Lô tô thời nay: Cẩm Nhung sống và diễn mãnh liệt suốt 20 năm

Giữa ánh đèn sân khấu, tiếng nhạc, tiếng cười và cả những lúc chạnh lòng, những nghệ sĩ như Cẩm Nhung vẫn ở lại, không phải vì hào quang mà vì một điều giản dị hơn, ấy là được diễn, được sống với nghề và được yêu thương.

Chiều xuống, khi nhiều người vừa tan sở, đường phố bắt đầu ken đặc dòng xe cộ trở về nhà, thì ở phía sau cánh gà, Cẩm Nhung đã ngồi trước gương chuẩn bị cho một đêm lô tô show mới. Hộp phấn mở nắp, ánh đèn bàn hắt lên khuôn mặt còn chưa hoàn thiện lớp trang điểm. Bộ tóc giả được đặt ngay ngắn bên cạnh, chiếc váy sân khấu treo phía sau lưng, chờ chủ nhân khoác vào người.

Chỉ ít giờ nữa thôi, cô sẽ bước ra dưới ánh đèn rực rỡ với nụ cười quen thuộc, tiếng nhạc nổi lên, khán giả vỗ tay, cả sân khấu lại náo nhiệt như chưa từng có những phút lặng lẽ phía sau hậu trường.

Ít ai nhìn thấy quãng đường phía sau nụ cười ấy đã kéo dài hơn 20 năm. Từ những chuyến xe rong ruổi theo các đoàn lô tô miền Tây Nam bộ đến sân khấu Sài Gòn Tân Thời hôm nay, cuộc đời Cẩm Nhung gần như gắn trọn với tiếng nhạc mở màn, tiếng gọi số dồn dập và những đêm diễn nối nhau không dứt. Có người xem lô tô là cuộc vui vài tiếng đồng hồ. Nhưng với những nghệ sĩ như cô, đó là một đời người.

ẢNH: VÕ HÀ LAM

"Từ miền Tây lên Sài Gòn, lô tô đã là cả cuộc đời"

Cẩm Nhung (nghệ danh), 43 tuổi, quê An Giang cho biết cô theo nghề hát lô tô từ khi còn rất trẻ. "Tui đi diễn từ hồi còn ở tỉnh. Ở miền Tây đoàn đi nhiều nơi, chỗ nào đông thì ở lại lâu, vắng thì đoàn dọn đi chỗ khác, cứ vậy mà theo nghề", cô kể.

Suốt hơn 20 năm qua, hát lô tô gần như là công việc duy nhất của cô. Trước đó, Cẩm Nhung từng làm nhiều nghề khác để trang trải cuộc sống, nhưng rồi cuối cùng vẫn quay về với sân khấu.

Cô nói cơ duyên đến với nghề cũng rất ngẫu nhiên. Ban đầu, cô chỉ theo một người quen đi diễn lễ Kỳ Yên ở miền Tây (lễ cầu an) - lễ hội lớn trong năm tại các đình miếu Nam bộ, thường diễn ra từ tháng giêng đến tháng 3 âm lịch, nhằm thờ cúng Thành hoàng Bổn Cảnh.

Hôm ấy, cô phụ việc các nghệ sĩ chính, "tao đứng nói, mày hát", người quen bảo vậy. Và từ lần thử đầu tiên ấy, Cẩm Nhung nói mình "dính nghề" luôn. "Ông Tổ chọn rất nhanh", cô cười và cho rằng mình được Tổ nghề độ nên có duyên và ở lại với nghề đến tận bây giờ.

Theo Cẩm Nhung, việc đến với đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời cũng là một cái duyên đặc biệt. Sau một biến cố cá nhân, cô được một người bạn rủ lên TP.HCM thi tuyển.

"Lúc đó tui cũng không muốn đi thi đâu, tại tui nghĩ ở dưới quê mình đã có nghề rồi. Nhưng bạn tui nói lên Sài Gòn chơi đi, tiện thể đi thi xem đậu thì đậu". Kết quả, cô trở thành quán quân. Nhắc lại chuyện cũ, ánh mắt Cẩm Nhung ánh lên niềm vui. Từ đó đến nay, cô đã gắn bó với đoàn hơn 6 năm.

Theo cô, chỉ khi lên TP.HCM làm nghề mới thấy lô tô ở tỉnh và lô tô tại Sài Gòn Tân Thời là hai màu sắc hoàn toàn khác nhau. Ở tỉnh, phần lớn là gọi số, phục vụ nhanh để bán vòng. Còn ở đoàn, đó là biểu diễn nghệ thuật, có chủ đề, có tiết mục, có sự dàn dựng.

"Ở đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời, mỗi đêm chúng tôi đi diễn là một chủ đề khác nhau, trang phục cũng phải theo chủ đề. Không chỉ kêu số mà còn phải diễn xuất, phải hóa thân vào nhân vật". Cẩm Nhung cho biết lô tô ngày xưa vốn cũng có hát, nhưng dần dần vì áp lực kinh tế, nhiều nơi chỉ còn "đọc không" để chạy vòng nhanh.

ẢNH: VÕ HÀ LAM

Muốn đứng vững trên sân khấu thì phải đa năng

Ở sân khấu lô tô hiện đại, theo Cẩm Nhung, một nghệ sĩ không thể chỉ biết "kêu số": "Đứng trên sân khấu mà chỉ có một sở trường thôi là không được. Là nghệ sĩ lô tô thì phải đa năng, cái gì cũng phải biết. Nếu chỉ đứng im kêu số là không ai xem".

Cô cho biết, có thể hát bolero, nhạc trẻ, diễn xuất, tương tác với bạn diễn… tùy theo từng tiết mục. Theo cô, ngoài việc bắt nhịp tốt với bạn diễn, nghệ sĩ còn phải khiến khán giả nhớ đến mình.

Nói về thu nhập, Cẩm Nhung cho biết nghề này phụ thuộc nhiều vào cách chi tiêu và sự yêu thương của khán giả. Ngoài mức lương cố định, nghệ sĩ còn nhận thêm những món quà đặc biệt gọi là "sash" - băng đeo chéo có in tên danh hiệu, được khán giả mua để tặng trực tiếp trên sân khấu.

Sash có nhiều mức giá, phổ biến từ 500.000 đồng đến 10 triệu đồng. "Có nghệ sĩ một đêm đeo 4 - 5 sash luôn, nhiều khi tiền khán giả tặng còn hơn lương nữa", cô chia sẻ. 

Theo Cẩm Nhung, đây là nguồn thu quan trọng, đặc biệt với những nghệ sĩ được yêu thích.

Gánh nặng gia đình và sự chấp nhận

Cẩm Nhung là con duy nhất trong một gia đình làm nông ở vùng sông nước miền Tây. Cha mẹ không đòi hỏi con cái phải lo cho mình, nhưng hiểu nỗi vất vả, cơ cực của cha mẹ, cô đi hát không chỉ để nuôi sống bản thân mà còn gửi tiền về phụ giúp gia đình.

"Nhà có mình tui thôi, mọi thứ tui phải lo". Ngay cả khi biết cô có giới tính thứ ba hay theo nghề hát lô tô, gia đình cũng không phản đối nhiều.

ẢNH: K-MEDIA

"Ngày xưa tui giấu dữ lắm. Đi diễn mà đồ diễn không dám để ở nhà, phải gửi chỗ này chỗ nọ. Đi hát cũng không dám nói cho ai biết vì sợ định kiến". Nói đến đây, giọng cô chùng lại, Cẩm Nhung cho rằng so với nhiều người cùng hoàn cảnh, bản thân mình đã là người may mắn.

Khi được hỏi về những kỷ niệm trong hơn 20 năm theo nghề, Cẩm Nhung đan đôi bàn tay vào nhau, nói chậm rãi. Một trong những ký ức cô nhớ nhất là thời điểm đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời phải rời điểm diễn ở Rubik (trong khuôn viên Thảo Cầm Viên, đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1 cũ).

"Khi đó mọi người khóc nhiều lắm, tui cũng buồn, nhưng tui sợ mất chỗ làm hơn", cô nói và cho biết lúc ấy mới lên Sài Gòn được vài tháng. Nỗi lo lớn nhất là phải về quê vì không còn việc làm: "Người ta buồn vì gắn bó, vì có nhiều kỷ niệm. Còn mình buồn vì sợ thất nghiệp".

"Lô tô là đam mê, là cuộc sống"

Theo Cẩm Nhung, một đêm diễn bắt đầu từ rất sớm. Khoảng 15 giờ, nghệ sĩ đã phải có mặt tại đoàn để trang điểm, chuẩn bị trang phục, tập luyện với vũ đoàn nếu có tiết mục. Đến 19 giờ chương trình bắt đầu và kéo dài đến khuya.

"Mất nhiều thời gian lắm, nhưng mà vui nên ai cũng theo", Cẩm Nhung nói và cho biết ở đây, tất cả nghệ sĩ đều tự trang điểm, tự chuẩn bị trang phục, tự tập luyện.

Dù chuẩn bị kỹ lưỡng, song sự cố sân khấu vẫn là điều khó tránh khỏi. Có khi đang diễn thì rớt tóc giả, rớt phụ kiện, trục trặc trang phục... Cách xử lý của cô và bạn diễn khá đơn giản, đó là cười với khán giả, chạy vào chỉnh lại rồi bước ra diễn tiếp. "Mình phải biến sự cố thành nét duyên dáng, càng vui thì khán giả càng thích".

Theo Cẩm Nhung, bên cạnh những thuận lợi và may mắn, nghề này cũng có không ít khó khăn. Nhưng cô khẳng định chưa từng nghĩ sẽ bỏ nghề. "Lên sân khấu vui muốn chết luôn. Bữa nào ở nhà không đi diễn là tui buồn lắm".

Những ngày không có lịch diễn, cô nói "thấy trống trải". Thấy người khác đi diễn mà mình ở nhà cũng buồn. Cuộc sống của Cẩm Nhung khá đơn giản, ban ngày nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng, tối đi diễn, thi thoảng đi ăn, đi chơi với những khán giả thân quen. 

"Tụi tui sống như vậy đó. Yêu đời thì trẻ hoài, buồn là già liền", cô cười xòa.

Sau hơn 20 năm làm nghề, với Cẩm Nhung, lô tô không chỉ là nghề mà là cuộc sống. Cô nói nếu không có nghề này, chắc cũng không biết mình sẽ làm gì khác. 

Giữa ánh đèn sân khấu, tiếng nhạc, tiếng cười và cả những lúc chạnh lòng, những nghệ sĩ như cô vẫn ở lại, không phải vì hào quang mà vì một điều giản dị hơn, ấy là được diễn, được sống với nghề và được khán giả yêu thương.