Mở cửa nền kinh tế 'bay'

Phun thuốc, sạ lúa, rải phân… thay con người

Tại khu vực HTX Thuận Thắng (TP.Cần Thơ), hình ảnh chiếc máy bay không người lái trên các cánh đồng đã trở nên quen thuộc với các gia đình trong những năm gần đây. Ông Dương Văn Siêu, Phó giám đốc HTX Thuận Thắng (TP.Cần Thơ), nơi đã đầu tư 700 triệu đồng mua drone từ năm 2025, chia sẻ: Từ năm 2022, ông đã sử dụng drone cho việc canh tác lúa. Đến đầu năm 2025, ông đổi lên một thiết bị có công suất lớn hơn.

Ảnh: Công Hân

"Một drone khi phun thuốc trong 1 giờ bằng lượng công việc trước đó cần đến 2 người làm 1 ngày. Còn đối với việc rải giống thì drone làm trong 1 giờ sẽ bằng 4 - 5 người làm trong 1 ngày", ông nói và cho biết khi có drone thì người nông dân không còn phải quá lo về thời tiết. Ví dụ trước đây khi cần phun thuốc trên diện tích 10 ha nhưng đang làm mà mưa là thuốc trôi hết, sau đó phải làm lại sẽ tốn kém chi phí rất nhiều. Còn giờ với diện tích này, drone thực hiện trong vòng 1 giờ là xong nên không lo bị mưa giữa chừng.

"Từ khi có drone, công việc truyền thống của người nông dân nhanh hơn nhiều và hiệu quả hơn, ngày hay đêm cũng đều hoạt động được. Đặc biệt, một vụ lúa phải xịt thuốc ít nhất 7 lần, một năm làm 3 vụ là 21 lần. Thế nên cái lợi nhất của sử dụng máy bay không người lái là sức khỏe, mình không phải tiếp xúc với thuốc hóa học như trước", ông Dương Văn Siêu chia sẻ.

Không chỉ bay trên những cánh đồng ở ĐBSCL, đầu tháng 4 vừa qua, những chiếc UAV do Tập đoàn FPT và Trường Thịnh Drone thử nghiệm đã thực hiện các công việc gieo hạt, rải phân tại những sườn dốc của Điện Biên, nơi máy móc thông thường phải "bó tay". UAV bay thử nghiệm thực hiện bón phân qua lá cho cây cà phê tại khu vực hồ Ảng Cang (bản Mánh Đanh), hoàn tất công việc trên diện tích khoảng 1 ha chỉ trong vòng 10 phút. Trước đó, với cách làm thủ công, 1 ha cây trồng ở vùng đồng bằng mất 2 - 3 giờ và tại khu vực đồi núi, thời gian có thể lên đến 3 ngày công do địa hình hiểm trở, người dân cần mang vác nước lên đồi canh tác. Bên cạnh đó, lượng nước cần dùng khi phun thủ công là 200 lít/ha, với drone chỉ khoảng 30 - 50 lít/ha.

Ảnh: TTXVN

Cụ thể, theo mô phỏng của FPT trên diện tích hơn 51.000 ha với các cây trồng chủ lực như lúa, cà phê, mắc ca và trà shan tuyết, việc ứng dụng UAV có thể giúp giảm 15 - 20% chi phí canh tác, tiết kiệm khoảng 62 triệu m3 nước mỗi năm, giảm 30% chi phí nhân công và giảm khoảng 40% chi phí logistics vận chuyển nông sản. Từ đó giúp thu nhập người dân dự kiến tăng từ 9 - 18 triệu đồng/ha/năm, đóng góp thêm khoảng 2.630 tỉ đồng cho GRDP của tỉnh mỗi năm.

Dự kiến, những chiếc UAV có thể giúp người dân tại Điện Biên phun thuốc, rải phân, gieo sạ lúa và giám sát tình trạng cây trồng. Với địa hình đồi núi dốc chiếm tới 90%, việc đưa UAV vào sản xuất tại Điện Biên giúp tối ưu quy trình canh tác, giải quyết bài toán thiếu nhân sự và tiết kiệm vật tư, tạo tiền đề cho việc áp dụng các phương thức nông nghiệp chính xác trong tương lai.

Giao hàng trên không, cứu hộ, taxi bay…

Đầu năm nay, Sở Khoa học - Công nghệ TP.HCM phối hợp Ban Quản lý khu công nghệ cao TP.HCM và các doanh nghiệp công nghệ Saolatek, Real-Time Robotics Việt Nam, Di Động Việt khởi động thử nghiệm UAV trong giao hàng thành công. Thậm chí trên cùng một chuyến bay, thiết bị lần lượt tiếp cận và giao hàng tại nhiều điểm theo thứ tự định trước, sau đó quay về điểm cất cánh an toàn.

Tương tự, Sở Khoa học - Công nghệ TP.HCM cũng phối hợp Tổng công ty Bưu điện VN (Vietnam Post) và CT UAV tổ chức lễ khai trương tuyến giao hàng vượt biển bằng UAV giữa xã Cần Giờ và P.Vũng Tàu (TP.HCM). Trong chuyến bay khai trương, UAV mang theo kiện hàng 2 kg, thực hiện hành trình hơn 12 km mỗi chiều trong khoảng 15 phút. Tính toán của doanh nghiệp cho biết, thời gian toàn trình có thể giảm 80 - 90% so với vận chuyển đường bộ, tối ưu gấp 6 lần đường bộ và 3 lần đường thủy…

Ảnh: Sỹ Đông

Đặc biệt, trong những đợt mưa bão, thiên tai thì những chiếc máy bay không người lái đã phát huy thế mạnh vận chuyển hàng hóa hỗ trợ người dân ở các vùng bị chia cắt về giao thông, tìm kiếm hay cứu nạn, cứu hộ trong thời tiết xấu, nguy hiểm. Tháng 11.2025, trong những ngày mưa lũ lịch sử tại khu vực miền Trung - Tây nguyên, Tập đoàn Viettel đã triển khai vận hành 5 thiết bị drone vận chuyển hàng cứu trợ cho bà con phường Bắc Nha Trang và Tây Nha Trang, xã Diên Điền và Bác Ái Tây (Khánh Hòa) - những khu vực ngập sâu khó tiếp cận bằng xuồng và ca nô. Trước đó, sau bão Matmo hồi đầu tháng 10.2025, Viettel cũng đã sử dụng máy bay không người lái kịp thời mang thuốc và nhu yếu phẩm thiết yếu đến các gia đình tại khu vực bị ngập sâu ở Thái Nguyên…

Ảnh: Nguyễn Anh

Là đơn vị đã tham gia thử nghiệm ứng dụng drone trong giao hàng tại Khu công nghệ cao TP.HCM, ông Nguyễn Ngọc Đạt, Tổng giám đốc Di Động Việt, chia sẻ: Việc ứng dụng máy bay không người lái trong giao hàng trên không khá phù hợp, có thể đưa vào áp dụng từ cửa hàng ở trung tâm TP.HCM ra các vùng ngoại ô. Từ đó, hoạt động logistics sẽ nhanh chóng hơn. Tuy nhiên chỉ khi sản lượng nhiều, đủ lớn thì mới có hiệu quả về chi phí, nên doanh nghiệp mong cơ quan nhà nước sẽ tạo điều kiện để triển khai nhanh hơn. Song song, cần phát triển hạ tầng mạnh với công nghệ phục vụ trên cao, chẳng hạn mạng 5G hiện phục vụ cho mặt đất sẽ không đảm bảo chất lượng để điều khiển drone bay cao…

Nhiều báo cáo cho thấy, ngành kinh tế tầm thấp (bầu trời dưới 1.000 m) trên toàn cầu dự kiến đạt khoảng 700 tỉ USD vào năm 2035. Tại VN, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỉ USD trong vòng 15 năm tới. Trong năm 2025, Liên minh Kinh tế tầm thấp tại VN đã ra đời với kỳ vọng nền kinh tế mới này sẽ thúc đẩy hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ, tạo 1 triệu việc làm chất lượng cao và mang về hàng chục tỉ USD cho VN trong 10 - 15 năm tới.

Ông Vũ Anh Tú, Giám đốc điều hành FPT UAV, khẳng định nền kinh tế tầm thấp toàn cầu đã đạt quy mô hàng trăm tỉ USD, tăng trưởng 30% mỗi năm và được các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu xác định là ngành công nghiệp chiến lược. Hiện nay, VN đang đứng trước "thời điểm vàng" để bước vào lĩnh vực này, mở ra một ngành kinh tế hoàn toàn mới dựa trên công nghệ hàng không, vũ trụ và drone/UAV. Hiện những ứng dụng như drone trong nông nghiệp đang phục vụ rất tốt và trở thành một phương thức lao động kiểu mới. Với đặc thù có rất nhiều vùng đồi núi, trung du - những nơi mà giao thông không thuận tiện, và ở đó cũng đang có một diện tích canh tác rất lớn các sản phẩm cây công nghiệp, ứng dụng drone/UAV tại VN là rất tiềm năng. Hay trong lĩnh vực du lịch, chúng ta đang có những khu vực du lịch rất đẹp, ví dụ như vịnh Hạ Long, là những nơi có thể ứng dụng taxi bay để thu hút du lịch…

Mở ra không gian phát triển mới

Ông Vũ Anh Tú nhấn mạnh: "Bầu trời VN" đang mở ra một không gian phát triển chưa từng có tiền lệ, đặc biệt khi ĐBSCL đang trở thành vùng ứng dụng drone/UAV lớn nhất cả nước, đồng thời là địa bàn thử nghiệm của nhiều tập đoàn quốc tế. Cụ thể hơn, kinh tế tầm thấp mở ra cơ hội hình thành một ngành nghề hoàn toàn mới tại VN - không chỉ sản xuất drone/UAV, mà còn bao gồm thiết bị, chip, cảm biến, xây dựng nền tảng quản lý bay và bản đồ số 3D, phát triển dịch vụ vận hành, bảo hiểm, đào tạo, cùng ứng dụng trong nông nghiệp và các lĩnh vực khác. Những tín hiệu tích cực đầu tiên của kinh tế tầm thấp tại VN đã xuất hiện rõ ràng ở nhiều lĩnh vực và có thể giúp tăng năng suất theo cấp số nhân. 

Trong nông nghiệp, ngành đóng góp 12 - 14% GDP và sử dụng 40% lực lượng lao động, drone/UAV đang trở thành giải pháp then chốt cho tự động hóa phun, bón, giám sát sâu bệnh và đánh giá sinh trưởng. Còn trong logistics, nơi thương mại điện tử VN dự báo đạt 63 tỉ USD vào năm 2030, drone đã được thử nghiệm giao hàng cứu trợ tại Thái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Ninh và giao hàng tự động tại khu logistics Lạng Sơn, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và khắc phục hạn chế địa hình. Tương tự, trong đô thị thông minh, drone đang hỗ trợ giám sát giao thông, hạ tầng kỹ thuật, quản lý giao thông và nâng cao khả năng ứng phó khẩn cấp…

"Khi nói đến kinh tế tầm thấp, quy hoạch về hạ tầng là vấn đề vô cùng quan trọng. Quy hoạch hạ tầng cho các thiết bị bay không người lái này gồm: Thứ nhất là hạ tầng mặt đất, taxi bay muốn bay được phải có bến bãi. Các điểm giao nhận hàng muốn vận chuyển được bằng các thiết bị bay không người lái phải có bến bãi. Thứ hai là không gian, các hành lang trong không gian để các tuyến bay không người lái hoạt động được. Như thế, nó đòi hỏi một quy hoạch hạ tầng về vật lý cũng như là không gian lớn. Tiếp nữa là để các thiết bị bay hoạt động được chúng ta cần một hạ tầng về viễn thông", ông Vũ Anh Tú phân tích.

Theo ông Tú, ngoài các chính sách như Nghị quyết 57, Nghị quyết 68 và Quyết định 1131, trong đó đã xác định UAV là một trong những công nghệ chiến lược quốc gia, năm 2025 chúng ta đã có Nghị định 288 của Chính phủ quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác, tiếp sau đó là một loạt các thông tư hướng dẫn. Đây là khung pháp lý rất quan trọng.

"Chúng tôi tin rằng với tốc độ vô cùng thần tốc của Chính phủ, ngành kinh tế tầm thấp này sẽ có các văn bản pháp lý để vừa quản lý chặt, nhưng lại cho phép việc phát triển công nghệ ở trong những khu công nghệ cao một cách rộng mở hơn và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển các thiết bị bay không người lái một cách mạnh mẽ hơn nữa. Khai thác không gian kinh tế tầm thấp không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn trực tiếp liên quan đến an toàn, an ninh và năng lực phản ứng của quốc gia", ông Vũ Anh Tú nhấn mạnh.

Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet VN, nhận định: Nếu trước đây, nhiều quốc gia đều phát triển kinh tế đất liền, gần đây là kinh tế biển thì trong tương lai sẽ đến kinh tế vũ trụ và hàng không. Trong đó, kinh tế tầm thấp cơ bản như kinh tế vũ trụ sẽ trở nên quan trọng. Tiềm năng của lĩnh vực này rất rộng lớn từ hoạt động nghiên cứu, sản xuất, thiết bị, giải pháp... Song song là các lĩnh vực kinh tế khác sẽ được ứng dụng sản phẩm, giải pháp từ công nghệ UAV. Một điểm đặc trưng của các thiết bị UAV là dựa vào kết nối internet vạn vật (IoT). Nhờ phát triển băng thông rộng của 5G, các thiết bị này có thể hoạt động chính xác theo thời gian thực để vận chuyển hàng hóa, cứu thương hay giám sát...

"VN đang có cơ hội phát triển kinh tế tầm thấp không thua bất kỳ quốc gia nào, từ đó sẽ tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế cao của đất nước. Điều này mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng là thách thức cho VN. Để đẩy mạnh nền kinh tế này thì cần phải có cái nhìn khác với kinh tế truyền thống. Trong đó, cần nhấn mạnh đến chủ quyền số như kho số thuộc vùng tầm thấp sẽ ra sao. Do vậy, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện chính sách, hành lang pháp lý cụ thể cho cả nền kinh tế mới này", ông Vũ Hoàng Liên chia sẻ thêm.