Cứ mỗi độ xuân về, những giai điệu quen thuộc của bài hát Gái xuân lại vang lên đây đó: "Em như cô gái hãy còn xuân. Trong trắng thân chưa lấm bụi trần. Xuân đến, hoa mơ, hoa mận nở. Gái xuân giũ lụa trên sông Vân…". Ai cũng biết đó là một bài hát phổ nhạc từ thơ của Nguyễn Bính, nhưng tên tuổi người phổ nhạc thì rất ít người biết đến.
Có người nhớ mang máng đó là một trong những tác giả thuộc dòng nhạc tiền chiến, người thì khẳng định là Tô Vũ, ngay cả những người dẫn chương trình khi giới thiệu tác giả bài hát Gái Xuân cũng… "chín người, mười ý". Chúng tôi cũng đã từng gặp một vài nhạc sĩ "cổ lai hy" để tìm hiểu, nhưng chính họ cũng không nhớ.
Nhạc sĩ Từ Vũ
ẢNH: GIA ĐÌNH NHẠC SĨ CUNG CẤP
Cho đến một hôm cách đây hơn 20 năm, khi chúng tôi còn "la cà" ở Quán Nghệ sĩ (TP.HCM), vì thấy tôi thường hay viết chân dung các văn nghệ sĩ xưa nên anh Lê Hồng Thái mách nhỏ với tôi: "Ở gần nhà tao có ông nhạc sĩ Từ Vũ, tác giả bài Gái xuân". Anh cho tôi địa chỉ, và tôi đã tìm đến căn nhà số 19/14 Nguyễn Cửu Đàm (nay thuộc P.Tân Sơn Nhì, TP.HCM).
Trước mặt tôi là một người đàn ông cao lớn, khá đứng tuổi (nếu ông không tự giới thiệu thì không thể tin được ông đã ngoài 70 tuổi). Ông có vẻ bất ngờ khi… tiếp nhà báo. Tuy nhiên ông cũng cho tôi xem một chồng bản nhạc cũ, trong đó có một vài tác phẩm của ông (kể cả bản gốc bài Gái Xuân).
Ông kể: "Tôi tên thật là Trần Đỗ Lộc, sinh năm 1932 tại Hà Đông cũ (nay là TP.Hà Nội). Năm 1950 tôi theo gia đình vào Sài Gòn, một lần ghé vô tiệm nhạc trên đường Catinat tôi mua được cuốn L'art de Composition Musicale, tạm dịch là Nghệ thuật sáng tác ca khúc. Cuốn sách đã cho tôi những căn bản về sáng tác… Xuân Quý Tỵ (1953) tôi đang học lớp điện tử Trường Pétrus Ký (Lê Hồng Phong bây giờ).
Lúc ấy tôi 21 tuổi (sinh năm 1932), sống xa gia đình, không bạn bè giữa Sài Gòn phồn hoa, đô hội. Buồn, chỉ biết lục sách báo ra đọc. Tình cờ trong mớ sách "gối đầu giường" có tập thơ Mây Tần của nhà thơ Nguyễn Bính. Tôi đọc thấy bài Gái xuân - một bài thơ ngắn (chỉ có 2 khổ thơ) nhưng lại có một hấp lực dẫn dắt tâm trí tôi quay về với cố hương ở Thường Tín (Hà Đông). Hà Đông là quê lụa nên câu "Gái xuân giũ lụa trên sông Vân" như đưa tôi về trong hoài niệm… Rồi những câu "Lòng xuân lơ đãng, ý xuân nồng. Cô gái xuân mơ chuyện vợ chồng. Đôi tám xuân đi trên mái tóc. Đêm xuân cô ngủ có buồn không?". Nét thơ Nguyễn Bính diễn tả tâm trạng của cô gái mới lớn thật tài tình.
Tôi cũng là thằng trai 21 tuổi. Tôi đọc bài thơ chỉ dăm lần là đã "ngấm", cầm bút giấy viết luôn một mạch… Tuy nhiên, vì bài thơ quá ngắn, tôi mạn phép tác giả (đến nay tôi vẫn chưa từng gặp Nguyễn Bính lần nào) để thêm vô 2 câu của tôi: "Xuân đi. Xuân đến hãy còn xuân. Cô gái trông xuân biết bao lần" cho đủ độ dài thích hợp. Viết xong, cũng không nghĩ bài hát sẽ được phổ biến. Cùng lắm chỉ… hát chơi vậy thôi.
Dạo đó tôi quen với ca sĩ Linh Sơn, bèn nhờ cô ấy hát nhưng do cô ấy quá bận rộn, chúng tôi lại không có dịp trao đổi nên ngày ra mắt Gái xuân, thú thật tôi chưa được ưng ý lắm. Sau đó, tình cờ tôi gặp nữ ca sĩ Tâm Vấn ở Đài phát thanh Sài Gòn, Tâm Vấn trách: "Sao anh không tặng tôi bài hát của anh?". Tôi đã chép tặng Tâm Vấn bản nhạc này trên một tờ giấy. Sau đó tôi phải theo bố ra Phan Thiết nên cũng chẳng biết Tâm Vấn "xử lý" như thế nào với bài hát của tôi, chỉ thấy bạn bè gửi thư ra cho biết Tâm Vấn hát Gái Xuân rất hay và hát thường xuyên ở dancing, bar, đài phát thanh…
Ở Phan Thiết, trong một đêm lang thang ngoài phố, tình cờ tôi nghe Đài phát thanh Huế phát bài hát này qua tiếng hát của cô Diệu Hương. Tôi không biết Diệu Hương là ai nhưng tiếng hát ấy đã làm tôi… đứng dựa cột đèn, ngây ngất - đến tận bây giờ cảm giác ấy vẫn còn…".
Bìa tờ nhạc ca khúc Gái xuân
ẢNH: GIA ĐÌNH NHẠC SĨ CUNG CẤP
Nhạc sĩ Từ Vũ không nhận mình là nhạc sĩ chuyên nghiệp mà chỉ là người dạo chơi trong lĩnh vực sáng tác và ca nhạc với một niềm đam mê. Tính đến nay ông viết không quá 50 bài, trong đó có những bài phổ từ thơ của các tác giả tiền chiến và đương đại như: Hai sắc hoa Ti-gôn (thơ T.T.Kh), Giọt lệ thu (thơ nữ sĩ Tương Phố), Mưa cao nguyên (thơ Hoàng Hương Sơn), Mưa tháng sáu (thơ P.N Thường Đoan) và Mưa đời lãng du (thơ Trần Hữu Ngư)…
Một điều ít ai biết, Từ Vũ là tác giả phần lời Việt cho một số ca khúc nước ngoài, trong đó có những bài hát đã trở nên phổ biến tại Việt Nam từ năm 1957 như Cánh bướm vườn xuân (Le Cerisier Rose et le pommer), Cánh buồm xa xưa (La Paloma)…
Cách đây hơn 20 năm, ông ra được một tập nhạc 27 Ca khúc tuyển chọn (xuất bản năm 2004). Người con gái của ông (tên Diễm Thu Lê, hiện ở Mỹ) có làm cho bố đĩa CD Gái xuân gồm 10 ca khúc tuyển chọn từ tập nhạc trên mà "ca sĩ" thể hiện là một ông già trên 70 tuổi có giọng hát rất mượt và ấm mang tên Trần Đỗ Lộc!
Một nén tâm nhang xin tiễn biệt, mong ông thanh thản đi vào miền mây trắng...
Bình luận (0)