Khi học trò giơ tay đánh thầy cô - Ranh giới ứng xử ở đâu?

Khi lời nhắc nhở trở thành mâu thuẫn

Vụ việc nam sinh 17 tuổi hành hung cô giáo tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) vào ngày 19.10 khiến dư luận bàng hoàng. Nam sinh này cùng một số bạn chưa làm bài tập về nhà nên bị yêu cầu đứng lên phía trên lớp. Sau đó, nam sinh đánh cô giáo, khiến nạn nhân gãy xương cánh mũi, tổn hại sức khỏe 12%. Nam sinh này đã bị khởi tố, tạm giam.

Ngô Anh Kiệt, học sinh Trường THPT Tam Phú (TP.HCM), cho biết em sốc và đau lòng khi biết vụ việc. Theo Kiệt, một số học sinh tuổi mới lớn dễ xem lời phê bình trước tập thể là hành động khiến mình mất mặt. Việc tiếp xúc với nội dung tiêu cực trên mạng xã hội, thiếu kỹ năng giải tỏa áp lực cũng có thể dẫn đến phản ứng bồng bột.

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

"Giận dữ có thể là bản năng, nhưng biết làm chủ cảm xúc và thể hiện ứng xử văn minh mới là bản lĩnh của học sinh thế hệ mới", Kiệt chia sẻ.

Theo Kiệt, khi bất đồng với giáo viên, học sinh nên bình tĩnh, trao đổi riêng sau giờ học hoặc tìm đến giáo viên chủ nhiệm, phòng tư vấn tâm lý để được hỗ trợ.

Lê Hoàng Tú Uyên, học sinh Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), thừa nhận bản thân em và nhiều bạn khác từng có lúc ấm ức, cảm thấy thầy cô chưa hiểu mình. Tuy nhiên thay vì tranh cãi, Uyên chọn cách bình tĩnh suy nghĩ, sau đó tìm thời điểm thích hợp để chia sẻ, giãi bày.

Có định hướng theo ngành sư phạm, Uyên cho biết cảm thấy lo lắng khi một số học sinh nhầm lẫn giữa quyền thể hiện cảm xúc với việc được phép hành động tùy ý.

Ở góc độ phụ huynh, chị Lê Hoàng Yến, có hai con học tại Trường TH An Nhơn và Trường THCS An Nhơn (TP.HCM), cho rằng tôn trọng giáo viên không có nghĩa học sinh phải đồng ý với mọi điều thầy cô nói. Chị Yến chia sẻ nếu con cảm thấy bị đối xử chưa công bằng, chị sẽ lắng nghe, tìm hiểu sự việc và trao đổi với nhà trường. Ngược lại, nếu con mắc lỗi, chị sẽ hướng dẫn con nhận trách nhiệm, xin lỗi và khắc phục. Đồng thời, theo chị, cha mẹ phải làm gương trong cách kiểm soát cảm xúc, giải quyết bất đồng.

Thầy cô cũng cần được bảo vệ

Từng chứng kiến học sinh đánh giáo viên khi còn học THPT, thầy Phan Thế Hoài, giáo viên Trường THPT Bình Hưng Hòa (TP.HCM), cho rằng không thể lý giải mọi hành vi bạo lực chỉ bằng mâu thuẫn nhất thời.

Thầy Hoài kể khi mới vào nghề năm 2007, bản thân thầy từng gặp học sinh phản ứng gay gắt. Do còn trẻ, đôi lúc nóng tính, thầy thừa nhận cách xử lý chưa đủ mềm dẻo. Sau nhiều năm, thầy chọn cách gặp riêng học sinh để trò chuyện, chia sẻ cả những sai lầm của mình thời đi học.

"Nếu tôi sai, học sinh hoàn toàn có quyền góp ý, phản biện thẳng thắn", thầy Hoài nói, đồng thời thầy nhấn mạnh rằng giáo viên cần tránh làm tổn thương lòng tự trọng của học sinh trước tập thể.

Đồng quan điểm, thầy Đỗ Đức Anh, Trường THPT Bùi Thị Xuân (TP.HCM), cho rằng khi học trò mất bình tĩnh, người thầy càng phải điềm tĩnh, tránh biến lời nhắc nhở thành cuộc đối đầu thắng thua. Thay vào đó, chúng ta cần ưu tiên an toàn, chờ tình huống lắng xuống để trao đổi riêng. "Uy quyền của người thầy không nên được xây dựng bằng nỗi sợ, mà phải được bồi đắp từ tri thức, sự công bằng, lòng bao dung và khả năng khiến học trò tâm phục, khẩu phục", thầy Đức Anh chia sẻ.

Trong khi đó, thầy Nguyễn Viết Đăng Du, Trường THPT Lê Quý Đôn (TP.HCM), bày tỏ lo lắng liệu những vụ việc tương tự có tiếp diễn và giáo viên phải làm gì khi trở thành nạn nhân bạo lực. Theo thầy, gia đình cần dạy trẻ chịu trách nhiệm về hành vi, còn nhà trường phải xây dựng văn hóa đối thoại. "Chúng ta cần dạy học sinh biết phản biện chứ không phải phản kháng bằng bạo lực", thầy Du nhấn mạnh.

Đừng để đạo đức chỉ nằm yên trên trang sách

Thạc sĩ Thạch Trần Bạch Long, giảng viên thỉnh giảng tại Viện Ứng dụng khoa học tâm lý giáo dục TP.HCM, phân tích một lời phê bình đôi khi chỉ là "giọt nước tràn ly" đối với học sinh đang dồn nén căng thẳng từ học tập, gia đình hay những tổn thương chưa được giải tỏa.

Ở tuổi vị thành niên, nỗi sợ mất mặt trước bạn bè cũng có thể khiến học sinh phản ứng mạnh. Theo ông Long, nhà trường cần dạy kỹ năng quản trị cảm xúc, giao tiếp phi bạo lực và vận hành thực chất phòng tham vấn tâm lý, thay vì chỉ can thiệp khi sự việc đã xảy ra.

Thạc sĩ Nguyễn Anh Khoa, Trưởng ngành Tâm lý học Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, nhận định lời nhắc nhở có thể kích hoạt những bức xúc tích tụ từ lâu, không nhất thiết bắt nguồn từ quan hệ thầy trò mà còn liên quan đến gia đình, bạn bè, xã hội.

Theo ông Khoa, vùng não trước trán liên quan đến khả năng kiểm soát cảm xúc, hành vi ở lứa tuổi THCS, THPT vẫn đang hoàn thiện. Vì vậy, trẻ cần được rèn luyện kỹ năng kiềm chế, cân nhắc hậu quả từ sớm. Đặc biệt, người lớn phải làm gương, biết lắng nghe và hướng dẫn trẻ phản biện mà không xúc phạm người khác.

Bà Mai Mỹ Hạnh, Phó trưởng khoa Tâm lý học, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, lại trăn trở trước thực tế trẻ có thể giải những bài toán khó nhưng chưa biết giải quyết cảm xúc của mình.

Từng tham gia tập huấn giáo viên, bà Hạnh cũng băn khoăn khi môn Đạo đức đôi lúc chưa được ưu tiên đúng mức, thậm chí có nơi tận dụng tiết học để ôn tập môn khác. Theo bà, giáo dục đạo đức phải hiện diện trong cách người lớn ứng xử, cách nhà trường giải quyết mâu thuẫn, chứ không chỉ nằm ở những tiết học. Thành tích đáng tự hào của giáo dục không chỉ nằm ở những con số đẹp trên bảng điểm, mà còn ở cách mỗi đứa trẻ sống, ứng xử với bản thân và người khác. (còn tiếp)