Mất ngủ vì áp lực 'phải có tiền' dịp cuối năm

Tết càng đến gần, áp lực càng dồn dập

Anh Nguyễn Hữu Việt (34 tuổi, ngụ tại ngõ 506 Kim Giang, P.Thanh Liệt, Hà Nội; trước là xã Thanh Liệt, H.Thanh Trì, Hà Nội) thừa nhận càng gần tết, anh càng… mất ngủ vì áp lực.

"Lương không cao, và chi phí sinh hoạt cả năm tăng quá nhanh. Đến cuối năm nhìn lại, tiền tiết kiệm chẳng được bao nhiêu. Nghĩ đến tiền vé xe về quê, tiền lì xì, tiền quà cáp... là thấy áp lực", anh Việt nói.

Không riêng anh Việt, nhiều người trẻ cho biết tết không còn đơn thuần là thời gian nghỉ ngơi, mà trở thành một "bài kiểm tra tài chính" khi "phải có tiền" để về quê, để có cơ hội biếu người thân, để không bị xem là "chưa ổn định", "chưa thành công"…

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Với những người làm việc tự do, lao động thời vụ, sinh viên mới ra trường, áp lực "phải có tiền" cuối năm càng nặng nề hơn. Thu nhập bấp bênh khiến họ luôn thấp thỏm, lo lắng không biết có đủ tiền để xoay xở qua tết hay không.

Theo Lê Phương Thảo (28 tuổi, ngụ trên đường Thành Thái, P.Diên Hồng, TP.HCM; trước là P.14, Q.10, TP.HCM), mạng xã hội là một trong những nguyên nhân khiến áp lực này bị khuếch đại. "Cuối năm lên mạng thấy bạn bè khoe thưởng tết, xe mới, du lịch… tôi buộc phải đối chiếu với chính mình. Cùng tuổi, người ta mua nhà, mua xe, còn mình vẫn lo tiền trọ tháng sau. Biết mỗi người một hoàn cảnh, nhưng càng cuối năm, cảm giác thua kém càng rõ", Thảo chia sẻ.

ẢNH: THANH NAM

Cùng tâm trạng, Huỳnh Phan Bảo (27 tuổi, ngụ ở 163 Thành Thái, P.Diên Hồng, TP.HCM; trước là P.14, Q.10, TP.HCM) cho biết cuối năm là khoảng thời gian anh mệt mỏi nhất. "Không phải vì công việc quá nhiều, mà vì mở điện thoại ra là thấy mình thua kém người khác", Bảo nói.

Theo Bảo, bạn bè cùng khóa người khoe thưởng tết hàng chục triệu đồng, người nhận căn hộ mới, người du lịch nước ngoài cuối năm. Trong khi đó, anh vẫn ở trọ, thu nhập hơn 10 triệu đồng/tháng, hầu như không có tiết kiệm sau một năm vật lộn với chi phí sinh hoạt tăng cao. "Không ai nói gì, nhưng tự bản thân thấy áp lực, như thể cuối năm là lúc bị chấm điểm cuộc đời vậy", Bảo chia sẻ.

Cũng có những chia sẻ của người trẻ cho biết áp lực ấy không ồn ào nhưng âm ỉ, dai dẳng. Áp lực ấy len vào từng cuộc trò chuyện cuối năm, từng lần về quê đón tết, từng lời hỏi han tưởng chừng vô tư: "Năm nay làm ăn sao rồi?", "Năm nay có dư dả được khoản nào không?...

ẢNH: THANH NAM

Nên chấp nhận giai đoạn "chưa dư dả"

Theo các chuyên gia tâm lý, so sánh xã hội là phản xạ tự nhiên, nhưng vào thời điểm cuối năm, khi mọi người đồng loạt tổng kết, đánh giá, thì dễ trở thành áp lực tâm lý.

Chuyên gia tâm lý Đỗ Thị Minh Hằng, Trung tâm tham vấn và trị liệu Sài Gòn Mentality (TP.HCM), cho biết người trẻ căng thẳng, tự ti về tài chính dịp cuối năm có thể xem là một dạng "hội chứng tự ti theo chu kỳ". "Khi thu nhập và mức độ ổn định tài chính bị đem ra so sánh, nhiều người trẻ dễ cảm thấy mình thua kém, dù vẫn đang nỗ lực từng ngày", bà nói.

Theo bà Hằng, áp lực này không hoàn toàn đến từ mức thu nhập, mà chủ yếu từ kỳ vọng xã hội và kỳ vọng tự đặt lên bản thân.

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Chuyên gia tâm lý Trần Thị Như, Trung tâm bồi dưỡng kỹ năng sống Việt Skills (TP.HCM), cho biết áp lực tài chính cuối năm không chỉ là chuyện tiền bạc mà còn kéo theo nhiều hệ lụy tâm lý như lo âu kéo dài, mất ngủ, dễ cáu gắt, tự trách bản thân, né tránh các cuộc gặp gỡ cuối năm, thậm chí chi tiêu hoặc vay mượn quá tay để... giữ hình ảnh.

Theo bà Như, để vượt qua áp lực "phải có tiền", người trẻ cần điều chỉnh nhận thức thay vì cố kiếm thật nhiều tiền trong thời gian ngắn. "Thay vì hỏi mình có nhiều tiền chưa, hãy hỏi mình có đủ cho những nhu cầu cơ bản hay không. Nếu không xác định rõ khái niệm 'đủ', người trẻ rất dễ bị mạng xã hội và các chuẩn so sánh kéo đi xa hơn thực tế", bà Như khuyến nghị.

Bà Như cũng cho rằng người trẻ nên ngưng so sánh bề nổi, bởi những gì được chia sẻ cuối năm thường chỉ là phần sáng của cuộc sống, dễ tạo ra cảm giác tự ti không cần thiết.

Chuyên gia tài chính cá nhân Lại Thị Hà, Công ty kế toán Thuận Việt (TP.HCM), khuyên người trẻ nên lập kế hoạch chi tiêu tết thực tế, ưu tiên các khoản cần thiết như vé xe, quà cho cha mẹ, chi tiêu sinh hoạt cơ bản, thay vì đặt nặng tâm lý tết phải hoành tráng.

Theo bà Hà, người trẻ cũng cần chấp nhận giai đoạn "chưa dư dả" như một phần của hành trình tài chính. "Không phải ai cũng ổn định ở tuổi 25 hay 30. Việc cuối năm chưa có nhiều tiền không đồng nghĩa với thất bại, quan trọng là người trẻ vẫn đang tiến lên, chứ không phải đứng yên", bà Hà nói. 

Chia sẻ về áp lực "phải có tiền" cuối năm, doanh nhân Bùi Đức Thặng, Giám đốc Công ty CP Văn hóa và truyền thông Linh Lan (Hà Nội), cho biết ông từng trải qua giai đoạn căng thẳng vì suy nghĩ này. Tuy nhiên, theo ông Thặng, đó phần nào chỉ là những kỳ vọng ban đầu của người trẻ khi bước vào hành trình lập nghiệp.

"Trước khi có được sự dư dả tài chính, điều quan trọng hơn là xây dựng các giá trị nền tảng như bản lĩnh, thói quen làm việc, sự cân bằng, hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu và xác định giá trị cốt lõi để theo đuổi lâu dài. Khi nền tảng đủ vững, tiền bạc sẽ đến như một hệ quả, thay vì trở thành áp lực ở một thời điểm nhất định", ông Thặng chia sẻ.

Ông Thặng cũng cho rằng mạng xã hội dễ phóng đại hình ảnh thành công, và vấn đề nằm ở việc mỗi người có đủ một "trục giá trị" rõ ràng để làm chủ thông tin hay không. "Khi chưa có trục giá trị, người trẻ rất dễ bị cuốn theo trào lưu. Điều cần thiết là phân biệt rõ giữa thực và ảo, tập trung vào đời sống thực tế của chính mình", ông Thặng nói. 

Tài chính cá nhân là một hành trình dài

Theo nghiên cứu sinh Lê Hoài Việt, giảng viên Khoa Quản trị kinh doanh (Trường ĐH Mở TP.HCM), áp lực "phải có tiền" cuối năm của người trẻ đến từ tâm lý nhiều hơn là thực trạng tài chính.

Ông Việt cho rằng con người dễ bị chi phối bởi các mốc thời gian mang tính biểu tượng, trong đó cuối năm vô tình trở thành một "vạch đích" để so sánh. Trong khi đó, tài chính cá nhân không vận hành theo năm dương lịch mà là một chu kỳ dài, có lúc tăng, lúc chậm. Mạng xã hội càng khuếch đại áp lực này khi biến vài khoảnh khắc thành công của số ít thành chuẩn chung, khiến nhiều người trẻ vội kết luận mình chưa đủ tốt. Bên cạnh đó, nhiều người trẻ rơi vào "ảo giác tay trắng" vì phần lớn nguồn lực được đầu tư vào các tài sản vô hình như học hành, kỹ năng, trải nghiệm, quan hệ xã hội... những giá trị chưa thể hiện ngay trong tài khoản ngân hàng.

Theo ông Việt, việc dùng số tiền còn lại cuối năm để "chấm điểm" bản thân là cách nhìn ngắn hạn, nhất là khi thu nhập chưa ổn định và chi phí sinh hoạt tăng nhanh. Thay vào đó, người trẻ nên xem đây là thời điểm rà soát mức độ hiểu tiền của mình: đang chi tiêu cho nhu cầu thực sự hay vì áp lực so sánh.

Ông Việt nhấn mạnh tài chính cá nhân là một hành trình dài, có giai đoạn tích lũy tiền, có giai đoạn tích lũy năng lực sống. Khi hiểu mình đang ở đoạn nào của hành trình đó, áp lực "phải có tiền" mỗi dịp cuối năm sẽ nhẹ đi đáng kể.