Khi livestream trở thành môn học

Sinh viên học livestream như thế nào?

Những năm gần đây, livestream trở thành một phần quen thuộc trong đời sống số. Từ bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm đến tổ chức sự kiện hay chia sẻ kiến thức, hình thức phát trực tiếp xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng như TikTok, Facebook hay YouTube.

Chính sự phổ biến đó khiến không ít người cho rằng livestream là kỹ năng có thể tự học thông qua trải nghiệm thực tế, không cần đào tạo bài bản. Tuy nhiên, tại Trường cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II, livestream đã chính thức trở thành một môn học độc lập từ năm 2026.

ẢNH: THƯƠNG NGUYÊN

Theo thầy Hồ Lê Hoàng Vũ, Trưởng khoa Báo chí - Truyền thông, trước đây nội dung này được tích hợp trong học phần Truyền hình trực tiếp. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của môi trường truyền thông số cùng nhu cầu ngày càng lớn từ thực tiễn đã khiến nhà trường quyết định xây dựng thành một môn học riêng.

Điều khiến nhiều người bất ngờ là nội dung môn học không đơn thuần dạy sinh viên cách phát trực tiếp trên mạng xã hội.

Theo thầy Vũ, để thực hiện một buổi livestream hiệu quả, sinh viên phải được trang bị kiến thức từ xây dựng kịch bản truyền thông, sáng tạo nội dung, kỹ năng dẫn chương trình, giao tiếp chuyên nghiệp đến quay phim, dựng phim, ánh sáng, âm thanh, truyền thông xã hội và phân tích dữ liệu người dùng.

"Nhiều người nghĩ livestream chỉ là bật điện thoại rồi nói chuyện trước máy quay. Nhưng phía sau một buổi phát trực tiếp là cả một quy trình sản xuất nội dung với rất nhiều công đoạn khác nhau", thầy Vũ chia sẻ.

Theo đó, sinh viên không chỉ học cách xuất hiện trước ống kính mà còn phải nắm được quy trình xây dựng một chương trình hoàn chỉnh, từ khâu lên ý tưởng, tổ chức sản xuất đến đánh giá hiệu quả sau khi phát sóng.

ẢNH: THƯƠNG NGUYÊN

Nếu như nhiều môn học truyền thống chủ yếu diễn ra trong lớp học, livestream đa nền tảng lại được thiết kế theo hướng thực hành là chính.

Theo nhà trường, thời lượng thực hành chiếm khoảng 60-70% chương trình.

Trong các buổi học, sinh viên được chia nhóm để xây dựng một phiên livestream hoàn chỉnh. Các em phải tự phân công vai trò như biên tập nội dung, người dẫn chương trình, quay phim, kỹ thuật viên âm thanh, ánh sáng hay điều phối tương tác với khán giả.

Một buổi học có thể bắt đầu từ việc lên ý tưởng cho một sản phẩm hoặc một chủ đề cụ thể. Sau đó, sinh viên xây dựng kịch bản, chuẩn bị thiết bị, bố trí bối cảnh, thử tín hiệu và tiến hành phát trực tiếp như một ê-kíp sản xuất thực thụ.

Theo cô Lê Thị Hồng Ngọc, tổ trưởng tổ bộ môn quay phim, điểm đặc biệt của môn học là sinh viên được tiếp cận nhiều mô hình livestream khác nhau, từ những hệ thống chuyên nghiệp đến các giải pháp chi phí thấp phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp nhỏ.

"Không phải đơn vị nào cũng có điều kiện đầu tư hệ thống lớn. Vì vậy sinh viên cần biết tận dụng những thiết bị sẵn có để vẫn có thể tạo ra một chương trình hiệu quả", cô Ngọc cho biết.

Không chỉ thực hiện các thao tác kỹ thuật, sinh viên còn phải học cách xử lý những tình huống bất ngờ phát sinh trong quá trình phát trực tiếp. Đó có thể là sự cố đường truyền, lỗi âm thanh, thiết bị gặp trục trặc hoặc những phản hồi ngoài dự kiến từ người xem.

Chính những tình huống này khiến nhiều sinh viên nhận ra livestream không hề đơn giản như suy nghĩ ban đầu.

Học một môn nhưng rèn nhiều kỹ năng

Theo các giảng viên, điểm đáng chú ý nhất của livestream đa nền tảng là khả năng tích hợp nhiều kỹ năng trong cùng một học phần.

Nếu trước đây sinh viên học quay phim ở một môn, dẫn chương trình ở một môn khác, còn sản xuất nội dung hay truyền thông số được giảng dạy riêng biệt, thì livestream là nơi những kỹ năng đó được kết hợp với nhau.

ẢNH: THƯƠNG NGUYÊN

Một người thực hiện livestream phải biết kể chuyện bằng hình ảnh, xây dựng nội dung phù hợp với từng nền tảng, sử dụng thiết bị kỹ thuật, giao tiếp trước công chúng và làm việc nhóm trong môi trường áp lực cao.

Theo thầy Hồ Lê Hoàng Vũ, đây cũng là lý do môn học được xây dựng theo hướng liên ngành thay vì chỉ tập trung vào kỹ thuật phát trực tiếp.

Trong quá trình học, sinh viên còn được tiếp cận các công cụ phân tích dữ liệu để hiểu hành vi người dùng, đánh giá mức độ tương tác và hiệu quả của nội dung. Những kỹ năng này vốn ngày càng quan trọng trong môi trường truyền thông hiện đại, nơi mỗi sản phẩm đều có thể được đo lường bằng các chỉ số cụ thể.

Thay vì chỉ đánh giá bằng bài kiểm tra lý thuyết, kết quả học tập của sinh viên được đo bằng chính sản phẩm thực tế. Các nhóm phải xây dựng, triển khai và hoàn thiện một dự án livestream hoàn chỉnh để được chấm điểm.

Một môn học của thời đại số

Theo ông Hoàng Quốc Hòa, Giám đốc sáng tạo Công ty Cổ phần Tập đoàn DVA, cách thức vận hành của livestream hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với trước đây.

"Nếu lúc trước người xem vào livestream chủ yếu để xem bán gì, giá bao nhiêu thì bây giờ họ ở lại vì câu chuyện, cá tính và sự tương tác trong buổi live", ông Hòa nhận định.

Theo ông, người thực hiện livestream không còn chỉ là người giới thiệu sản phẩm mà phải trở thành người dẫn dắt nội dung, tạo cảm xúc và tương tác với khán giả trong suốt chương trình.

Những yêu cầu đó khiến livestream trở thành một kỹ năng tổng hợp, kết hợp giữa tư duy nội dung, khả năng giao tiếp, phản xạ tình huống và hiểu biết công nghệ.

Đó cũng là lý do nhiều cơ sở đào tạo bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực này.

Theo thầy Hồ Lê Hoàng Vũ, mục tiêu cuối cùng của môn học không phải đào tạo những người chỉ biết phát trực tiếp mà hướng tới hình thành đội ngũ nhà sáng tạo nội dung có khả năng thích ứng với môi trường truyền thông số đang thay đổi từng ngày.

Cách đây khoảng một thập niên, ít ai nghĩ rằng sẽ có ngày sinh viên được học cách xây dựng nội dung cho mạng xã hội ngay trong giảng đường. Những kỹ năng như livestream, tương tác trực tuyến hay phân tích hành vi người dùng khi ấy còn khá xa lạ với chương trình đào tạo chính quy. Thế nhưng, cùng với sự thay đổi của công nghệ và đời sống số, những nội dung từng được xem là "kỹ năng tự học" nay đã trở thành một phần của nhà trường.

Sự xuất hiện của môn livestream đa nền tảng không đơn thuần là việc bổ sung thêm một học phần mới. Đó còn là minh chứng cho nỗ lực của các cơ sở đào tạo trong việc bắt nhịp với những thay đổi rất nhanh của xã hội. Bởi phía sau một buổi phát trực tiếp tưởng chừng đơn giản là hàng loạt kỹ năng về truyền thông, công nghệ, sáng tạo nội dung và làm việc nhóm mà người học cần được trang bị.