Không để người dân phải chịu thiệt thòi khi bàn giao đất cho dự án

Sáng 29.10, Quốc hội cho ý kiến về dự án luật Đất đai sửa đổi. Dự thảo quy định trường hợp nhà đầu tư đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại.

ẢNH: QUOCHOI

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng), đây là hướng tiếp cận có cơ sở thực tiễn, song cần hết sức thận trọng khi chuyển từ quan hệ thỏa thuận dân sự sang cơ chế Nhà nước thu hồi đất.  

Bởi vấn đề cốt lõi không chỉ là tỷ lệ 75%, mà là ranh giới giữa lợi ích công cộng và lợi ích kinh doanh thương mại. Nếu không xác định rõ, cơ chế này có thể bị lợi dụng để chuyển rủi ro thương lượng của nhà đầu tư sang Nhà nước và người sử dụng đất.

Ông nhấn mạnh chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân và cũng là một trong những nguyên nhân phát sinh nhiều khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.

"Cần chuyển mạnh từ tư duy bồi thường giá trị đất bị thu hồi sang bảo đảm khả năng ổn định và phát triển cuộc sống của người dân sau thu hồi đất", ông Sơn nói và dẫn thực tế cho thấy, một hộ dân có thể nhận đủ tiền bồi thường theo phương án được phê duyệt nhưng vẫn không đủ khả năng tạo lập chỗ ở tương đương hoặc khôi phục nguồn thu nhập tại nơi ở mới.

Do đó, ông đề nghị quy định chặt chẽ hơn trường hợp áp dụng tạm cư, xác định thời hạn tối đa, tiêu chuẩn chỗ ở và trách nhiệm của cơ quan nhà nước nếu chậm bố trí tái định cư chính thức.

"Không nên để một giải pháp mang tính tạm thời trở thành tình trạng kéo dài, khiến người dân phải chịu thiệt thòi sau khi bàn giao đất cho dự án", đại biểu Sơn nêu.

'Quan trọng sau thu hồi đất là đời sống người dân'

Cùng quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) chỉ ra, dù dự thảo đã có quy định nhưng việc xác định thu nhập trước khi thu hồi đất mới chỉ phản ánh điều kiện sống ban đầu của người dân. "Vấn đề quan trọng hơn là sau khi thu hồi đất, đời sống của họ sẽ như thế nào", bà Nga nêu quan điểm.

Nữ đại biểu ví dụ, một hộ nông dân có thể được bố trí chỗ ở mới nhưng không còn đất sản xuất. Một người lao động lớn tuổi có thể nhận tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng không còn khả năng tìm được việc làm phù hợp...

ẢNH: QUOCHOI

"Trong những trường hợp ấy, việc hoàn thành chi trả bồi thường và bố trí tái định cư chưa đồng nghĩa với việc người dân đã ổn định được cuộc sống", bà Nga nhìn nhận.

Từ phân tích trên, đại biểu cho rằng chính sách thu hồi đất phải được đánh giá không chỉ bằng tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn bằng khả năng ổn định đời sống và phục hồi sinh kế của những người bị ảnh hưởng.

Vì vậy, theo bà Nga, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần xác định những nhóm người có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu sau thu hồi đất, để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, đặc biệt đối với hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Đồng thời, cần quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất. Nguyên tắc về trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện chính sách "phục hồi sinh kế" cần được xác lập ngay trong luật, tránh tình trạng chính sách hỗ trợ đã được phê duyệt nhưng việc thực hiện thiếu nguồn lực, thiếu theo dõi và không xác định rõ trách nhiệm.

Cũng đề cập đến xác định trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người dân, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đề nghị làm rõ ngay nguyên tắc đánh giá "điều kiện tương đương". Việc đánh giá không chỉ dựa trên hạ tầng và nhà ở mà phải tính đến khả năng tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, y tế và sinh hoạt cộng đồng.

Ông đề xuất giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, đồng thời xác định trách nhiệm theo dõi kết quả phục hồi sinh kế sau tái định cư. Bởi dù chính sách đã được tiếp thu về định hướng, việc thiếu tiêu chí đo lường và đầu mối chịu trách nhiệm vẫn có thể khiến người dân có chỗ ở mới nhưng mất nguồn sống, nhất là tại địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.