Trong văn bản góp ý dự thảo luật Sửa đổi, bổ sung luật Bảo vệ môi trường và các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành gửi Bộ Nông nghiệp - Môi trường mới đây, Liên đoàn Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, việc dự thảo nghị định yêu cầu tỷ lệ tái chế bắt buộc điện thoại di động, bao bì thủy tinh ở mức 15% là đang "xa rời thực tiễn thị trường".
Dẫn dữ liệu trong 10 năm qua từ chương trình Vietnam Recycles (chương trình PRO phi lợi nhuận do các tập đoàn công nghệ Apple và HP trực tiếp tài trợ, vận hành chính thức tại Việt Nam), VCCI cho biết, tỷ lệ thu gom thực tế đối với điện thoại di động chưa bao giờ vượt quá 1%. Tỷ lệ thu gom máy tính xách tay (laptop) và máy tính bảng chỉ đạt dưới 3%.
Dự thảo nghị định hướng dẫn luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Bảo vệ môi trường do Bộ Nông nghiệp - Môi trường soạn thảo quy định tỷ lệ tái chế bắt buộc với điện thoại di động là 15%
ẢNH: T.N
Thực tế, người dân Việt Nam có thói quen giữ lại điện thoại cũ làm kỷ niệm, cho tặng người thân hoặc bán lại vào thị trường thiết bị cũ (second-hand) để kéo dài vòng đời sản phẩm, hoàn toàn không thải bỏ vào dòng rác thải thông thường.
Do đó, theo VCCI, việc ấn định chỉ tiêu tái chế điện thoại di động 15% là mục tiêu bất khả thi, biến hầu hết các doanh nghiệp công nghệ thành đối tượng vi phạm pháp luật một cách ngoài ý muốn.
Với bao bì thủy tinh, tỷ lệ tái chế bắt buộc 15% cũng cần được xem xét điều chỉnh xuống mức 4 - 6% để phù hợp thực tế.
Theo VCCI, khảo sát của EEPSEA (2024) chỉ ra rằng chỉ có 6% vựa phế liệu và 8% người nhặt rác tại Việt Nam có thu gom thủy tinh do giá trị kinh tế thấp, trọng lượng nặng và chi phí vận chuyển cao.
Báo cáo thực tế của Liên minh PRO Việt Nam và doanh nghiệp đồ uống cho thấy chi phí thu gom chai thủy tinh màu thực tế lên tới 25.000 đồng/kg (cao gấp 12 lần mức đóng góp vào Quỹ hiện hành khoảng 2.000 đồng/kg) mà sản lượng thu gom thực tế cũng chỉ đạt khoảng 6%.
Do đó, VCCI nhấn mạnh, việc áp chỉ tiêu 15% sẽ tạo ra gánh nặng chi phí tuân thủ khổng lồ cho các ngành sản xuất thực phẩm, đồ uống.
Cơ chế thích ứng theo chu kỳ 3 năm
Bên cạnh chỉ tiêu khởi điểm, VCCI lưu ý việc ấn định lộ trình tăng tỷ lệ tái chế tự động, cứng nhắc suốt 9 năm (2026 - 2034) là chưa phù hợp nguyên tắc quản trị thích ứng khi thị trường tái chế trong nước mới ở giai đoạn sơ khai.
Thông lệ tại Liên minh châu Âu (EU), Singapore và Hàn Quốc đều chỉ ban hành một chỉ tiêu thu gom duy nhất cho mỗi chu kỳ 3 năm, sau đó tổng kết, đánh giá năng lực thực tế của thị trường trước khi điều chỉnh.
Ngoài ra, dự thảo chưa phân tách rõ ràng giữa thiết bị điện tử gia dụng tiêu dùng ngắn hạn với thiết bị điện lạnh thương mại, điều hòa trung tâm công nghiệp công suất lớn. Đây là các sản phẩm có vòng đời 10 - 30 năm, được quản lý theo chế độ tài sản cố định của doanh nghiệp và thanh lý theo quy trình công nghiệp có kiểm soát.
Từ đó, VCCI đề nghị Bộ Nông nghiệp - Môi trường chỉ quy định tỷ lệ tái chế bắt buộc cho chu kỳ đầu tiên (2026 - 2028); đồng thời, bãi bỏ lộ trình tăng tự động trong 9 năm và quy định cơ chế rà soát, đánh giá lại năng lực thị trường sau mỗi chu kỳ 3 năm trước khi ban hành tỷ lệ mới.
Cạnh đó, tổ chức này cũng kiến nghị cho phép áp dụng cơ chế bù trừ sản lượng theo nhóm sản phẩm rộng dựa trên khối lượng (tương tự EU, Hàn Quốc, Singapore). Cụ thể là cho phép sản lượng thu gom vượt mức của các thiết bị văn phòng, máy tính bù trừ cho phần thiếu hụt của điện thoại di động trong cùng nhóm thiết bị điện tử.
Ngoài ra, VCCI cũng kiến nghị, phân loại riêng và quy định tỷ lệ, quy trình tái chế phù hợp đối với nhóm thiết bị điện lạnh, điện tử công nghiệp/thương mại công suất lớn có vòng đời tài sản dài hạn.
Bình luận (0)