Liệu Iran - Oman có thay đổi cục diện eo biển Hormuz?

AFP hôm qua dẫn lời phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định nước này và Oman đã thống nhất tuyến hàng hải dành cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và đang hoàn tất các thỏa thuận để cùng quản lý tuyến đường thủy chiến lược này. Ngoài ra, một nguồn tin cấp cao của Iran và 2 quan chức khu vực tiết lộ với Reuters rằng thỏa thuận có thể sẽ trao cho Tehran quyền kiểm soát tàu thuyền đi vào vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz. Họ cũng bác bỏ phát ngôn gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng sắp đạt được thỏa thuận mở lại eo biển.

Đến chiều qua chưa có thông tin phản ứng từ Mỹ. Lâu nay, các quan chức nước này khẳng định Washington sẽ không bao giờ chấp nhận việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Bất kỳ thỏa thuận nào trao cho Iran quyền kiểm soát hoạt động lưu thông qua eo biển này đồng nghĩa với việc cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động ngày 28.2 đã dẫn đến thay đổi lớn trong cán cân quyền lực khu vực, theo hướng có lợi cho Tehran, theo Reuters. Trước khi xung đột nổ ra, tàu thuyền tự do đi qua eo biển Hormuz mà không phải đóng phí.

Vẫn còn mơ hồ

Mặt khác, các nguồn tin trong khu vực và phía Iran cho biết vẫn còn những vấn đề quan trọng khác chưa được giải quyết liên quan đến thỏa thuận tiềm năng với Oman. Theo một nguồn tin cấp cao từ Iran tiết lộ với Reuters, dự thảo thỏa thuận hiện tại quy định Iran sẽ kiểm soát các tàu đi vào vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz; song, một trong những điểm vướng mắc chính là vai trò của Iran đối với các tàu di chuyển theo chiều ngược lại.

ẢNH: AP

Ngoài ra, một nguồn tin khác trong khu vực cho rằng vẫn còn những chi tiết cần làm rõ về khái niệm "kiểm soát". Các nhà đàm phán vùng Vịnh muốn các quốc gia khu vực phải giám sát việc kiểm tra tàu thuyền qua eo biển Hormuz, và việc chi trả bất kỳ khoản phí nào phải dựa trên tinh thần tự nguyện. Theo một quan chức cấp cao Iran, nước này đang đề xuất mức phí từ 5 - 7% giá trị hàng hóa trên tàu còn Oman đang thảo luận về mức phí khoảng 3%, trong khi Mỹ không muốn có bất kỳ khoản phí nào.

Cảnh báo hệ quả

Trong bức thư gửi Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres và Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez mới đây, 8 trong số các hiệp hội vận tải biển lớn nhất thế giới cho rằng việc cho phép cơ quan chức năng các nước thu phí tàu thuyền khi đi qua eo biển Hormuz sẽ vi phạm các chuẩn mực quốc tế và gây tổn hại cho nền kinh tế toàn cầu, theo Hãng tin Al Jazeera.

Nhóm này còn cảnh báo việc thiết lập một "trạm thu phí" thường trực trên thực tế sẽ dẫn đến giá năng lượng tăng cao, lạm phát và bất ổn kinh tế. "Cuối cùng, những tác động này sẽ ảnh hưởng đến sinh kế trên toàn thế giới. Điều cốt yếu là chúng ta phải tiếp tục ủng hộ duy trì tự do hàng hải là nền tảng của quản trị hàng hải quốc tế", nhóm 8 hiệp hội vận tải viết trong thư.

Ngoài ra, bà Deborah Elms, Giám đốc phụ trách chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich (Singapore), nhận định việc thiết lập một hệ thống thu phí thường trực sẽ gây tác động mạnh mẽ lên phần còn lại của châu Á, khu vực nhập khẩu phần lớn lượng năng lượng từ vùng Vịnh. "Tác động từ sự gián đoạn của Hormuz sẽ thể hiện rõ ở châu Á, đặc biệt là qua tình trạng thiếu hụt và tăng giá dầu diesel, giá phân bón tăng vọt, cũng như chi phí tăng cao và sự khan hiếm các sản phẩm nhựa", bà Elms nhận định với Al Jazeera.