Ở rừng Cúc Phương, động vật hoang dã đang được 'trở về nhà' thay vì nuôi nhốt

Trong bối cảnh suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu, khái niệm "tái hoang dã" (rewilding) trở thành xu thế tất yếu. Thay vì chỉ bảo vệ những gì còn sót lại, kế hoạch hành động của Vườn quốc gia Cúc Phương (tỉnh Ninh Bình) hướng đến chủ động phục hồi các quần thể loài động vật hoang dã và các quá trình tự nhiên của hệ sinh thái.

Đưa động vật hoang dã về nhà

Ngày 20.3, Vườn quốc gia Cúc Phương phối hợp với Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam's Wildlife - SVW) tổ chức hội nghị công bố và triển khai Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn quốc gia Cúc Phương giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương nhấn mạnh: "Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ và nuôi nhốt. Mục tiêu tối thượng của bảo tồn là đưa các cá thể động vật hoang dã trở lại ngôi nhà thực sự của chúng – nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có để duy trì sự sống của cánh rừng".

Ảnh: Vườn quốc gia Cúc Phương

Theo đó, chiến lược 10 năm tới, vườn tập trung 4 trụ cột chính:

• Nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh: Đánh giá "giới hạn sinh thái/ngưỡng sinh thái" cải tạo môi trường sống, đảm bảo đủ nguồn thức ăn và an toàn cho các loài sau tái thả.
  
• Triển khai chương trình tái thả ưu tiên: Tập trung vào các loài có giá trị bảo tồn cao, các loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm linh trưởng, rùa cạn, rùa nước ngọt và các loài thú ăn thịt nhỏ.
  
• Thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả: Ứng dụng công nghệ hiện đại như bẫy ảnh, vòng cổ định vị vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) theo dõi quá trình thích nghi của động vật.
  
• Xây dựng cơ chế "Một sức khỏe" (One Health): Kết nối sức khỏe hệ sinh thái, động vật và con người, nhằm ngăn ngừa các dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người.
  

Đến năm 2050, rừng Cúc Phương hướng tới trở thành hệ sinh thái rừng đặc dụng hoàn thiện, nơi các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi hoàn toàn. Hoạt động tái hoang dã tại rừng Cúc Phương không chỉ giới hạn trong 22.400 ha của vườn, mà còn kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh (Ninh Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ), diện tích khoảng hơn 50.000 ha.

Ảnh: Vườn quốc gia Cúc Phương

Vườn hướng đến mục tiêu loại bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại tự nhiên với chiến dịch "quét" sạch bẫy dây phanh trong rừng. Đồng thời, duy trì các hoạt động tuần tra, giám sát, đảm bảo môi trường sống an toàn cho động vật hoang dã.

Sức mạnh của sự hợp tác

Tại hội nghị còn diễn ra lễ ký kết cam kết triển khai kế hoạch giữa Vườn quốc gia Cúc Phương và các đối tác chiến lược như: Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, Cảnh sát môi trường cùng các tổ chức quốc tế...

Ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc Save Vietnam's Wildlife (SVW), chia sẻ: "Sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các vườn quốc gia là chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng tái hoang dã. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng Vườn quốc gia Cúc Phương cả về nguồn lực tài chính lẫn chuyên môn kỹ thuật theo tiêu chuẩn của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế - IUCN".

Ảnh: Vườn quốc gia Cúc Phương

Tại đây, các chuyên gia còn trình bày những chuyên đề mang tính thực tiễn cao, đúc kết từ nhiều năm bám sát thực địa.

Quy trình tái thả theo tiêu chí IUCN: Chuyên gia từ IUCN Việt Nam hướng dẫn bộ tiêu chuẩn khắt khe về di chuyển bảo tồn, đảm bảo các cá thể tái thả không gây xung đột di truyền hoặc mang mầm bệnh vào tự nhiên.

Hội nghị thống nhất rằng công tác cứu hộ không chỉ là chữa trị vết thương, mà bao gồm cả quá trình "huấn luyện" bản năng hoang dã trước khi đưa động vật trở lại tự nhiên.