu hẹp

Ở góc độ nhà đầu tư, bà Nguyễn Thị Kiều Oanh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn đầu tư Khôi Nguyên, cho biết những mục tiêu như mở rộng cơ hội tiếp cận chương trình giáo dục tiên tiến, tạo thuận lợi cho hợp tác, liên kết và đầu tư giáo dục quốc tế khiến bà kỳ vọng các góp ý sửa đổi Nghị định 86 trong thời gian qua đã được xem xét thấu đáo.

Tuy nhiên, với quy định tại điểm b khoản 2 điều 10 nói trên, bà băn khoăn cơ hội dành cho người học và nhà đầu tư giáo dục có thể bị thu hẹp. Bà Oanh cho rằng thành tựu học tập ở trường phổ thông hình thành từ quá trình tiếp nối liên tục về kiến thức và luyện tập. Với HS đã định hướng lấy bằng tốt nghiệp của nước ngoài, việc không được theo học chương trình lựa chọn ở các cấp dưới, chỉ bắt đầu trong 3 năm THPT có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả cuối cùng. Đồng thời làm giảm lợi thế cạnh tranh về điểm số, xếp hạng so với HS nước ngoài ngay tại VN.

Bà Oanh nhắc lại câu chuyện hơn 20 năm trước, khi cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế của HS VN còn hạn chế, từng có trường hợp phụ huynh người Việt phải tìm cách mua quốc tịch nước ngoài cho con để được nhận vào trường quốc tế. Bà lo ngại những cách xoay xở tương tự có thể xuất hiện trở lại nếu nhu cầu học tập không được đáp ứng.

Ngoài ra, bà Oanh đặt vấn đề về sự đồng bộ với Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045", được phê duyệt tại Quyết định 2371/QĐ-TTg ngày 27.10.2025. Ngày 3.11.2026, Bộ GD-ĐT cũng ban hành Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và việc đánh giá mức độ triển khai thực hiện đề án này.

Theo bà Oanh, hầu hết các chương trình nước ngoài đang giảng dạy tại các cơ sở giáo dục trong nước hiện nay đến từ những quốc gia nói tiếng Anh có nền giáo dục tiên tiến như Anh, Mỹ, Úc, Canada, Singapore và sử dụng tiếng Anh để giảng dạy. Vì vậy, bà đề nghị xem xét liệu việc giới hạn cấp học tiếp cận chương trình nước ngoài đối với HS VN có ảnh hưởng đến việc thực hiện đề án hay không.

Còn theo TS Lê Bảo Thắng, nhà đầu tư và các trường có thể chịu tác động với quy định từ dự thảo trên. "Một chương trình quốc tế cần nhiều năm để mua bản quyền, đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất, kiểm định, xây dựng lộ trình liên thông và tuyển sinh. Thay đổi đột ngột có thể buộc trường điều chỉnh toàn bộ mô hình; sự thiếu ổn định cũng khiến nhà đầu tư giáo dục có chất lượng thận trọng hơn khi đến VN. Giải pháp phù hợp hơn không nên là cấm tuyệt đối theo cấp học, mà quản lý bằng điều kiện chất lượng. Chương trình nước ngoài phải được nước sở tại công nhận hoặc kiểm định; có lộ trình rõ; bảo đảm khả năng chuyển tiếp về chương trình VN; công khai văn bằng, học phí và đầu ra. Dù học chương trình nào, HS VN vẫn phải học tiếng Việt, lịch sử, văn hóa, địa lý và giáo dục công dân với thời lượng phù hợp", ông Thắng nêu.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thành Nhân cho rằng chính sách cần bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo cho nhà đầu tư. Các cơ sở giáo dục quốc tế đã đầu tư rất lớn vào cơ sở vật chất, giáo viên, chương trình và hệ thống quản trị theo lộ trình dài hạn. Nếu thay đổi đột ngột, chính sách có thể gây xáo trộn cho HS đang theo học, ảnh hưởng đến kế hoạch của phụ huynh và làm giảm niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước.