'Match day' bác sĩ Nội trú: Ước mơ nghề nghiệp cần gặp nhu cầu của xã hội

Những năm gần đây, "Match day" bác sĩ Nội trú không chỉ thu hút sự quan tâm của sinh viên, thầy cô mà còn được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội.

Ngày lựa chọn chuyên ngành bác sĩ Nội trú của Đại học Y Hà Nội trao cho những bác sĩ trẻ xuất sắc quyền thể hiện công khai nguyện vọng nghề nghiệp của mình. 

Thí sinh trúng tuyển được xếp hạng theo kết quả thi và lần lượt lựa chọn chuyên ngành trong số chỉ tiêu còn lại. Người có thứ hạng cao được lựa chọn trước; khi một chuyên ngành đủ chỉ tiêu, những người sau phải chuyển sang lựa chọn khác.

ẢNH: THÚY ANH

Ưu điểm dễ nhận thấy của cách làm này là minh bạch, đơn giản và tôn trọng nguyện vọng cá nhân. Người học biết rõ vị trí của mình, biết những chuyên ngành nào còn chỉ tiêu và trực tiếp quyết định con đường nghề nghiệp. Nó cũng tạo ra một dấu mốc đẹp trong cuộc đời người bác sĩ trẻ. Sau nhiều năm học tập và một kỳ thi cạnh tranh khốc liệt, quyền được lựa chọn nghề nghiệp theo năng lực và thành tích là hoàn toàn chính đáng.

Nhưng chính ở đây cũng xuất hiện những giới hạn cần được nhìn nhận. Trước hết, đây chưa phải cơ chế "matching" hai chiều. Việc lựa chọn hiện chủ yếu dựa trên thứ hạng thi - nguyện vọng của thí sinh - số chỉ tiêu còn lại, trong khi chuyên ngành và cơ sở đào tạo chưa thực sự có một quá trình độc lập để đánh giá và lựa chọn người phù hợp nhất.

Thứ hai, điểm thi cao không đồng nghĩa với phù hợp nhất với mọi chuyên ngành. Một bác sĩ ngoại khoa có thể cần những tố chất khác với bác sĩ tâm thần, giải phẫu bệnh, hồi sức cấp cứu hay y học gia đình. Thành tích học tập rất quan trọng, nhưng năng lực nghề nghiệp, kỹ năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm, sự bền bỉ, tố chất cá nhân và động lực thực sự đối với chuyên ngành cũng cần được xem xét.

ẢNH: THÚY ANH

Quan trọng hơn, nếu nhìn ở tầm hệ thống, tổng hợp lựa chọn của từng cá nhân chưa chắc tạo ra cơ cấu nhân lực mà xã hội đang cần. Những chuyên ngành hấp dẫn có thể luôn được lựa chọn sớm, trong khi một số chuyên ngành thiết yếu nhưng ít hấp dẫn hơn lại thiếu người. Các trung tâm lớn có thể tiếp tục thu hút bác sĩ giỏi trong khi tuyến cơ sở, vùng khó khăn hoặc những lĩnh vực đang thiếu nhân lực vẫn khó tuyển được bác sĩ.

Từ "Match day" đến chính sách nhân lực y tế quốc gia

Vì vậy, điều đáng bàn không phải là nên hay không nên tổ chức "Match day". Câu hỏi lớn hơn là: Việt Nam có thể tiến tới xây dựng một cơ chế tuyển chọn và phân bổ đào tạo bác sĩ chuyên khoa ở tầm quốc gia hay không?

Việt Nam cần một hệ thống phù hợp với điều kiện của mình, nhưng về lâu dài phải dung hòa được ít nhất 3 yếu tố: nguyện vọng chính đáng của bác sĩ trẻ - sự phù hợp giữa năng lực, tố chất với chuyên ngành - nhu cầu nhân lực của hệ thống y tế.

Muốn vậy, cần có dự báo quốc gia về nhu cầu bác sĩ theo từng chuyên ngành, từng vùng và từng giai đoạn; trên cơ sở đó xác định hợp lý chỉ tiêu đào tạo. Các cơ sở đào tạo cần được kiểm định năng lực và công khai số vị trí có thể đào tạo. Người học được quyền đăng ký và xếp hạng nguyện vọng, nhưng chương trình đào tạo cũng nên có quyền đánh giá ứng viên dựa trên những tiêu chí công khai, minh bạch.

Nhà nước đồng thời có thể sử dụng học bổng, hỗ trợ tài chính, vị trí việc làm và những chính sách khuyến khích đủ mạnh để thu hút bác sĩ tới các chuyên ngành và khu vực đang thiếu nhân lực.

Một hệ thống đào tạo tốt không chỉ giúp mỗi bác sĩ trẻ đi tới nơi mình muốn, mà còn giúp họ đến được nơi năng lực của mình phù hợp và xã hội đang cần.