TỪ DÒNG CHẢY NHỎ…
Theo Th.S Nguyễn Duy Liêm, Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM, thông qua phần mềm phân tích địa hình QGIS có thể thấy sông Ba bắt đầu từ đỉnh Ngọc Rô cao 1.509 m. Nơi đây là ranh giới tự nhiên giữa 2 tỉnh Quảng Ngãi và Gia Lai. Từ đỉnh núi, dòng nước mảnh như sợi chỉ trôi về hướng tây nam - đông bắc, rồi sau khi vượt khỏi những dãy núi 1.400 m, thì bất ngờ bẻ ngoặt theo hướng bắc - nam. Khi đến xã Đăk Rong (tỉnh Gia Lai), con lạch nhỏ gặp hàng loạt suối khác, nhập lại thành dòng nước mạnh mẽ hơn, tiếp tục chảy xuyên qua Gia Lai, rồi chuyển sang hướng tây - đông ở vùng Đắk Lắk. Hành trình ấy dài tới 394 km, tạo nên một lưu vực rộng hơn 14.000 km².
Làng Kon Leang nằm yên bình dưới chân núi Ngọc Rô
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Từ những thông tin mà chuyên gia cung cấp, chúng tôi ngược núi tìm về nơi đầu nguồn con nước. Xã Măng Đen nằm cách trung tâm Quảng Ngãi khoảng 130 km về hướng tây nam với những ngọn núi nhấp nhô, nối tiếp nhau đến vô tận. Rừng đại ngàn ngút mắt, mây mù phủ xuống che lấp những đỉnh núi cao. Đứng giữa điệp trùng đồi núi, chẳng biết đâu là đỉnh Ngọc Rô. Theo chỉ dẫn của người dân, chúng tôi tìm về làng Kon Leang (xã Măng Đen), nơi có huyền thoại về ngọn núi cao nhất vùng, được xem là "nơi thần linh trú ngụ".
Làng Kon Leang nằm lọt thỏm giữa thảo nguyên xanh mướt. Những mái nhà sàn nằm yên bình bên con đường đất uốn lượn. Ông A Tám, Bí thư Chi bộ, cho hay làng có 140 nóc nhà với hơn 440 đồng bào Mơ Nâm sinh sống. Từ bao đời, họ xem Ngọc Rô là núi cha, nơi che chở và nuôi dưỡng cả cộng đồng.
Cộng đồng người Mơ Nâm ở Kon Leang luôn nhắc nhau phải giữ rừng, bảo vệ hệ sinh thái, động thực vật trên núi Ngọc Rô
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Trên núi Ngọc Rô có một con lạch nhỏ gọi là Đăk Lich. Đăk nghĩa là nước, Lich nghĩa là dòng chảy nhỏ, hiền hòa. Nước trong đến mức có thể uống trực tiếp, vị ngọt mát như thấm cả tinh túy của rừng già. Từ thung lũng, Đăk Lich men theo khe sâu, vượt qua những tảng đá phủ rêu, rồi đổ về xã Đăk Rong. Ở đó, con lạch nhập với các suối khác, đổ xuống thác Kon Bông cao hàng chục mét, rồi mở ra thành sông Ba, dòng sông cha đã tưới mát biết bao nhiêu vùng đất.
CHUYỆN NGỌN NÚI THIÊNG
Với người Mơ Nâm, Ngọc Rô là đỉnh núi thiêng, nơi thần linh ngự trị, theo dõi từng bước chân kẻ lên rừng. Những người khi lên núi mang theo lòng tham, ích kỷ sẽ bị làm cho lạc lối. Còn dân lành khi lên núi, nếu không tìm được đường về thì chỉ cần thành tâm cầu khẩn, thần sẽ chỉ đường cho.
Dòng nước êm ả chảy, men theo các thung lũng rồi đổ về xã Đăk Rong (Gia Lai)
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Người làng kể vài năm trước xảy ra một trường hợp lạc lối ở núi Ngọc Rô. Vào một buổi sáng đẹp trời, A Đúp (làng Kon Leang) cùng nhiều người lên núi chặt dây mây về làm nhà. Khi lên đến núi, mây mù bỗng sà xuống che lấp đường đi. Đoàn người đã hú gọi tên nhau để không bị lạc. Sương tan, dân làng chẳng thấy bóng dáng A Đúp đâu. Những tiếng hú nối nhau xé toang không gian tĩnh lặng của rừng già nhưng rồi chìm vào thinh lặng. Đoàn người đành quay về huy động dân làng tìm kiếm. Già làng cùng gia đình A Đúp làm lễ cúng, cầu khẩn thần núi bảo vệ anh.
Đến ngày thứ ba, dân làng mới tìm thấy A Đúp đang cố gắng tìm đường về ở bên kia ngọn núi. A Đúp kể những ngày đi lạc, anh sống nhờ đọt mây và cá suối Đăk Lich. Đêm đến, anh trèo lên cây ngủ để tránh thú dữ. Có lúc tưởng như kiệt sức, anh lại nghe văng vẳng tiếng người hú gọi. Cũng có lúc anh nghe tiếng thì thầm chỉ cho hướng đi.
Một hành trình vĩ đại khởi nguồn từ những dòng suối nhỏ
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Sau 3 ngày 2 đêm lạc trong rừng sâu, A Đúp đã giữ được tính mạng một phần là nhờ sản vật phong phú mà khu rừng mang lại. Về với vòng tay gia đình, anh không quên hướng về phía núi cảm tạ thần linh. Thấy anh trở về an toàn, dân làng kháo nhau chính là nhờ thần núi.
"Cũng bởi sự linh thiêng mà thần núi Ngọc Rô luôn xuất hiện trong các nghi lễ, cúng tế của người Mơ Nâm ở Kon Leang. Vào mỗi dịp lễ cúng chuồng trâu, cúng lúa mới, già làng sẽ hướng về phía núi cầu thần phù hộ cho người dân được ấm no, sức khỏe dẻo dai, khi đạp rừng, lội suối không bị thú hoang làm hại", ông A Tám kể.
GIỮ RỪNG ĐẦU NGUỒN
Không chỉ xuất hiện trong các nghi lễ, người dân Kon Leang còn coi Ngọc Rô như một điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm hy vọng ấm no. Cũng bởi vậy cộng đồng Mơ Nâm ở Kon Leang luôn nhắc nhau phải giữ rừng, bảo vệ hệ sinh thái, động thực vật trên núi Ngọc Rô. Với họ, chỉ khi nơi ở của thần linh không bị xâm phạm thì đời sống người dân mới được bình yên.
Sau khi xuyên qua rừng già, suối Đăk Lich hợp lưu với nhiều dòng chảy rồi hòa vào thác Kon Bông
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Không chỉ người bản địa, các nhà khoa học cũng nhìn nhận vai trò quan trọng của Ngọc Rô và cánh rừng đầu nguồn đối với sông Ba. TS Đào Trọng Tứ, Phó giám đốc Trung tâm Phát triển bền vững tài nguyên nước và Thích nghi biến đổi khí hậu, cho biết sông Ba là một trong 3 dòng sông lớn nhất miền Trung, có vai trò quan trọng về thủy năng, nông nghiệp, sinh hoạt của cộng đồng tại Gia Lai và Đắk Lắk.
Dòng chính của sông nhiều ghềnh thác, tạo trữ năng nước lớn, phù hợp xây dựng hồ chứa và thủy điện. Quan trọng hơn cả, theo ông Tứ, mọi con sông đều bắt đầu từ rừng. Nếu rừng đầu nguồn bị tàn phá, đất không giữ được nước, dòng sông sẽ cạn kiệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hàng triệu cư dân vùng hạ lưu. Vì vậy, những khu rừng mà người Mơ Nâm gìn giữ trên Ngọc Rô không chỉ giữ lại linh khí núi rừng mà còn giữ nhịp đập của cả sông Ba, con sông bền bỉ chảy suốt hàng trăm cây số.
Sông Ba dài 394 km với lưu vực trải rộng trên 14.000 km2, nuôi sống hàng vạn người trước khi hòa mình vào biển lớn
ẢNH: ĐỨC NHẬT
Từ con lạch Đăk Lich bé nhỏ, cả một dòng sông vĩ đại được sinh ra. Sông Ba có thể được ghi trên bản đồ bằng đường nét ngoằn ngoèo dài 394 km, nhưng với người Kon Leang, sông bắt đầu từ dòng nước trong veo, từ bóng mây phủ đỉnh núi Ngọc Rô, từ sự đối đãi tử tế của thiên nhiên với con người. Và chính hơi thở đại ngàn ấy mới là điều làm nên sự vĩ đại của dòng sông.
Bình luận (0)