Không thể để đại lý xổ số hưởng lợi dày, người bán dạo thu nhập còm cõi

Ế 15 tờ  vé số, người bán dạo mất trắng ngày công lao động

Đề cập nghịch lý trong kinh doanh xổ số, đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) nhấn mạnh, doanh thu của ngành lên tới hàng trăm nghìn tỉ đồng mỗi năm, nhưng nhiều người bán vé số dạo vẫn sống bấp bênh.

Bất cập cốt lõi nằm ở khoảng trống pháp lý trong bảo vệ người bán vé số dạo. Các quy định hiện hành chủ yếu điều chỉnh quan hệ giữa công ty xổ số kiến thiết và đại lý có hợp đồng trực tiếp. Trong khi đó, người bán dạo ở cuối chuỗi phân phối thường nhận vé qua những thỏa thuận dân sự bằng lời nói, thiếu chứng từ giao nhận và cơ chế bảo vệ quyền lợi rõ ràng.

ẢNH: QUOCHOI.VN

Người bán vé số dạo có thể bị đại lý áp đặt chỉ tiêu, khống chế số lượng vé nhận và chỉ được hưởng mức chiết khấu khoảng 10 - 11%, tương đương 1.000 - 1.100 đồng mỗi vé.

Trong khi đó, những rủi ro như vé ế, rách, thời tiết bất lợi, thậm chí nguy cơ bị cướp giật, tai nạn giao thông trong quá trình mưu sinh lại chủ yếu do người bán dạo gánh chịu.

“Một buổi chiều thời tiết không thuận, chỉ cần ế 15 tờ vé số là người bán dạo mất trắng công lao động cả ngày, thậm chí mất vốn, biến thành con nợ”, bà Dao nói.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 394 năm 2026 với nhiều quy định mới về cơ chế quản lý tài chính đối với doanh nghiệp kinh doanh xổ số, có hiệu lực từ ngày 8.12.2026.

Cùng đó, Bộ Tài chính đã công bố dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 75 năm 2013 về hoạt động kinh doanh xổ số.

Đánh giá các quy định mới có những điểm tiến bộ, song theo bà Dao, bất cập lớn nhất vẫn chưa được tháo gỡ thỏa đáng. Cơ quan soạn thảo chưa nhìn nhận thị trường xổ số là một chuỗi phân phối xã hội mang tính chất an sinh đặc thù.

Bà Dao kiến nghị trong sửa đổi Thông tư 75 cần chuẩn hóa "biên bản giao nhận và thỏa thuận mẫu tối giản". Không nhất thiết bắt người bán dạo ký hợp đồng giấy phức tạp, nhưng đại lý phải ghi nhận việc giao vé bằng phiếu in, tin nhắn SMS hoặc dữ liệu điện tử, đồng thời công khai mức chiết khấu trước khi giao.

Đặc biệt, cần bổ sung cơ chế chia sẻ rủi ro trong những trường hợp bất khả kháng như mưa bão, triều cường, thiên tai khiến sức mua sụt giảm đột ngột.

Đại lý phải có trách nhiệm hỗ trợ thu hồi vé trước thời hạn quy định hoặc chia sẻ tổn thất, thay vì đẩy toàn bộ rủi ro cho người bán dạo theo cơ chế “mua đứt bán đoạn”.

Ngoài ra, bà Dao kiến nghị quy định rõ tỷ lệ hoa hồng tối thiểu dành cho người trực tiếp bán vé số. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp xổ số được chi hoa hồng cho đại lý tối đa 15% doanh thu vé tiêu thụ, nhưng chưa có quy định cụ thể về tỷ lệ tối thiểu phải chuyển tiếp cho người bán dạo. Khoản này chủ yếu do các bên tự thỏa thuận.

"Người bán dạo nên được nhận ít nhất 75 - 80% khoản hoa hồng mà doanh nghiệp xổ số chi trả cho đại lý. Không thể để đại lý ngồi phòng máy lạnh hưởng biên lợi nhuận dày, còn người dầm mưa dãi nắng chỉ nhận về 1.000 đồng còm cõi trên mỗi tờ vé số”, bà Dao nhấn mạnh.

Cần chính sách an sinh thực chất cho người bán vé số

Ngoài điều chỉnh cơ chế phân chia lợi ích, đại biểu Châu Quỳnh Dao cũng đề xuất chính sách an sinh thực chất cho người bán vé số dạo.

Cụ thể là nghiên cứu cơ chế cho phép các công ty xổ số phối hợp với hệ thống đại lý mua bảo hiểm tai nạn, thương tật và rủi ro y tế cho mạng lưới người bán vé số dạo thường xuyên. Cần xem xét cho phép doanh nghiệp hạch toán khoản chi này vào chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý, với mức trần phù hợp, tương tự chi phí bảo hộ lao động.

Ngoài ra, HĐND các tỉnh, thành phố nghiên cứu dành một phần nguồn thu từ xổ số để hỗ trợ toàn bộ chi phí mua bảo hiểm y tế và hỗ trợ mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người bán dạo, tùy điều kiện thực tế, phù hợp quy định pháp luật.

ẢNH: ĐAN THANH

Cùng quan điểm cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho người bán vé số dạo, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng), Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đề xuất nghiên cứu cơ chế cùng đóng góp giữa Nhà nước theo chính sách hiện hành, doanh nghiệp xổ số, hệ thống đại lý và người tham gia, tùy khả năng của từng bên.

Trong đó, nên ưu tiên bảo hiểm y tế, đồng thời xem xét bảo hiểm tai nạn phù hợp với những rủi ro do thường xuyên đi lại, làm việc ngoài đường phố.

Đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện, cần căn cứ độ tuổi, quá trình tham gia và khả năng tiếp tục đóng của từng người. Riêng người đã cao tuổi, cần rà soát cả khả năng tiếp cận trợ cấp và những chính sách trợ giúp xã hội thích hợp.

“Chưa nhất thiết phải bắt đầu bằng việc lập một quỹ mới. Có thể lựa chọn chương trình hỗ trợ thông qua các cơ chế sẵn có nếu hiệu quả hơn. Điều quan trọng là nguồn tiền bền vững, tiêu chí công khai, thủ tục dễ tiếp cận và người thụ hưởng thực sự được bảo vệ”, bà Nga nói.

Đại biểu Nga cũng kiến nghị hoàn thiện đồng bộ cơ chế bảo vệ quyền lợi người bán vé số dạo, từ minh bạch hoạt động phân phối, chia sẻ rủi ro đến bảo đảm chính sách an sinh.

Để các chính sách đi vào thực chất, bà Nga nhấn mạnh vai trò giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội thông qua hoạt động giám sát, chất vấn, tiếp xúc cử tri và theo dõi việc giải quyết kiến nghị. 

Chính quyền địa phương cũng cần tăng cường kiểm tra hệ thống phân phối, tiếp nhận phản ánh và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

“Thước đo cần cụ thể: người bán có trả được vé đúng thỏa thuận không, thu nhập thực nhận thế nào, bao nhiêu người được hỗ trợ bảo hiểm, tranh chấp được giải quyết ra sao. Khi đánh giá chính sách bằng những thay đổi trong đời sống người bán, việc bảo vệ họ mới đi vào thực chất”, bà Nga nói.