Nghịch lý chuyên gia dầu khí 'lọt' vào ban soạn thảo báo cáo khí hậu

Ảnh: AFP

Một cuộc điều tra của tờ The Guardian, được thực hiện với sự hợp tác của một nhóm nhà báo quốc tế, mới đây phát hiện hàng loạt tác giả chính của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) lại đang làm việc hoặc có liên quan Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Ả Rập Xê Út, các tổ chức của nước này hoặc có các lợi ích khác trong ngành dầu khí.

Một Phó chủ tịch IPCC, thành viên trong ban lãnh đạo của tổ chức này, còn đồng thời đại diện cho Ả Rập Xê Út trong các cuộc đàm phán toàn cầu về khí hậu, với tư cách là một công chức chính phủ.

Bất ngờ về người lạ mặt

Điều này từng khiến Giáo sư Julia Steinberger tại Đại học Lausanne (Thụy Sĩ) bất ngờ vào ngày đầu tiên cô làm tác giả chuyên môn cho báo cáo của IPCC, báo cáo về khí hậu quan trọng nhất thế giới.

Khi đó, do chưa quen biết ai, bà ngồi xuống ăn sáng cùng bàn với một người lạ và nói "xin chào, tôi là Julia đến từ Đại học Lausanne". Người đàn ông đối diện đáp lại: "Tôi là Mustafa Babiker. Tôi làm việc cho Saudi Aramco".

Saudi Aramco, tập đoàn dầu khí quốc gia của Ả Rập Xê Út, chịu trách nhiệm về lượng khí thải carbon lớn hơn bất kỳ công ty nào khác trong lịch sử. Bên cạnh đó, vương quốc này từ lâu đã là một rào cản lớn đối với các hành động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Ảnh: Reuters

Giáo sư Steinberger thắc mắc rằng điều đó có mâu thuẫn lợi ích không, nhưng ông Babiker khẳng định là không và cho biết ông đã khai báo về mối quan hệ này trong biểu mẫu về xung đột lợi ích của IPCC.

"Với tôi thì đó có vẻ không phải là một câu trả lời hay lắm, nhưng anh ấy rất thân thiện và chúng tôi đã có một bữa sáng rất tuyệt", bà Steinberger kể.

Tiến sĩ Babiker đã làm việc cho Saudi Aramco được 20 năm. Việc ông được bổ nhiệm làm tác giả chính điều phối cho báo cáo đánh giá lần thứ 7 sắp tới của IPCC đã gây ra tranh cãi trong cộng đồng khoa học khí hậu vào năm ngoái.

Cuộc điều tra của tờ The Guardian cho thấy trường hợp này không phải là cá biệt.

Hàng chục trường hợp

IPCC là cơ quan quốc tế hàng đầu về đánh giá khoa học khí hậu, với các báo cáo được 195 quốc gia xem xét và phê duyệt. Các báo cáo này được thực hiện bởi hàng trăm tác giả chính đến từ khắp nơi trên thế giới, sở hữu chuyên môn đa dạng, từ vật lý khí quyển đến các tác động của thời tiết cực đoan.

Tờ The Guardian đã rà soát 223 tác giả chính thuộc Nhóm công tác III, bộ phận của IPCC chuyên đánh giá các phương thức cắt giảm hoặc loại bỏ khí thải khỏi khí quyển. Hoạt động của nhóm này bao gồm việc đánh giá các chính sách và công nghệ cắt giảm khí thải, do đó có tác động trực tiếp đến lợi ích kinh tế của các quốc gia và doanh nghiệp. Trong khi đó, Nhóm công tác I và II tập trung vào khía cạnh khoa học của biến đổi khí hậu và các tác động của hiện tượng này.

Ảnh: Reuters

Cuộc điều tra đã xác định được 20 trường hợp có những lo ngại nghiêm trọng về xung đột lợi ích. Hơn một nửa số trường hợp này liên quan các tác giả có mối liên hệ với các tổ chức tại Ả Rập Xê Út.

Chính sách về xung đột lợi ích của IPCC bị các chuyên gia được The Guardian phỏng vấn đánh giá là "không phù hợp với mục đích" khi soạn thảo các báo cáo khí hậu.

Tuy nhiên, vào tháng 3.2026, ủy ban về xung đột lợi ích của IPCC đã báo cáo rằng không phát hiện bất kỳ xung đột lợi ích nào ở các tác giả được chọn cho báo cáo đánh giá lần thứ 7.

Chiến lược thay đổi?

Theo nhà vận động cấp cao Rachel Kennerley tại Trung tâm Luật môi trường quốc tế (Mỹ) sự thiếu nhất quán giữa kết luận của ủy ban và sự hiện diện của các tác giả đến từ tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới "đặt ra câu hỏi liệu chính sách về xung đột lợi ích của IPCC có thực sự hiệu quả hay đang được áp dụng đúng cách hay không".

Nhà khoa học chính trị Kari De Pryck tại Đại học Geneva (Thụy Sĩ) và là chuyên gia về cơ cấu quản trị của IPCC cho biết đây là lần đầu ủy ban này có nhiều tác giả liên quan Ả Rập Xê Út.

Song song đó, lập trường phản đối lâu nay của họ đối với việc cắt giảm đốt nhiên liệu hóa thạch trong các cuộc đàm phán khí hậu của Liên Hiệp Quốc đang ngày càng được bổ sung bằng việc thúc đẩy các giải pháp khí hậu dựa trên công nghệ.

"Đối với IPCC, chiến lược hiện nay của Ả Rập Xê Út tập trung vào việc ủng hộ các công nghệ như thu giữ carbon, những giải pháp giúp hạn chế tác động đến nền kinh tế dựa vào nhiên liệu hóa thạch của nước này", bà De Pryck cho biết.