Lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT năm 2026: Tín hiệu tích cực?

CHỌN MÔN "AN TOÀN"

Tại Hà Nội, thống kê sơ bộ trong kỳ khảo sát do Sở GD-ĐT tổ chức mới đây cho thấy trong số các môn thi, tiếng Anh có tỷ lệ lựa chọn cao nhất với gần 50%; tiếp đến là môn lịch sử, hơn 42%; địa lý 33,29%; vật lý hơn 30%; giáo dục kinh tế pháp luật 21,65%; hóa học 13,95%... Những môn có ít học sinh (HS) lựa chọn nhất là công nghệ, tin học, sinh học…

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Ông Hà Xuân Nhâm, Trưởng phòng Giáo dục trung học (Sở GD-ĐT Hà Nội), chỉ ra rằng kết quả kỳ khảo sát với HS lớp 12 của toàn TP để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT phản ánh tương đối đầy đủ, sát thực chất lượng dạy học của các nhà trường.

Đáng chú ý, theo ông Nhâm, xu hướng lựa chọn môn thi đang lệch về "an toàn", nhiều HS lựa chọn các môn xã hội hơn các môn tự nhiên; song chất lượng không tương xứng, đặc biệt môn địa lý là môn có điểm trung bình thấp nhất. Như vậy, tồn tại tình trạng "chọn nhiều nhưng điểm không cao", nếu không điều chỉnh sẽ không đạt hiệu quả.

Tương tự, qua khảo sát tại các kỳ thi thử, tỉnh Bắc Ninh có khoảng 65-68% HS lớp 12 dự kiến đăng ký chọn tổ hợp các môn lịch sử, địa lý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ở chiều ngược lại, vật lý chỉ còn khoảng 30%, hóa học 20%. Đáng chú ý nhất là sinh học chỉ còn hơn 2%. Các môn mang tính ứng dụng của thời đại như: tin học, công nghệ nông nghiệp, công nghệ công nghiệp cũng có rất ít HS đăng ký.

Điều này cũng phản ánh đúng tình hình chọn môn học lựa chọn của HS khi vào lớp 10 khi năm học này toàn tỉnh có 70% HS THPT lựa chọn học các môn khoa học xã hội, chỉ có 30% lựa chọn môn khoa học tự nhiên. Đặc biệt, ở các trường THPT có điểm đầu vào lớp 10 không cao, tỷ lệ HS chọn các môn khoa học tự nhiên rất thấp.

Ở các tỉnh miền núi phía bắc như Tuyên Quang, Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai…, xu hướng chọn môn thi vẫn lệch hẳn về phía các môn khoa học xã hội như lịch sử, địa lý, giáo dục kinh tế pháp luật. Trong khi đó, lãnh đạo sở GD-ĐT các tỉnh này cũng than phiền về tình trạng thiếu nguồn nhân lực và cả giáo viên thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, ngoại ngữ.

TRƯỜNG TỐP ĐẦU DỊCH CHUYỂN DẦN SANG MÔN TỰ NHIÊN

Dù vậy, ở những trường THPT tốp đầu, xu hướng HS chọn môn khoa học tự nhiên khá cao, chỉ sau ngoại ngữ.

Theo thống kê của Trường THPT Việt Đức (Hà Nội), vật lý là môn tự chọn cao thứ nhì sau ngoại ngữ. Cô Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng so với năm trước, xu hướng lựa chọn môn thi tự chọn của HS có nhiều thay đổi đáng chú ý, phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong định hướng học tập.

Theo đó, số lượng HS đăng ký các môn khoa học tự nhiên như tin học, vật lý, hóa học, sinh học tăng rõ rệt. Nếu như năm trước, môn tin học chỉ có 3 thí sinh (TS) đăng ký, thì năm nay, con số này đã tăng lên 11 em. Ngoại ngữ vẫn là môn được lựa chọn nhiều nhất, tiếp đến là vật lý, hóa học, trong khi môn sinh học cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.

"Đây là tín hiệu rất đáng mừng, cho thấy HS đã dần thay đổi tâm lý, mạnh dạn lựa chọn các môn khoa học tự nhiên", cô Nguyễn Bội Quỳnh nhận định và cho rằng kết quả này đến từ quá trình tư vấn, định hướng của nhà trường, giúp HS hiểu rõ năng lực bản thân và có sự lựa chọn phù hợp, đồng thời mở ra nhiều cơ hội trong lựa chọn ngành nghề sau này.

Tương tự, theo thầy Nguyễn Văn Hoàng, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Hưng Yên), HS trong kỳ thi tốt nghiệp THPT thường có xu hướng lựa chọn các môn khoa học xã hội nhiều hơn, chủ yếu do tâm lý ưu tiên sự an toàn, khi đề thi được đánh giá là dễ tiếp cận và phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp. Tuy nhiên, năm nay ghi nhận đã có những thay đổi nhất định. Tỷ lệ HS lựa chọn các môn khoa học tự nhiên như vật lý, hóa học, sinh học có xu hướng tăng lên. Mặc dù chưa xảy ra sự đảo chiều hoàn toàn, nhưng khoảng cách chênh lệch giữa 2 nhóm môn đang dần được thu hẹp.

Theo ghi nhận ban đầu, tại TP.HCM, số TS chọn các môn khoa học tự nhiên cũng cao hơn các môn thuộc khối khoa học xã hội.

Dù chưa có con số thống kê cuối cùng nhưng GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), nhận định nhóm môn khoa học tự nhiên có xu hướng tăng ở một số môn như vật lý, hóa học; một số môn đặc thù như: tin học, kỹ thuật nông nghiệp cũng có sự gia tăng. Điều này phản ánh sự điều chỉnh dần dần từ năm 2025 đến năm 2026.

ảnh: Đào Ngọc Thạch

PHẢI THAY ĐỔI TỪ CÁC TỔ HỢP MÔN HỌC

Thầy Nguyễn Văn Hoàng nhìn nhận xu hướng HS quay lại với các môn khoa học tự nhiên là tín hiệu tích cực, phản ánh một số thay đổi quan trọng. Thứ nhất, định hướng nghề nghiệp ngày càng rõ ràng hơn, đặc biệt các ngành thuộc lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật, y dược… đang thu hút TS.

Thứ hai, trường ĐH mở rộng tổ hợp xét tuyển có các môn khoa học tự nhiên, tạo thêm cơ hội cho TS. Thứ ba, nhận thức của HS, phụ huynh đã thay đổi, không quá thiên về lựa chọn "dễ" mà quan tâm nhiều hơn đến năng lực, định hướng lâu dài.

Dù vậy, các nhà trường cũng cho rằng sự thay đổi nhận thức không phải một sớm một chiều mà cần sự tác động từ nhiều phía. Lãnh đạo Sở GD-ĐT Bắc Ninh cho biết thời gian tới, Sở yêu cầu các trường THPT sắp xếp, điều chỉnh các tổ hợp môn học từ lớp 10 bảo đảm cân bằng giữa các môn khoa học tự nhiên với các môn khoa học xã hội. Trong quá trình tư vấn, hướng dẫn chọn môn học, giáo viên phân tích từng yếu tố liên quan đến năng lực, sở thích, nhu cầu nghề nghiệp để các em nghiên cứu kỹ trước khi lựa chọn...

Về lâu dài, vị này cho hay phải thiết kế lại việc dạy các môn khoa học tự nhiên trong nhà trường theo hướng chương trình tinh gọn nhưng sâu hơn, chú trọng dạy thực hành, thí nghiệm. Công tác giáo dục hướng nghiệp ở các trường phổ thông cần được đầu tư cả về nội dung, hình thức để HS hứng thú lựa chọn theo học những ngành thuộc tổ hợp khoa học tự nhiên. Giáo dục STEM cần được triển khai mạnh mẽ từ bậc phổ thông, chuyển từ dạy kiến thức sang phát triển năng lực, gắn với thực tiễn, phục vụ nghiên cứu khoa học để từng bước điều chỉnh lại cơ cấu lựa chọn môn học của HS, góp phần điều chỉnh sự mất cân đối giữa các lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.

GS Huỳnh Văn Chương cũng cho biết đang tham mưu lãnh đạo Bộ GD-ĐT, phối hợp với các trường để tiếp tục định hướng cho HS, ngay từ lớp 9 lên lớp 10. Việc lựa chọn môn học ở giai đoạn này rất quan trọng, bởi ảnh hưởng đến quá trình học trong 3 năm THPT, lựa chọn môn thi tốt nghiệp, cũng như gắn với xét tuyển ĐH. Đây là một quá trình logic, khép kín từ THCS đến THPT và đến tuyển sinh ĐH.

Theo GS Chương, con số hơn 1,2 triệu TS đăng ký dự thi năm nay cũng cho thấy quy mô nguồn nhân lực trong tương lai. Sau khoảng 3 - 4 năm tới, đây sẽ là lực lượng tham gia thị trường lao động, đóng góp cho sự phát triển KT-XH, đặc biệt trong bối cảnh hướng tới nguồn nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, kỳ thi không chỉ nhằm mục đích xét tốt nghiệp, mà trước hết là để đánh giá toàn diện chất lượng dạy và học 12 năm ở phổ thông.

SỐ TS ĐĂNG KÝ MIỄN THI NGOẠI NGỮ GIẢM MẠNH

Hôm qua (5.5) là ngày cuối cùng TS đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT. Chiều tối qua, hệ thống ghi nhận số TS miễn thi ngoại ngữ là 7.952 (chiếm 0,65%), giảm rất mạnh so với những năm gần đây (từ khoảng 47.000 - 67.000 em).

Tuy nhiên tỷ lệ TS đăng ký dự thi các môn ngoại ngữ giữ số lượng cao. Theo GS Huỳnh Văn Chương, việc này cũng đã được dự báo trước, các em mong muốn đăng ký thi trực tiếp tại kỳ thi để lấy điểm xét tuyển sinh ĐH.

Trước năm 2025, ngoại ngữ là môn thi bắt buộc cùng với ngữ văn và toán. Nhiều HS không có nhu cầu lấy điểm môn này để xét tuyển ĐH nên đăng ký miễn thi nhằm giảm áp lực. Theo quy chế thi từ năm 2025, ngoại ngữ trở thành môn lựa chọn, đồng thời TS đủ điều kiện miễn thi cũng không được quy đổi điểm xét tốt nghiệp THPT như trước. Ví dụ, giai đoạn trước, TS có chứng chỉ IELTS 4.0 trở lên đã được quy đổi thành điểm 10 môn ngoại ngữ.

Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT, TS được miễn thi ngoại ngữ nếu có một trong 22 chứng chỉ. Trong đó, 12 chứng chỉ môn tiếng Anh, còn lại ở các môn tiếng Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, Hàn. Yêu cầu tối thiểu mà TS cần đạt là tương đương bậc 3/6 (B1) trở lên.

Cùng với xu hướng giảm mạnh đăng ký miễn thi ngoại ngữ, số TS lựa chọn môn ngoại ngữ cũng ghi nhận ở mức cao với khoảng 350.000 TS.