Hồng Nga - 'quái kiệt' làng hài: Cô bé gánh nước xóm nghèo

Nhưng dấu ấn Hồng Nga để lại không chỉ là tiếng cười, mà còn có những giọt nước mắt trên sân khấu, gắn với những vai diễn nhiều số phận và cả cuộc đời lận đận của bà.

ẢNH: NSCC

Nghệ sĩ Hồng Nga tên thật là Đinh Thị Nga, sinh năm 1946 tại Sài Gòn. Cha bà là người Thái Bình, mẹ là người Hà Bắc, vào Nam sinh sống rồi cùng làm công nhân cạo mủ cao su. Nhưng đời công nhân quá vất vả, hai ông bà trôi về sống ở quận 4, tuy có đỡ hơn một chút nhưng vẫn rất nghèo.

Hồng Nga chào đời tại khu xóm trọ ấy, nhưng mới lên 3 tuổi thì cha bị bệnh qua đời, chưa kịp thấm cảnh mồ côi thì chẳng bao lâu mẹ đi thêm bước nữa, thế là đứa bé non nớt ấy tiếp tục nếm trải sự thiếu vắng tình thương. Bà nói: "Tôi không trách mẹ tôi, vì mẹ cũng còn trẻ, làm sao mà sống một mình được, phải có người bầu bạn, đỡ đần. Tôi cũng không trách mẹ ít chăm sóc tôi, vì những đứa em ra đời mẹ phải lo lắng đủ thứ. Mẹ cũng vất vả chứ đâu sung sướng gì. Tôi là chị lớn, giúp mẹ được gì thì giúp. Thời xưa người ta sanh con nhiều lắm, đứa lớn chăm cho đứa nhỏ là chuyện bình thường, đâu phải được cưng chiều như con nít bây giờ".

12 tuổi, Hồng Nga phải nghỉ học, đi gánh nước mướn phụ mẹ kiếm tiền. Đứa bé chưa kịp dậy thì đã oằn trên vai đôi thùng nước nặng trĩu. Thời ấy quận 4 đâu đã có nước máy, cả xóm xài chung cái vòi phông-tên, mỗi gia đình phải lấy thùng ra xếp hàng chờ hứng nước đem về. Nhà nào không có người kham nổi thì mướn những người gánh thuê, tính tiền công từng đôi thùng nước. Bản thân người viết bài cũng sinh ra tại quận 4, từng chứng kiến một bà khoảng 50 tuổi, ngày ngày gánh nước mướn cho các gia đình chung quanh. Hồng Nga chính là lớn lên trong không gian đó, đôi thùng nước đã đè trên vai từ quá sớm nên bà hay nói đùa: "Chân của tui đã bị nó đè, làm sao cao nổi".

Nhưng rồi Hồng Nga lại bị chia cắt tình thương lần nữa. Vì nhà quá nghèo nên cuối cùng người mẹ quyết định đem đứa con gái 12 tuổi cho người khác làm con nuôi. Bước vào gia đình mới, Hồng Nga cũng chưa thoát được kiếp nghèo. Bà tiếp tục gánh nước mướn, khi không có ai mướn thì bưng rổ chanh ớt ra lề đường ngồi bán. Cô bé 14 tuổi bị cảnh sát Sài Gòn rượt bắt vô bót liên tục đến nỗi được gọi đùa là "Nữ hoàng Lê Văn Ken" (bót ấy có tên là Lê Văn Ken).

Đời sang trang mới

Mỗi ngày Hồng Nga đi gánh nước, khi nghỉ mệt ngồi nghe ké radio của nhà người ta, thời mà cải lương phát rất nhiều lần trong ngày, và nhà nào có radio thì "oai" lắm, cứ mở lớn cho hàng xóm cùng thưởng thức. Riết rồi Hồng Nga đâm mê cải lương lúc nào không biết, miệng cứ nhép nhép ca theo. Nào ngờ trong xóm có ông thợ hớt tóc biết đờn cổ nhạc, thấy vậy kêu con nhỏ lại tập cho nó ca. Ông nói một câu mà như tiên tri: "Ráng ca cho đúng nhịp đi con, biết đâu mai mốt đi theo gánh hát thì đỡ cực hơn gánh nước. Gánh nào cũng gánh, nhưng gánh hát ngon hơn đó con". Ông thầy pha trò cho con nhỏ vui mà chịu học ca. Không ngờ Hồng Nga rất sáng dạ, thầy dạy tới đâu ca được tới đó.

ẢNH: H.K

Bất ngờ, trong quận 4 lại có ông thầy đờn Tám Đen, một tay đàn cổ nhạc có tiếng lúc bấy giờ. Ông gặp Hồng Nga, thương hoàn cảnh, nhận làm con nuôi luôn, rồi dạy thêm những "chiêu" khác trong cải lương. Khi Hồng Nga ca đủ 3 Nam 6 Bắc thì ông dắt đến giới thiệu cho bà bầu của quán Lệ Liễu, một địa điểm giải trí nổi tiếng thời ấy, cũng chính là nơi đã nâng bước cho cô bé Ngọc Giàu sau này trở thành nghệ sĩ. Thế là Hồng Nga bắt đầu sự nghiệp ở quán Lệ Liễu, bỏ hẳn đôi thùng gánh nước nhọc nhằn để bước sang trang mới cuộc đời.

Nhưng dấu ấn của khu xóm nghèo quận 4 vẫn in đậm con người Hồng Nga. Một địa phương nghèo, có nhiều dân xã hội đen cư trú, đến nỗi nhiều người nghe nói tới quận 4 là đã sợ. Cho nên sau này Hồng Nga nói thẳng là bà có chịu ảnh hưởng bởi môi trường sống phức tạp đó. Ăn nói bỗ bã, khi cần thì cũng la hét, cử chỉ chẳng cần dịu dàng ra vẻ gì hết, cứ bộc trực, phang ngang. Nhưng kỳ thật, đằng sau cái vỏ đó là một trái tim chân thành và tốt bụng, y như những người tốt đã cưu mang bà. Tuy đường đời chông gai nhưng bà luôn gặp người giúp đỡ, chính vì vậy bà thấm luôn nhân nghĩa ấy, và trả lại cho đời một cách tự nhiên. Bà đặc biệt không giả tạo, màu mè, thương ghét gì bộc lộ ra hết, cho nên nhiều nghệ sĩ nói vui rằng "chơi với bà rất khỏe". (còn tiếp)