Làm thế nào để tăng thặng dư từ du lịch?

Thặng dư du lịch còn khiêm tốn

Du lịch VN đang duy trì đà phục hồi mạnh mẽ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước đón gần 12,3 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm trước và hoàn thành hơn một nửa mục tiêu cả năm. Tuy nhiên, tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương ngày 4.7 mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh chỉ tiêu thặng dư du lịch như một thước đo quan trọng đối với chất lượng tăng trưởng của ngành. Trong 6 tháng đầu năm, VN thu hơn 9 tỉ USD từ khách quốc tế, trong khi người Việt chi hơn 8 tỉ USD cho các chuyến du lịch nước ngoài. Như vậy, thặng dư du lịch chỉ đạt khoảng 950 triệu USD. Con số này cao hơn mức 480 triệu USD của năm 2025 và đảo chiều so với mức thâm hụt 380 triệu USD của năm 2024, nhưng vẫn được đánh giá là khá khiêm tốn nếu đặt trong bối cảnh lượng khách quốc tế tăng mạnh.

Ảnh: Nhật Thịnh

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ngành du lịch phân tích sâu hơn cán cân dịch vụ để có chiến lược tái cân bằng trong thời gian tới. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc thu hút thêm khách quốc tế mà còn phải khiến mỗi du khách chi tiêu nhiều hơn, lưu trú lâu hơn, đồng thời tạo sức hấp dẫn để người Việt ưu tiên du lịch trong nước thay vì đưa lượng lớn ngoại tệ ra nước ngoài. Đây cũng là cách tiếp cận mà nhiều quốc gia phát triển về du lịch đang theo đuổi. Thay vì chỉ chạy theo số lượng khách, họ coi du lịch là ngành "xuất khẩu tại chỗ", tập trung gia tăng giá trị thu được từ mỗi lượt khách thông qua mua sắm, giải trí, văn hóa, nghỉ dưỡng cao cấp và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Trao đổi với PV Thanh Niên, Th.S Mai Thuận Lợi, Giám đốc Công ty Du lịch Hành Trình Vàng, chia sẻ yêu cầu tăng thặng dư du lịch của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là định hướng rất đúng đắn và kịp thời, đòi hỏi tư duy phát triển ngành phải chuyển từ tăng trưởng về lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả kinh tế. Trước đây, thành công của du lịch thường được đo bằng số lượt khách và tổng doanh thu. Tuy nhiên, những chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ phần giá trị thực sự mà ngành giữ lại cho nền kinh tế. Nếu nguồn thu từ khách quốc tế không lớn hơn đáng kể so với lượng ngoại tệ người Việt chi cho du lịch nước ngoài, đóng góp thực chất của du lịch vào cán cân dịch vụ sẽ bị thu hẹp. Vì vậy, thặng dư du lịch không chỉ là câu chuyện riêng của ngành du lịch mà còn phản ánh sức cạnh tranh của toàn bộ ngành dịch vụ.

TS Thái Doãn Hồng, Tổng giám đốc Công ty CP Du lịch Công đoàn TP.HCM, cũng đồng quan điểm du lịch VN đang đứng trước yêu cầu phải nhìn nhận lại cách phát triển sao cho hiệu quả hơn. Trong nhiều năm, ngành du lịch chủ yếu chạy theo chỉ tiêu số lượng khách, hằng năm đặt mục tiêu đón bao nhiêu triệu lượt khách quốc tế, trong khi hiệu quả thu về từ mỗi du khách chưa tương xứng. Dù lượng khách quốc tế đến VN đã phục hồi mạnh, thậm chí năm 2025 đạt mức kỷ lục so với thời điểm trước dịch nhưng nguồn thu từ du lịch vẫn còn nhiều vấn đề phải bàn. Một trong những nguyên nhân là cơ cấu thị trường khách quốc tế của VN hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhóm khách Đông Bắc Á và Đông Nam Á. Đây là những thị trường có quy mô lớn, giúp tăng nhanh số lượng khách nhưng mức chi tiêu bình quân chưa cao. Trong khi đó, các thị trường khách có khả năng chi tiêu tốt hơn như châu Âu, Mỹ, Úc... đang tăng trưởng nhưng quy mô chưa đủ lớn để kéo doanh thu toàn ngành lên tương xứng. Vì vậy, thặng dư du lịch còn thấp.

Một bất cập khác là giá dịch vụ du lịch trong nước thường tăng mạnh vào mùa cao điểm, đặc biệt là giá vé máy bay. Ông Hồng dẫn chứng có thời điểm, vé bay chặng TP.HCM - Hà Nội cao hơn vé đi Thái Lan. Điều này khiến nhiều du khách Việt cảm thấy đi trong nước đắt đỏ hơn đi nước ngoài. Khi đó, dòng tiền sẽ tiếp tục chảy ra ngoài.

Theo PGS-TS Nguyễn Quyết Thắng (Khoa Quản trị Du lịch - Nhà hàng - Khách sạn, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM), mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại VN còn thấp so với tiềm năng vì vẫn tập trung vào nghỉ dưỡng, tham quan ngắn ngày, trong khi chi cho mua sắm, giải trí cao cấp, chăm sóc sức khỏe, văn hóa và các dịch vụ giá trị gia tăng còn hạn chế. Thời gian lưu trú của khách quốc tế cũng chưa dài nếu so với nhiều điểm đến cạnh tranh trong khu vực như Thái Lan hay Bali (Indonesia). Khi thời gian ở ngắn, tổng chi tiêu trên mỗi khách bị giới hạn. Liên kết giữa du lịch với bán lẻ, công nghiệp văn hóa, nông nghiệp đặc sản và các ngành dịch vụ cao cấp còn hạn chế. Nói cách khác, VN có khách, có tài nguyên, có điểm đến nhưng chưa tạo được đủ lý do để du khách quốc tế tiêu tiền.

Chuyển từ tăng khách sang tăng giá trị

TS Thái Doãn Hồng thẳng thắn thừa nhận đây không phải là vấn đề mới, đặc biệt khi ngành du lịch đã nói nhiều về việc tăng chi tiêu bình quân, kéo dài thời gian lưu trú, phát triển sản phẩm độc đáo nhưng việc triển khai vẫn chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân là chúng ta vẫn bị chi phối bởi chỉ tiêu số lượng khách, trong khi chưa có cơ chế đồng bộ và sự phối hợp đủ mạnh giữa các ngành, địa phương để đầu tư cho du lịch một cách bài bản. Các sản phẩm có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như MICE, du thuyền, du lịch y tế, chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng chuyên sâu, golf, mua sắm, kinh tế đêm vẫn phát triển chưa đủ sâu. VN cũng chưa có nhiều sản phẩm đủ sức hấp dẫn nhóm khách châu Âu, Mỹ, Úc - những thị trường có khả năng chi tiêu cao.

Ảnh: Nhật Thịnh

"Muốn thay đổi cần bắt đầu từ chính sách. Trước hết là tiếp tục mở rộng chính sách visa, tăng thời hạn lưu trú cho khách quốc tế, nghiên cứu miễn thị thực cho các thị trường lớn, có khả năng chi tiêu tốt. Song song đó, cần đơn giản hóa thủ tục hoàn thuế, cho phép hoàn thuế thuận tiện hơn tại sân bay hoặc ngay tại các trung tâm thương mại lớn", vị này đề xuất.

PGS-TS Nguyễn Quyết Thắng thì cho rằng trong 5 - 10 năm tới, ưu tiên số một là tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế. Nếu mỗi khách ở lâu hơn 2 - 3 ngày và chi tiêu cao hơn 20 - 30%, doanh thu có thể tăng đáng kể mà không cần tăng tương ứng về lượng khách. Đây cũng là hướng phát triển bền vững hơn, phù hợp xu thế chuyển từ du lịch đại trà sang du lịch giá trị cao. "Các bảo tàng số, trải nghiệm di sản, nghệ thuật đương đại, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ cao cấp nếu được đầu tư đúng mức có thể giúp du khách chi tiêu nhiều hơn và tạo giá trị lan tỏa lớn hơn", chuyên gia này gợi ý.

Th.S Mai Thuận Lợi bổ sung muốn du lịch thực sự trở thành ngành xuất khẩu tại chỗ, cần tăng cường liên kết giữa du lịch với nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, hàng thủ công mỹ nghệ, thương mại, logistics và thanh toán. Khi mỗi đồng chi tiêu của khách quốc tế tạo ra giá trị cho nhiều ngành kinh tế, hiệu quả xuất khẩu tại chỗ mới được nâng lên.