Khi hội họa Ý 'chuyển động' cùng tà áo dài Việt

Trên nền lụa tơ đũi Kiến Xương, Hưng Yên (Thái Bình cũ), người nghệ sĩ đến từ nước Ý đã tìm thấy một "bề mặt mới" - áo dài để chuyển động cùng văn hóa Việt.

ẢNH: LỆ THỦY

Với Gio Bressana, hội họa không đứng yên trên một bức tường. Nghệ sĩ người Ý theo đuổi nghệ thuật gắn với không gian, đưa kỹ thuật fresco - tranh tường được thực hiện trên nền vữa ướt - lên tường, trần và các bề mặt nội thất, để chính kiến trúc trở thành một phần của tác phẩm. Những sáng tác site-specific của ông được phát triển riêng cho từng không gian, kết hợp kỹ thuật hội họa cổ điển với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, qua đó tạo nên những tác phẩm không chỉ hiện diện trong không gian mà còn đối thoại với chính không gian ấy.

ẢNH: LỆ THỦY

Điều khiến nghệ sĩ chú ý không chỉ là hình dáng đặc trưng của áo dài mà là sự chuyển động. Tà áo thay đổi theo từng bước chân, cử chỉ và cơ thể người mặc. Vì thế, hình ảnh trên bề mặt lụa không còn là một tác phẩm tĩnh mà liên tục biến đổi khi người mặc di chuyển.

Gio trực tiếp đưa nét cọ lên tà áo, lấy cảm hứng từ những vùng đất ông gặp tại Việt Nam: dòng nước, phù sa và hoa sen của Đồng bằng sông Cửu Long; vẻ đẹp khoáng đạt của vịnh Hạ Long. Những hình ảnh ấy không được đặt vào áo dài như những họa tiết trang trí đơn thuần, mà trở thành chất liệu để nghệ sĩ tiếp tục mở rộng ngôn ngữ hội họa của mình.

ẢNH: LỆ THỦY

Điểm gặp gỡ ấy còn được thể hiện qua chính chất liệu. Tác phẩm được thực hiện trên lụa tơ đũi Kiến Xương, Nam Cao, Thái Bình – dòng lụa gắn với hơn 440 năm lịch sử nghề dệt đũi và được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023. Bởi thế, chất liệu thủ công Việt Nam không chỉ đóng vai trò như một nền vải cho hội họa Ý, mà trở thành một phần làm nên ngôn ngữ của tác phẩm. 

Khi nét cọ gặp lụa, khi những đường nét hội họa chuyển động cùng cơ thể người mặc, nghệ thuật không còn bị giới hạn trong khung tranh mà bước vào đời sống. Và áo dài, từ một biểu tượng quen thuộc của Việt Nam, trở thành không gian để hai nền văn hóa gặp gỡ, đối thoại và cùng tìm thấy một cách diễn đạt mới về cái đẹp.

ẢNH: BTC

Sự kết hợp giữa hội họa Ý và áo dài Việt Nam vì thế gợi mở một câu chuyện rộng hơn về cách nghệ thuật đương đại tiếp cận và đối thoại với di sản. 

Nếu những hình ảnh truyền thống chỉ được đưa lên trang phục như một lớp trang trí nhằm tạo hiệu ứng thị giác, sự giao thoa ấy có thể chỉ dừng lại ở một cuộc kết hợp đẹp mắt. Nhưng khi nghệ sĩ đi sâu tìm hiểu vùng đất, chất liệu và đặc tính của trang phục, tác phẩm bắt đầu mở ra những tầng nghĩa văn hóa mới. Khi ấy, cảnh quan và ký ức về Việt Nam được nhìn lại qua một ngôn ngữ nghệ thuật đến từ nền văn hóa khác – không phải để thay thế hay diễn giải lại bản sắc, mà để tạo nên một điểm nhìn mới, nơi hai cách cảm nhận về cái đẹp có thể gặp gỡ và đối thoại.