Nhân viên trạm y tế cơ sở ở TP.HCM 'làm việc vì đam mê là chính'?

Dù đã gần gấp đôi nhân lực và bảo đảm 100% trạm y tế có bác sĩ, TP.HCM vẫn thiếu khoảng 1.900 nhân viên y tế so với nhu cầu thực tế. TP.HCM kiến nghị Trung ương sớm điều chỉnh định mức biên chế và ban hành chính sách đặc thù để giữ chân nhân lực tuyến cơ sở.

Một người làm việc gấp 3 lần

Chiều 14.5, tại hội nghị giám sát chuyên đề của Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM về kết quả giải quyết kiến nghị của cử tri liên quan đến nhân lực y tế tại trạm y tế cấp xã, lãnh đạo các trạm y tế nói công việc nhiều nhưng ít nhân sự, cơ sở vật chất, thuốc và trang thiết bị còn hạn chế, nguồn thu - chi tài chính còn khó khăn…

Về tuyển dụng nhân sự mới, 6 tháng qua có trạm y tế không nhận được đơn xin việc nào.

Theo bác sĩ Hoàng Văn Cường, Giám đốc Trạm y tế phường Bình Đông, hiện nay toàn bộ biên chế đang sử dụng đều là nguồn lực được ngành y tế giữ lại từ nhiều năm trước. Sau khi tổ chức lại bộ máy, số lượng nhân sự giảm rất mạnh, từ hơn 300 người xuống còn khoảng 100 người, trong khi khối lượng công việc ngày càng tăng. Nhưng sắp tới còn giữ được biên chế này hay không thì đó là điều trăn trở rất lớn.

ẢNH: DUY TÍNH

"Hiện mỗi cán bộ phải đảm nhiệm khối lượng công việc gấp 3 lần trước đây. Làm việc vì đam mê là chính chứ không vì lý do nào khác, rất là cực, do duy trì tất cả mọi hoạt động. Nếu sắp tới cắt giảm biên chế là nỗi lo rất lớn, công việc nhiều hơn nữa thì anh em có còn ở lại y tế cơ sở nữa hay không, trong khi đơn vị yêu cầu ngày càng phát triển, lớn mạnh", bác sĩ Cường nói.

Thiếu gần 1.900 nhân lực trạm y tế

Sở Y tế TP.HCM cho biết bài toán nhân lực vẫn là thách thức lớn sau khi thành phố triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, từ ngày 1.7.2025, 168 trạm y tế được chuyển về UBND cấp xã quản lý. Việc sáp nhập đơn vị hành chính khiến quy mô phục vụ tăng mạnh, trong đó 125/168 xã, phường, đặc khu (74,4%) có dân số từ 50.000 đến trên 200.000 người, tạo áp lực rất lớn cho y tế cơ sở.

ẢNH: DUY TÍNH

Hiện TP.HCM có 6.603 nhân viên y tế tại 168 trạm y tế, tăng gần gấp đôi so với trước đây; số bác sĩ tăng từ 644 lên 1.371 người, bảo đảm 100% trạm y tế đều có bác sĩ làm việc thường xuyên. Tỷ lệ nhân lực y tế cũng tăng từ 2,48 lên 4,37 người/vạn dân.

"Tuy nhiên, thành phố mới đạt khoảng 92% chỉ tiêu biên chế được giao năm 2026, còn thiếu 578 người. Nếu tính theo nhu cầu thực tế của mô hình mới, 168 trạm y tế cần 8.494 nhân lực, tức còn thiếu tới 1.891 người", TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nói.

Đáng chú ý, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 đã có 198 nhân viên y tế nghỉ việc hoặc chuyển công tác, trong khi chỉ tuyển mới được 69 người, cho thấy áp lực giữ chân nhân lực vẫn rất lớn.

Kiến nghị sửa định mức biên chế

Theo Sở Y tế TP.HCM, giai đoạn 2021 - 2026, cử tri nhiều lần phản ánh tình trạng thiếu nhân lực, cơ sở vật chất xuống cấp và chính sách chưa đủ hấp dẫn tại y tế cơ sở.

Trước năm 2025, người dân chủ yếu lo ngại tình trạng thiếu nhân lực sau đại dịch Covid-19, nhiều trạm y tế quá tải, thiếu trang thiết bị khiến bệnh nhân tiếp tục dồn lên bệnh viện tuyến trên.

Sau khi chuyển đổi mô hình quản lý, kiến nghị tập trung vào việc bổ sung bác sĩ cơ hữu, nhất là các chuyên khoa sản, nhi và y học gia đình; đầu tư trang thiết bị, bảo đảm thuốc bảo hiểm y tế và xây dựng chính sách đủ sức thu hút, giữ chân bác sĩ làm việc tại tuyến cơ sở.

Theo Sở Y tế, nguyên nhân lớn nhất là định mức biên chế hiện hành không còn phù hợp với đặc thù của một siêu đô thị.

ẢNH: DUY TÍNH

Vì vậy, thành phố kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành thông tư mới thay thế quy định hiện hành theo hướng tính số lượng nhân lực dựa trên quy mô dân số, số điểm y tế và khối lượng công việc, thay vì áp dụng mức tối đa cố định như hiện nay. Trên cơ sở đó, TP.HCM đề nghị bổ sung thêm 1.313 biên chế để đáp ứng nhu cầu thực tế của 168 trạm y tế.

TP.HCM cũng kiến nghị Bộ Y tế và Bộ Nội vụ sớm ban hành hướng dẫn xếp hạng trạm y tế theo mô hình mới; đồng thời đề xuất Chính phủ xây dựng cơ chế đãi ngộ đặc thù cho nhân lực y tế cơ sở như phụ cấp nghề, hỗ trợ nhà ở và đào tạo sau đại học.

Đối với TP.HCM, Sở Y tế đề xuất UBND TP.HCM chỉ đạo tuyển đủ 578 nhân lực còn thiếu trong năm 2026, ưu tiên các địa bàn đông dân; đồng thời tăng cường luân phiên bác sĩ từ bệnh viện tuyến trên về trạm y tế, tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.

Trước mắt, Sở Y tế dự kiến luân phiên có thời hạn các bác sĩ từ các bệnh viện đến tăng cường nhân lực cho trạm y tế.

Nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của y tế cơ sở

Phát biểu tại hội nghị, bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, nhận định nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của việc củng cố và phát triển y tế cơ sở. Qua khảo sát thực tế tại các trạm y tế, đoàn giám sát ghi nhận sự chênh lệch rất lớn về nguồn nhân lực giữa các khu vực, đặc biệt là giữa vùng trung tâm, vùng ven và khu vực còn nhiều khó khăn.

Theo bà Thúy, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương có sự thay đổi lớn về quy mô dân số, số lượng trạm y tế và phạm vi quản lý.

Trong khi đó, việc phân bổ nhân lực chưa theo kịp yêu cầu thực tế, dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu; có những trạm y tế quy mô lớn nhưng nhân lực chưa tương xứng, trong khi một số nơi vùng xa lại thiếu bác sĩ, thiếu nhân lực chuyên môn và gặp khó khăn trong thu hút người làm việc.

Bà Trần Thị Diệu Thúy cho rằng cần có cơ chế điều phối nhân lực chung ở cấp thành phố, bởi nếu để từng phường, xã tự tuyển dụng, bố trí nhân lực sẽ khó tạo được mặt bằng chất lượng đồng đều giữa các trạm y tế. 

Ngành y tế cần nghiên cứu phương án điều động, hỗ trợ, luân chuyển nhân lực giữa các khu vực nhằm thu hẹp khoảng cách, đặc biệt giữa các trạm ở trung tâm và các địa bàn khó khăn.

ẢNH: DUY TÍNH

Bên cạnh đó, bà cũng lưu ý vấn đề pháp lý liên quan đến vị trí việc làm, định mức biên chế và cơ chế tuyển dụng nhân lực y tế cơ sở. Việc chưa có hướng dẫn cụ thể về vị trí việc làm khiến các địa phương gặp khó khăn trong xác định nhu cầu nhân lực.

Bà Trần Thị Diệu Thúy đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép thành phố chủ động sử dụng nguồn lực ngân sách để ký hợp đồng bổ sung đối với bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên chuyên môn ngoài chỉ tiêu biên chế được giao, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa Sở Y tế, Sở Nội vụ và UBND các phường, xã để quản lý, tuyển dụng, đào tạo và phát triển đội ngũ y tế cơ sở hiệu quả, bền vững.

Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM đề nghị Sở Y tế tiếp tục rà soát toàn bộ những khó khăn, vướng mắc để phân loại theo thẩm quyền xử lý. Đề nghị Sở Y tế tập trung đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi để sớm tháo gỡ những nội dung liên quan.