Loạt dự án trọng điểm chờ gỡ khó đơn giá

Lo đội vốn hàng vạn tỉ đồng

Cục Đường bộ VN vừa có báo cáo gửi Bộ Xây dựng phản ánh cụ thể những ảnh hưởng của biến động giá xăng dầu đối với các dự án đầu tư xây dựng và công tác bảo trì đường bộ năm 2026.

Ảnh: Bùi Quốc Hoàn

Theo Cục Đường bộ, từ đầu tháng 3 đến nay, giá dầu thô thế giới tăng cao đã khiến giá nhiên liệu trong nước liên tục điều chỉnh. Đáng chú ý, giá nhựa đường - vật liệu quan trọng trong thi công bê tông nhựa mặt đường - tăng khoảng 31,77% so với cuối tháng 2. Bên cạnh đó, nguồn cung nhựa đường có dấu hiệu gián đoạn do phụ thuộc vào nhập khẩu, các đơn vị cung cấp thông báo hạn chế về sản lượng cung ứng ra thị trường. Điều này gây khó khăn lớn cho các nhà thầu trong việc đảm bảo vật liệu phục vụ thi công, đặc biệt là các hạng mục bê tông nhựa, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị xây dựng công trình đường bộ.

Biến động giá nhiên, vật liệu đã làm gia tăng đáng kể chi phí thực hiện các dự án. Đơn cử, tại dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 28B qua khu vực tỉnh Bình Thuận cũ và tỉnh Lâm Đồng hiện nay, tổng chi phí dự kiến tăng khoảng 56,422 tỉ đồng do biến động giá nhiên, vật liệu, trong đó phần tăng cho các khối lượng thực hiện từ ngày 1.3 đến khi hoàn thành công trình khoảng 47,8 tỉ đồng. Tại dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 14E đoạn Km15+270 - Km89+700, tỉnh Quảng Nam cũ, chi phí gói thầu thi công bê tông nhựa mặt đường tăng khoảng 25% do tác động của giá nhiên, vật liệu.

Đối với các dự án bảo trì đường bộ, tác động của biến động giá xăng dầu càng thể hiện rõ nét hơn vì chủ yếu là sửa chữa thảm bê tông nhựa mặt đường. Nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4, tổng chi phí các gói thầu bảo trì đường bộ ước tính tăng khoảng 946 tỉ đồng, tương đương mức tăng 28,7% (từ 3.294 tỉ đồng lên 4.240 tỉ đồng).

Trước đó, Bộ Xây dựng cũng đã thống kê cho thấy cả nước có 44 dự án trọng điểm đang triển khai với tổng đầu tư khoảng 569.000 tỉ đồng. Với mức biến động giá vật liệu xây dựng và giá nhiên liệu ước tính, dự toán xây dựng các công trình ước tăng từ 1,91 - 8,09% tùy từng loại công trình. Trong đó, dự toán xây dựng tăng nhiều nhất đối với loại công trình giao thông (8,09%).

Theo kịch bản xấu nhất, nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với tháng 2 do xung đột Trung Đông, dự toán công trình giao thông có thể đội vốn xấp xỉ 16%. Chi phí xây dựng các dự án giao thông trọng điểm ước tăng 42.300 tỉ đồng, gây áp lực rất lớn lên ngân sách.

Nhà thầu vỡ phương án tài chính, dự án vỡ luôn tiến độ

Cơn bão giá nhiên, nguyên liệu không chỉ đè gánh nặng tài chính lên vai các nhà thầu mà còn đe dọa nghiêm trọng tiến độ của hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia. Bởi phần lớn hợp đồng xây dựng tại các gói thầu hiện nay vẫn là hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định. Khi giá đầu vào tăng nhanh, phần chênh lệch gần như dồn hết về phía nhà thầu, khiến biên lợi nhuận vốn đã mỏng lại càng bị bào mòn, thậm chí chuyển sang "âm". Nguy cơ vỡ phương án tài chính khiến một số nhà thầu buộc phải trì hoãn triển khai hoặc dẫn đến nguy cơ kéo dài thời gian thi công, vỡ tiến độ các dự án.

Ảnh: N.A

Trong khi đó, bất cập lớn nhất là giá thị trường liên tục tăng cao nhưng giá công bố của cơ quan chức năng không theo kịp, khoảng cách ngày càng lớn. Theo phản ánh của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Gia Lai, giá vật liệu xây dựng được công bố tăng 10 - 30%, chi phí vận chuyển, nhân công cũng tăng. Tuy nhiên, mức giá này thấp hơn thực tế rất nhiều. Điển hình, giá cát xây dựng hiện công bố dưới 100.000 đồng/m³, trong khi giá mua thực tế phổ biến từ 600.000 - 800.00 đồng/m³, thậm chí cao hơn tùy khu vực và cự ly vận chuyển.

Chênh lệch quá lớn khiến nhà thầu rơi vào nghịch lý: Mua đúng giá thị trường, có đầy đủ hóa đơn hợp pháp nhưng không được thanh toán theo chi phí thực tế do bị ràng buộc bởi đơn giá công bố. Điều này không chỉ gây khó khăn trong hạch toán chi phí mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý, buộc nhiều nhà thầu phải thi công cầm chừng hoặc điều chỉnh kế hoạch.

Tại Phú Quốc, chùm công trình trọng điểm quốc gia phục vụ APEC 2027 đều đang chậm tiến độ so với yêu cầu dù đang bước vào giai đoạn nước rút khi quỹ thời gian thi công thực tế của nhiều dự án chỉ còn từ 9 - 15 tháng. Khó khăn chồng chất khi các dự án vẫn chưa thoát khỏi tình trạng "đói" vật liệu nghiêm trọng, giá tăng phi mã trong khi thông báo giá vật liệu xây dựng chính thức của Sở Xây dựng lại không cập nhật kịp thời, gây thiệt hại lớn cho nhà thầu.

Dự án đã ký hợp đồng trọn gói thì "mắc cạn", với các gói thầu chưa đấu thầu, muốn chuyển sang áp dụng hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh cũng khó, bởi quá trình triển khai đang gặp vướng mắc lớn về mặt pháp lý.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng VN (VACC), nhấn mạnh trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai trên cả nước, việc kiểm soát biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng và có cơ chế hỗ trợ phù hợp cho nhà thầu sẽ là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm quốc gia.

Ông Hiệp đề xuất trong thời gian chờ cơ quan chức năng hoàn thiện, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để tạo cơ sở cho việc điều chỉnh hợp đồng đối với các hợp đồng trọn gói và hợp đồng đơn giá cố định, cần cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ chênh về chi phí nhiên liệu sẽ tính từ tháng 3 cho đến khi giá xăng dầu được bình ổn.

Cùng với đó, có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu, giúp nhà thầu ổn định chi phí đầu vào.