Nghịch lý du lịch Huế: Các chương trình festival thiếu sức sống

Thương hiệu quốc tế

Festival Huế bắt đầu từ sự kiện "Gặp gỡ Huế 1992" giữa Huế và Codev Việt - Pháp, nhằm tôn vinh di sản văn hóa cung đình và dân gian. Sau khi quần thể di tích triều Nguyễn được UNESCO công nhận (năm 1993), ý tưởng tổ chức festival quy mô quốc gia và quốc tế được phát triển. Đến năm 1998, Chính phủ cho phép phối hợp với Pháp tổ chức Festival Huế 2000 như một sự kiện văn hóa lớn, kết hợp giao lưu quốc tế và phát triển du lịch được tổ chức định kỳ 2 năm/lần. 

ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN

Kể từ năm 2022, Festival Huế được tổ chức theo định hướng "Bốn mùa", khai thác các lễ hội trải dài trong năm, như các hình thái lễ hội dân gian, lễ hội cung đình, tôn giáo, lễ hội truyền thống. Đồng thời, từng bước xây dựng các chương trình lễ hội mới, phù hợp với xu thế, đáp ứng nhu cầu thưởng ngoạn của công chúng, theo Quyết định số 3480/QĐ-UBND ngày 29.12.2021 của Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế (nay là TP.Huế) về việc phê duyệt Đề án Festival Bốn mùa. Từ đó đến nay, Festival Huế vẫn duy trì chủ đề "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển".

Theo Ban tổ chức Festival Huế, trải qua 26 năm phát triển, Festival Huế đã trở thành một thương hiệu văn hóa đặc trưng mang tầm quốc gia và quốc tế với nhiều chương trình nghệ thuật mới mẻ, mang hơi thở thời đại do các đoàn nghệ thuật nổi tiếng từ nhiều nước tham gia biểu diễn, như: Pháp, Anh, Bỉ, Đan Mạch, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Ý, Lào, Mông Cổ, Mexico, Nga, Thái Lan, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Úc...

ẢNH: XUÂN ĐẠT

Thế nhưng, nếu so sánh với các địa phương trong vùng, thì có sự khác biệt về tính hiệu quả. Chẳng hạn Đà Nẵng chỉ tổ chức một Lễ hội pháo hoa quốc tế (DIFF) đã duy trì đều đặn hằng năm, trở thành sự kiện thu hút đông đảo du khách và công chúng. Chương trình Ký ức Hội An trở thành show diễn bán vé vào các ngày trong tuần (trừ thứ ba) thu hút lượng khách rất lớn… Trong khi đó, Festival Huế trải qua 26 năm với hàng chục ngàn chương trình, sự kiện văn hóa - nghệ thuật và lễ hội nhưng đến nay chưa có chương trình nào trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa, được duy trì tổ chức và đem lại nguồn thu.

Festival Huế có rất nhiều chương trình hấp dẫn, như lễ hội áo dài, các chương trình âm nhạc Trịnh Công Sơn, lễ hội đường phố Sắc màu văn hóa, Dạ yến Hoàng cung, các chương trình âm nhạc quốc tế với sự tham gia của các đoàn nghệ thuật và nghệ sĩ đến từ nhiều quốc gia kết hợp cùng âm nhạc truyền thống của VN…

Đặc biệt, Chương trình Đại nội về đêm "Hoàng cung huyền ảo" là điểm nhấn, mang đến hành trình khám phá di sản mới lạ, giàu cảm xúc cho người dân và du khách… Nhưng đến nay, các chương trình này đều chưa thể trở thành những chương trình độc lập có sức sống, được tổ chức định kỳ thường xuyên để phục vụ công chúng và đem lại nguồn thu.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế (đơn vị được giao nhiệm vụ chủ trì tổ chức các hoạt động Festival Huế hiện nay), đánh giá qua thực tế tổ chức, một số chương trình, sự kiện của festival đã tạo được dấu ấn và thu hút sự quan tâm của người dân, du khách. Tuy nhiên, ông nhìn nhận vẫn còn hạn chế trong việc hình thành các chương trình có tính ổn định, được duy trì thường xuyên và phát triển thành sản phẩm công nghiệp văn hóa có khả năng khai thác, tạo nguồn thu... Đây cũng là một trong những nội dung ban tổ chức quan tâm, định hướng trong quá trình đổi mới phương thức tổ chức Festival Huế.

Nhu cầu cấp thiết phải đổi mới

TS Phan Thanh Hải (Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Huế; nguyên Giám đốc Sở VH-TT, Phó ban tổ chức Festival Huế) cho rằng bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận, thực tiễn tổ chức Festival Huế cũng cho thấy một số hạn chế cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn.

ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN

Trước hết, mô hình festival định kỳ 2 năm/lần đã bộc lộ những hạn chế trong bối cảnh du lịch trải nghiệm ngày càng phát triển. Việc tập trung quá nhiều hoạt động trong một thời gian ngắn khiến hiệu quả lan tỏa chưa thật sự bền vững, đồng thời tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị. Thứ hai, một số chương trình nghệ thuật vẫn chưa tạo được dấu ấn thật sự mạnh mẽ về sáng tạo, chưa khai thác hết chiều sâu của di sản văn hóa Huế. Trong tầm nhìn xây dựng Huế trở thành thành phố festival của châu Á, Festival Huế cần được tái cấu trúc theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

"Festival Huế cần gắn kết chặt chẽ hơn với kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa. Các hoạt động lễ hội cần mở rộng sang các lĩnh vực sáng tạo như thiết kế, thời trang, ẩm thực, nghệ thuật thị giác, nghệ thuật sắp đặt và các hình thức biểu đạt nghệ thuật đương đại", TS Phan Thanh Hải đề nghị.

ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN

Trong khi đó, theo ông Hoàng Việt Trung, thời gian qua, gắn với định hướng phát triển các hoạt động văn hóa, du lịch về đêm của thành phố, Ban tổ chức Festival Huế đã phối hợp triển khai và tổ chức một số chương trình, hoạt động văn hóa, từng bước nghiên cứu xây dựng các sản phẩm phục vụ người dân và du khách vào ban đêm.

Có thể kể đến các chương trình, hoạt động như: Hoàng cung huyền ảo, Dạ yến Hoàng cung, trải nghiệm ẩm thực Huế, lễ hội âm nhạc di sản quốc tế Huế; triển lãm, trưng bày hoa phong lan, cây kiểng, đá cảnh 3 miền… Trong thời gian tới, định hướng của ban tổ chức là tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện một số chương trình văn hóa, nghệ thuật có tính định kỳ, có khả năng duy trì lâu dài, gắn với không gian di sản và phát huy các giá trị văn hóa Huế.

"Mục tiêu là từng bước hình thành những sản phẩm văn hóa có nội dung hấp dẫn, chất lượng nghệ thuật cao, có khả năng tổ chức thường xuyên và khai thác ổn định, vừa phục vụ nhu cầu thưởng thức, trải nghiệm của người dân và du khách, vừa tạo nguồn thu, góp phần phát triển kinh tế du lịch và công nghiệp văn hóa của TP.Huế", ông Hoàng Việt Trung nói. (còn tiếp)