Xin thưa, từ đó đồng nghĩa với từ "gẻ". Mà "gẻ" nghĩa là gì? Rất tiếc từ điển hiện nay chưa ghi nhận. Từ điển Việt-Bồ-La (1651) giải thích có 2 nghĩa: "1. Miếng giẻ, lấy gẻ mà vá áo; 2. Bản chất của loại tơ hoặc sợi, vóc này tốt gẻ: Bản chất của tơ này tốt; vải tốt gẻ: bản chất của sợi này tốt".
Với câu tục ngữ "Tốt mã dẻ cùi", ai cũng hiểu rằng nhìn bề ngoài (tốt mã: mã là vẻ/dáng vẻ) nhưng bên trong lại xấu xa, bẩn thỉu như (con chim) giẻ cùi: "Giẻ cùi tốt mã dài đuôi/Hay ăn cứt chó ai nuôi giẻ cùi". Ngộ thay, từ giẻ trong thành ngữ ấy, trong tiếng Việt lại chấp nhận cả 2 cách ghi: giẻ/dẻ. Nếu ở thế kỷ 17 phải là cách viết jẻ chăng? Từ điển Việt-Bồ-La cho biết: "jì" tức "gì" hoặc "jà" tức "già"…
Một khi nói đến từ "giẻ" ắt nhiều người nhớ đến câu: "Thợ may ăn giẻ, thợ vẽ ăn hồ, thợ bồ ăn nan, thợ hàn ăn thiếc", tức người thợ bằng mánh lới có thể qua mặt, ăn bớt của khách hàng. Câu trên, ta hiểu giẻ là thứ giẻ rách, vải vụn, thải ra, không đáng kể, chỉ dùng lau chùi, vì thế, tục ngữ mới có câu "Đổi vải lấy giẻ" là chê cười ai đó làm cái việc ngốc nghếch như "Mua trâu, bán chả".
Nếu giẻ được hiểu như thế, ta giải thích ra làm sao câu "Mua áo thì rẻ, mua giẻ thì đắt"? Nhà ngôn ngữ học Nguyễn Đức Dương khi biên soạn Từ điển tục ngữ Việt (NXB TH TP.HCM - 2010), đề cập đến câu này cho biết: "Chưa rõ nghĩa" (tr.595). Không sao. Hoàn toàn có thể nhờ cậy Thông tin tổng quan do AI tạo, chỉ trong nháy mắt ta có kết quả: "Mua áo thì rẻ, mua giẻ thì đắt" là câu tục ngữ khuyên răn về giá trị sử dụng và kinh nghiệm mua sắm: thà bỏ tiền mua sản phẩm chất lượng (áo) dù giá cao ban đầu nhưng dùng được lâu bền, còn hơn ham rẻ mua đồ kém chất lượng (giẻ) lại chóng hỏng, tốn chi phí thay thế".
Cách giải thích này có đúng? Rất tiếc, trật lất cù chìa. Giẻ trong ngữ cảnh này không phải "Mảnh vải vụn hoặc quần áo cũ rách thải ra: giẻ lau nhà, lấy giẻ lau xe" - theo Đại từ điển tiếng Việt (1999). Mà, phải hiểu theo nghĩa thứ 2 của Từ điển Việt-Bồ-La (1651) mà chúng tôi vừa nêu trên.
Câu tục ngữ này, Từ điển Việt - Hoa - Pháp (1937) của Gustave Hue cho biết giẻ là étoffe, soie: vải len, lụa tức mặt hàng vải vóc thuộc loại tốt. Trước đó nữa, Đại Nam quấc âm tự vị cũng giải thích tương tự giẻ là hàng tơ lụa. Và, câu tục ngữ trên ngụ ý: "Áo bận rồi phải tính nhẹ tiền hơn hàng giẻ còn nguyên". Trong Truyện giải buồn (1880) của Huình Tịnh Của có câu nói lên giá trị của giẻ: "Ông Ngự sử lật đật lấy vàng ròng cùng nhiều hàng giẻ đem theo; đi quanh quẹo hơn mười dặm đàng mới tới phủ bà công chúa".
Với nghĩa này của từ giẻ, thiết nghĩ cũng cần hiểu lại câu tục ngữ "Thợ may ăn giẻ…" là ăn thứ hàng tốt, ngon lành đáng giá, chứ lèm nhèm chi vài ba thứ bỏ đi cho mang tiếng, không đáng - đúng như từ điển của Gustave Hue dịch sang tiếng Pháp: "Le tailleur vole l'étoffe…".
Bình luận (0)