Lực lượng Houthi là ai?

Trong tháng 9, phong trào Houthi tại Yemen đã phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhắm vào nhiều thành phố và cơ sở năng lượng của Ả Rập Xê Út. Động thái này diễn ra giữa tình hình leo thang căng thẳng trong khu vực, trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã kéo dài hơn sáu tháng.

Xung đột tái bùng phát giữa Houthi và Ả Rập Xê Út đe dọa làm bùng lại cuộc nội chiến vốn đang tạm lắng tại Yemen, đồng thời gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải biển trên biển Đỏ. Điều này càng gây thêm gián đoạn cho hoạt động xuất khẩu năng lượng của Trung Đông, mà trước đó đã bị Iran kìm hãm tại eo biển Hormuz.

Houthi là ai?

Houthi là một phong trào quân sự, chính trị và tôn giáo đang kiểm soát phần lớn khu vực tây bắc Yemen. Đây là lực lượng đã gây gián đoạn thương mại toàn cầu và thị trường năng lượng thông qua các cuộc tấn công vào tàu chở hàng và tàu chở dầu trên biển Đỏ.

Nhóm này bắt đầu nổ súng vào các tàu thuyền trên biển Đỏ cũng như phóng máy bay không người lái và tên lửa vào Israel từ tháng 11.2023. Houthi tuyên bố hành động này nhằm ủng hộ người Palestine trong cuộc chiến tàn khốc mà Israel tiến hành tại Dải Gaza.

Các cuộc tấn công nhắm vào hoạt động vận tải biển ở biển Đỏ cũng như vào Ả Rập Xê Út đã tái diễn trong năm nay nhằm đáp trả cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran - đồng minh thân cận của Houthi.

Houthi muốn gì?

Nhóm này nổi lên tại vùng cực bắc Yemen trong thập niên 1990 trong vai trò một phong trào phục hưng giáo phái Zaydi thuộc Hồi giáo dòng Shiite; giáo phái này từng cai trị Yemen, nhưng qua thời gian, vùng đất của họ ở miền bắt đất nước đã trở nên nghèo nàn và bị gạt ra bên lề xã hội.

ẢNH: REUTERS

Houthi đã tiến hành một loạt cuộc chiến tranh du kích chống lại quân đội quốc gia Yemen và tham gia một cuộc xung đột biên giới ngắn hạn với Ả Rập Xê Út (quốc gia theo dòng Sunni).

Khi Tổng thống nắm quyền lâu năm Ali Abdullah Saleh bị lật đổ trong làn sóng biểu tình “Mùa xuân Ả Rập” năm 2011, nhóm này đã củng cố quyền kiểm soát đối với miền bắc Yemen và bác bỏ tiến trình chuyển giao chính trị do các nước vùng Vịnh hậu thuẫn.

Với sự hỗ trợ từ Iran, thủ lĩnh kín tiếng của nhóm là Abdul Malik al-Houthi đã biến lực lượng gồm các tay súng vùng núi mang giày quai hậu của mình thành một đội quân hùng hậu với quân số lên tới hàng chục nghìn người.

Năm 2014, họ chiếm giữ thủ đô Sanaa, buộc chính phủ được quốc tế công nhận phải rút về phía nam, tới thành phố Aden.

Vì sao Houthi và Ả Rập Xê Út đánh nhau?

Lo ngại về ảnh hưởng ngày càng tăng của Iran tại Yemen cũng như tình trạng hỗn loạn ở khu vực biên giới, Ả Rập Xê Út đã dẫn đầu một cuộc can thiệp quân sự chống lại lực lượng Houthi vào đầu năm 2015 nhằm đánh bật nhóm này, khôi phục chính quyền và tái khởi động lộ trình chuyển giao quyền lực.

Cuộc nội chiến nổ ra sau đó đã châm ngòi cho một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới, đồng thời dẫn đến nhiều năm giao tranh ác liệt cùng các đợt không kích tàn khốc do Ả Rập Xê Út và các đối tác trong liên quân - bao gồm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) - thực hiện.

Tuy nhiên, không bên nào giành được nhiều lợi thế về lãnh thổ trên địa hình đồi núi hiểm trở của Yemen; lực lượng Houthi vẫn duy trì quyền kiểm soát khu vực tây bắc, nơi tập trung phần lớn dân cư.

Họ đã chứng minh năng lực đáng kể về tên lửa và UAV khi tấn công các cơ sở dầu khí cùng nhiều công trình hạ tầng trọng yếu tại Ả Rập Xê Út và UAE.

Sau nhiều năm xung đột, Liên Hiệp Quốc đã làm trung gian cho một thỏa thuận ngừng bắn vào năm 2022 giữa các bên tham chiến tại Yemen, giúp duy trì hòa bình cho đến tận năm nay.

Mối liên hệ với Iran

Iran coi Houthi là một phần trong “Trục Kháng chiến” của mình tại khu vực - bao gồm cả Hezbollah ở Lebanon và các nhóm dân quân Hồi giáo dòng Shiite tại Iraq - mặc dù mối quan hệ giữa Iran và phong trào này tại Yemen không rõ ràng bằng mối quan hệ với các nhóm kể trên.

Houthi không công nhận Lãnh tụ Tối cao của Iran là nhà lãnh đạo tôn giáo tối cao của mình theo cách mà Hezbollah và các nhóm tại Iraq thực hiện. Động cơ hành động của họ chủ yếu xuất phát từ các vấn đề nội bộ, dù họ có sự tương đồng về mặt tư tưởng với Iran.

Mỹ cáo buộc Iran đã cung cấp vũ khí, tài chính và huấn luyện cho Houthi với sự hỗ trợ từ Hezbollah. Tuy nhiên, Houthi phủ nhận mình là lực lượng ủy nhiệm của Iran và khẳng định lực lượng tự phát triển vũ khí cho riêng mình.