Lương vừa nhận đã hết, người trẻ đành hoãn cưới, ngại sinh con

Lương không cao, chưa dám nghĩ đến chuyện vợ con ?

Ở tuổi 32, anh Nguyễn Quốc Thắng (ngụ đường Đặng Văn Bi, P.Thủ Đức, TP.HCM) thường xuyên nhận câu hỏi: "Bao giờ lấy vợ?" dù không phải anh không muốn lập gia đình. Khi bạn bè cùng tuổi nhiều người đã có con thì anh Thắng vẫn sáng đi làm, tối trở về phòng thui thủi một mình.

Anh Thắng chia sẻ anh từng nghĩ đến một mái nhà nhỏ, có người đợi sau giờ tan ca. Tuy nhiên, với mức thu nhập hơn 9 triệu đồng mỗi tháng, anh cho rằng bản thân chỉ vừa đủ trang trải cuộc sống và chưa có khoản dự phòng. Vì vậy, anh vẫn chần chừ trước kế hoạch kết hôn, sinh con.

ẢNH MINH HỌA: AN VY

Nỗi lo của anh Thắng cũng là tâm trạng của nhiều lao động trẻ. Theo Báo Thanh Niên, trong khảo sát của Tổng LĐLĐ Việt Nam về đời sống người lao động trong tháng 3 và 4.2026 tại 7 tỉnh, thành phố với 196 doanh nghiệp và gần 2.000 người lao động tham gia, cho thấy một bộ phận lớn người lao động vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo đó, hơn một nửa số người được hỏi cho biết thu nhập chỉ vừa đủ trang trải các chi phí cơ bản, trong khi khoảng 1/5 không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp thu nhập.

Trần Ngọc Mỹ Vân (28 tuổi; làm việc ở đường 1, P.Linh Xuân, TP.HCM) cho biết mỗi khi lướt mạng xã hội, Vân thường bắt gặp những cuộc thảo luận về chi phí nuôi con như tiền sữa, học phí, giữ trẻ, khám bệnh, tiêm ngừa và hàng loạt khoản chi không tên. "Mới đọc thôi mà mình đã thấy ngán. Mình không nghĩ phải thật giàu mới được sinh con, nhưng ít nhất cần thu nhập ổn định và có khoản dự phòng. Nếu tháng nào cũng đợi lương về để trả nợ, mình không dám nghĩ đến chuyện có em bé", Vân nói.

Theo Vân, người trẻ không hẳn ngại sinh con hay chỉ muốn tận hưởng cuộc sống cá nhân. Điều khiến họ chần chừ là nỗi sợ không thể mang đến cho con điều kiện sống phù hợp, trong khi chính mình đang chật vật với tiền nhà, thực phẩm và chăm sóc sức khỏe.

Anh Phạm Thanh Việt (35 tuổi; ngụ đường Võ Nguyên Giáp, P.An Khánh, TP.HCM) cũng cho rằng áp lực tiền bạc khiến cả nam lẫn nữ thận trọng hơn khi lựa chọn bạn đời. Theo anh Việt, nhiều cô gái không đặt nặng việc người chồng tương lai phải giàu, nhưng cần thấy ở đối tác sự ổn định, trách nhiệm và khả năng cùng xây dựng cuộc sống. Bản thân anh Việt cũng muốn lập gia đình, song anh vẫn chờ công việc và thu nhập vững hơn vì không muốn vợ con phải cùng mình gồng qua từng tháng.

Phúc lợi nào giúp người lao động không còn ngại cưới, ngại sinh con ?

Bà Nguyễn Thị Thanh Nguyên, Phó chủ tịch Hội đồng đào tạo và huấn luyện nhân lực toàn diện, Viện Khoa học quản trị nhân lực và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (TP.HCM), cho rằng mức lương cố định tại nhiều vị trí phổ thông hiện chủ yếu mới đáp ứng nhu cầu cơ bản.

Theo bà Nguyên, bên cạnh việc doanh nghiệp cải thiện lương và phúc lợi, người lao động cần chuyển từ chỉ quan tâm đến "lương" sang xây dựng "tổng thu nhập theo năng lực". Họ có thể học thêm ngoại ngữ, kỹ năng số, bán hàng hay một nghề tay trái phù hợp.

ẢNH: AN VY

Tuy nhiên, bà Nguyên cho rằng không thể đẩy toàn bộ trách nhiệm lên vai người lao động. Sau ngày làm việc kéo dài, nhiều người còn chăm con, làm việc nhà... Yêu cầu họ tiếp tục học thêm, làm thêm sẽ rất khó nếu doanh nghiệp không tạo điều kiện.

Doanh nghiệp có thể tổ chức đào tạo nội bộ, xây dựng lộ trình tăng lương, thăng tiến rõ ràng hay kết nối công việc ngoài giờ phù hợp. "Điều người lao động cần không chỉ là lời khuyên phải cố gắng hơn, mà là cơ chế để sự cố gắng được chuyển hóa thành thu nhập và sự ổn định", bà Nguyên nói.

Trong bối cảnh khó tuyển và giữ người, nhiều doanh nghiệp cho biết bắt đầu nhận ra lương cơ bản chưa đủ tạo cảm giác an tâm. Người lao động hiện nay còn quan tâm thời gian làm việc và sự hỗ trợ khi lập gia đình, sinh con. Anh Trần Minh Thừa, chuyên viên tuyển dụng Công ty CP Takahiro, cho biết doanh nghiệp đã bỏ mức lương thử việc đối với một số vị trí, nhân viên mới được nhận 100% lương cơ bản ngay từ ngày đầu làm việc. Chính sách này nhằm giảm áp lực tài chính trong giai đoạn người lao động vừa bắt đầu công việc, đồng thời tăng sức cạnh tranh tuyển dụng của doanh nghiệp.

Theo anh Thừa, trong bối cảnh người lao động ngày càng quan tâm đến thu nhập thực nhận và sự ổn định lâu dài, doanh nghiệp không thể chỉ thu hút nhân sự bằng những ưu đãi ban đầu. Lộ trình tăng lương, cơ hội thăng tiến và các chế độ phúc lợi bền vững mới là yếu tố giúp họ an tâm gắn bó, từ đó có thêm cơ sở để tính đến những kế hoạch dài hạn như lập gia đình, sinh con.

Anh Nguyễn Minh Trí, chuyên viên tuyển dụng Công ty TNHH Hai Di Lao Viet Nam Holdings - chi nhánh TP.HCM, cho biết nhân viên nhà hàng của anh được hỗ trợ 2 bữa ăn mỗi ngày, cấp đồng phục, hỗ trợ gửi xe và tham gia chính sách bảo hiểm tương ứng. Những khoản tưởng nhỏ này giúp giảm chi phí sinh hoạt, tăng số tiền thực tế mang về mỗi tháng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp này cũng xây dựng lộ trình thăng tiến nội bộ và có trợ cấp con cái hằng tháng đối với nhân viên sinh con trong quá trình làm việc. Theo anh Trí, với gia đình thu nhập vừa phải, khoản hỗ trợ đều đặn có thể giảm áp lực tiền sữa, tiền giữ trẻ và khiến nhân viên cảm thấy việc sinh con không hoàn toàn là bài toán tự xoay xở.

Còn theo bà Nguyên, để thật sự khuyến khích người lao động trẻ kết hôn và sinh con, phúc lợi cần đi xa hơn ưu đãi tuyển dụng ngắn hạn. Trợ cấp con nhỏ, lịch làm việc linh hoạt cho cha mẹ, nghỉ chăm con, bảo hiểm, hỗ trợ nhà trẻ và lộ trình tăng lương ổn định… mới là những chính sách giúp họ có cơ sở lập kế hoạch gia đình.