Khi âm nhạc là… thầy thuốc

Nếu vài năm trước, sound healing hay sound bath (tắm âm thanh) chủ yếu chỉ là các buổi thực hành quy mô nhỏ ở các studio yoga hay trung tâm thiền định ngách, thì vài năm trở lại đây đã có một sự thay đổi lớn.

Kê đơn bằng… âm nhạc

Theo báo cáo từ Viện Sức khỏe toàn cầu - Global Wellness Institute (GWI), âm nhạc không còn nằm bên lề y tế mà đang đi thẳng vào "hạ tầng" chăm sóc sức khỏe.

ẢNH: BTC

Tại một số quốc gia như Anh hay Mỹ, các chuyên gia y tế đã "kê đơn" cho bệnh nhân tham gia các hoạt động cộng đồng, nghệ thuật, âm nhạc, sound bath hay hoạt động ngoài trời để hỗ trợ điều trị trầm cảm nhẹ, rối loạn lo âu và hội chứng burnout (căng thẳng kéo dài)…

Có không ít lễ hội (wellness festival) kết hợp giữa âm thanh trị liệu (chuông xoay, chiêng, nhạc cụ mộc…) với tập thở (breathwork), lễ thức ca cao (cacao ceremony) hoặc thiền định ngoài trời đã diễn ra trên thế giới, như: Glastonbury Festival (Anh), BaliSpirit Festival (Indonesia)…

Báo cáo mới đây của Coherent Market Insights cho thấy thị trường trị liệu âm thanh toàn cầu ước tính đạt 2,48 tỉ USD và dự kiến sẽ cán mốc 4,1 tỉ USD vào năm 2031. Còn Straits Research dự báo quy mô thị trường trị liệu âm thanh toàn cầu năm 2026 đạt 2,94 tỉ USD, cán mốc 5,29 tỉ USD vào năm 2034...

Tại VN, thị trường ngách này cũng đang rục rịch với những tín hiệu khả quan. Âm nhạc trị liệu (music therapy) và âm thanh trị liệu (sound therapy) dần trở thành một xu hướng chăm sóc sức khỏe tinh thần ở các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội và các điểm du lịch nghỉ dưỡng.

Các nền tảng phát trực tuyến lớn như Spotify hay Apple Music chứng kiến sự bùng nổ của các playlist chủ đề "healing". Chẳng hạn Dương Thùy Anh và nhạc sĩ Võ Thiện Thanh chọn new age, world music để lan tỏa năng lượng với tần sóng âm thanh mang lại cảm xúc tích cực, hạnh phúc cho người nghe trong MV Băng qua cánh rừng… Hay hai nghệ sĩ trẻ Greyd và 2pillz cũng thường đưa vào âm nhạc của mình những nhạc cụ gần với tự nhiên, chillout, new age hoặc ambient pop…

Các buổi hòa nhạc dạng này cũng từng được tổ chức, thu hút sự quan tâm của công chúng như: Sound Healing Concert 2025: Journey Into Silence (tháng 9.2025), 6 Senses - Sự kỳ diệu của giác quan (tháng 11.2025) và tới đây sẽ là Sound Healing Concert 2026: Nhân - The Inner Seed với sự tham gia của huyền thoại thiền ca chân ngôn thế giới Ani Choying Drolma diễn ra ngày 12.9 tại Gem Center, TP.HCM và ngày 19.9 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội.

Sound Healing World - nhà tổ chức loạt sự kiện âm nhạc thiền ca và âm thanh liệu pháp tiên phong ở VN - chia sẻ thông qua loạt chương trình nói trên, họ "muốn thổi một làn gió mới mẻ và bình an vào đời sống âm nhạc và cách thưởng thức âm nhạc".

Trở lại VN lần hai trong Sound Healing Concert 2026, người hát thiền ca đến từ Nepal - Ani Choying Drolma - tâm sự: "Thanh âm có khả năng xoa dịu và giúp con người trở về với mạch nguồn thuần khiết. Nó giúp bạn hiểu rõ giá trị của tĩnh lặng, bình yên và kết nối với chiều sâu bên trong mình". Ani Choying Drolma cho biết, âm nhạc mà bà theo đuổi không phải là âm nhạc giải trí (entertainment) mà là âm nhạc của thế giới nội tâm (inner-tainment).

Wellness music đã chính thức trở thành một ngành kinh tế

"Khái niệm chữa lành (healing) giờ đây đã trở nên quá hẹp. Thay vào đó, là một khái niệm rộng hơn nhiều: sống cân bằng, sống khỏe (wellness). Nó bao hàm một ngành kinh tế rộng hơn gồm chăm sóc sức khỏe toàn diện gồm cả thể chất và tinh thần, mà trong đó âm nhạc thiền ca được cho là một liệu pháp tích cực", nhà tổ chức Sound Healing World nhận định.

ẢNH: BTC

PGS-TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng đây là kết quả cộng hưởng của 3 lực đẩy song song.

Thứ nhất, là sự phát triển và ứng dụng công nghệ trong công nghiệp âm nhạc chức năng (functional music), để tạo ra những trải nghiệm cá nhân hóa. "Wellness music đang chuyển dịch từ chỗ trải nghiệm cảm tính sang một sản phẩm được thiết kế dựa trên dữ liệu sinh trắc học, làm tăng khả năng cá nhân hóa và mức độ phù hợp với từng bối cảnh sử dụng cao hơn hẳn các thế hệ nhạc thư giãn trước đây", ông bình luận.

Thứ hai, là nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần đang gia tăng rõ rệt. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính khoảng 5,7% người trưởng thành trên toàn cầu (khoảng 332 triệu người) đang sống chung với trầm cảm, khiến các thực hành hỗ trợ thư giãn không dùng thuốc như sound healing trở thành lựa chọn được tìm đến ngày càng nhiều. Các nghiên cứu học thuật ghi nhận lượt tìm kiếm về sound bath trên internet đã tăng gấp 10 lần trong một thập niên qua.

Thứ ba, theo ông Long, là lực đẩy từ chính các doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Diễn đàn kinh tế thế giới, 64% doanh nghiệp hiện xem phúc lợi tinh thần là yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân nhân tài.

Universal Music Group từng hợp tác cùng Apple Music ra mắt bộ sưu tập Sound Therapy nhằm hỗ trợ thư giãn và giảm căng thẳng. Ông Long nói, ngay cả các tập đoàn thu âm lớn nhất cũng "đặt cược" vào sự tĩnh lặng. Theo đó, wellness music đã chính thức trở thành một nền kinh tế học của sự chậm rãi, nơi im lặng không còn là khoảng trống mà là hàng hóa được thiết kế và bán ra có chủ đích.

PGS-TS Nguyễn Văn Thăng Long nói thêm, sự trỗi dậy của wellness music phản ánh những dịch chuyển sâu sắc trong tâm lý đám đông. Âm nhạc đang dần được tiêu dùng không phải chỉ để giải trí thuần túy mà vì công năng quản lý cảm xúc, điều tiết trạng thái tâm sinh lý, giống như một dạng "thực phẩm chức năng" cho tai.

Chuyên gia này gọi đây là "chủ nghĩa tiêu dùng ẩn dật", một kiểu tiêu dùng văn hóa nhằm bảo vệ sự cân bằng nội tâm.

Việt Nam đầy tiềm năng

Theo ông Long, VN là một thị trường wellness music đầy tiềm năng. Với cấu trúc dân số trẻ và tỷ lệ sử dụng các nền tảng nhạc số ở mức rất cao, VN hội đủ điều kiện hạ tầng để đón nhận làn sóng này nhanh hơn nhiều so với thị trường phương Tây vốn phải xây dựng thói quen tiêu dùng từ đầu.

ẢNH: BTC

Thứ hai, về mặt văn hóa bản địa, VN vốn không xa lạ với các hình thức âm thanh mang tính chữa lành hoặc thiền định, từ nhạc thiền cho đến các loại hình âm nhạc dân gian. Khoảng cách tiếp nhận về mặt tâm lý văn hóa đối với sound healing không lớn như ở các thị trường chưa từng có truyền thống tương tự.

Thứ ba, VN có dân số trẻ chiếm đa số đồng nghĩa với một lượng lớn người tiêu dùng đang trực tiếp đối mặt với áp lực học tập, cạnh tranh việc làm và quá tải mạng xã hội.

"Nếu các nền tảng nhạc số và nhà sản xuất nội dung trong nước biết nắm bắt đúng thời điểm để phát triển danh mục âm nhạc chức năng bằng chất liệu bản địa, thay vì chỉ nhập khẩu playlist thư giãn từ nước ngoài, đây hoàn toàn có thể trở thành một ngách công nghiệp sáng tạo mới, vừa có giá trị thương mại vừa góp phần định hình lại quan hệ giữa người trẻ VN với chính đời sống tinh thần của họ", ông nói.