Quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng: Hành trình thiêng liêng

Ngày 6.7, tại Công viên Lê Thị Riêng (P.Hòa Hưng, TP.HCM), lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được tổ chức trong không khí trang nghiêm, thành kính.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng đoàn công tác đã dâng hoa, dâng hương tưởng niệm tại tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú và bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ trong khuôn viên công viên.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Tham dự buổi lễ còn có nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang; nguyên Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng; nguyên Thường trực Ban Bí thư Lê Hồng Anh; Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang; Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia); cùng các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành T.Ư, Quân khu 7 và TP.HCM.

Tìm kiếm bằng trách nhiệm và sự tri ân

Phát biểu tại lễ triển khai, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh việc tìm kiếm, quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ hy sinh trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là sự kiện có ý nghĩa thiêng liêng. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "đền ơn đáp nghĩa" và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Thủ tướng khẳng định: "Với nhiều gia đình liệt sĩ, chiến tranh chưa thực sự lùi xa khi họ vẫn ngày đêm mong ngóng tin tức người thân. Vì vậy, công tác tìm kiếm, quy tập phải được triển khai với quyết tâm cao nhất, bằng mọi nỗ lực để đưa các anh hùng liệt sĩ về với gia đình, quê hương".

Ảnh: NGUYỄN ANH - BỘ TƯ LỆNH TP.HCM CUNG CẤP

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ thực hiện việc tìm kiếm một cách bài bản, khoa học, an toàn, chặt chẽ, kỹ lưỡng. Mỗi dấu vết tại hiện trường cần được bảo vệ nguyên vẹn, bởi đó có thể là thêm một manh mối, thêm một hy vọng trong quá trình xác định danh tính liệt sĩ.

Thủ tướng cũng đề nghị TP.HCM phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an để huy động tối đa nguồn lực, đẩy mạnh ứng dụng KH-CN, đặc biệt là công nghệ giám định ADN. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định trong việc trả lại tên cho các liệt sĩ, đưa các anh trở về với người thân sau nhiều thập niên chờ đợi.

Từ thực tiễn xác minh, thăm dò và triển khai tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng, Thủ tướng yêu cầu TP.HCM, Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Quân khu 7 tiếp tục tổng hợp, phân tích, đánh giá hệ thống hồ sơ, dữ liệu liên quan đến các trận đánh, chiến dịch lớn trên địa bàn, đặc biệt trong các năm 1968, 1972. Việc đối chứng tư liệu, khai thác lời kể nhân chứng lịch sử và ứng dụng công nghệ hiện đại cần được tăng cường để có cơ sở khoanh vùng, thăm dò, khai quật tại các khu vực khả năng có mộ liệt sĩ.

Báo cáo tại buổi lễ, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, Trưởng ban Chỉ đạo 515 TP.HCM, cho biết đã phối hợp với Quân khu 7; các bộ, ngành T.Ư và các đơn vị liên quan triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Trong quá trình thực hiện, TP.HCM phát huy vai trò của các nhà khoa học, nhân chứng lịch sử cùng nhiều tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để nghiên cứu, xác minh thông tin liên quan đến các hố chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng.

"Quá trình tìm kiếm, quy tập được thực hiện theo phương châm chắc đến đâu làm đến đó, dễ làm trước, khó làm sau, thận trọng, tỉ mỉ và bảo đảm tuyệt đối an toàn. Các lực lượng sẽ khảo sát, khai quật, thu thập, kiểm đếm, lập hồ sơ hiện trường, bảo quản di vật, lấy mẫu sinh phẩm và bàn giao theo đúng quy trình chuyên môn. Từng khâu phải đảm bảo chặt chẽ, khách quan, khoa học, đúng quy định pháp luật, đồng thời phù hợp với yếu tố tâm linh và truyền thống văn hóa dân tộc", ông Cường phát biểu.

Phát hiện những bộ hài cốt liệt sĩ đầu tiên

Trong đợt đầu triển khai, lực lượng tìm kiếm phát hiện 5 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 3 hài cốt tương đối nguyên vẹn, 2 hài cốt còn lại bị phân hủy nhiều. Đặc biệt, trong số này có một hài cốt xác định được danh tính là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, chiến sĩ Giải phóng quân, giữ chức Tiểu đội phó, hy sinh trong trận đánh năm 1968.

ẢNH: THÚY LIỄU

Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy Quân khu 7, cho biết thêm qua rà soát, giải mã phiên hiệu đơn vị, lực lượng chức năng xác định liệt sĩ Huỳnh Văn Quên thuộc đơn vị của Long An (nay là Tây Ninh - PV), tham gia trận đánh khu vực cầu Chữ Y trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Ngay sau đó, Quân khu 7 đã phối hợp Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh và các địa phương liên quan để rà soát hồ sơ, tìm quê quán, thân nhân liệt sĩ.

Theo thiếu tướng Trần Chí Tâm, tính đến hết sáng 6.7, lực lượng chức năng đã quy tập được 7 hài cốt liệt sĩ; 2 hài cốt khác đang tiếp tục được xử lý, xác minh. Qua khảo sát thực tế, lực lượng tìm kiếm nhận định phía dưới khu vực này vẫn còn nhiều hài cốt liệt sĩ. Cùng với hài cốt, các lực lượng còn phát hiện nhiều di vật, trong đó có hộp tiếp đạn, nhiều viên đạn, cưa tay và một số giấy tờ liên quan đến đơn vị. Đáng chú ý, một hài cốt liệt sĩ còn giữ được quyết định điều động của đơn vị KB ở miền Nam, thể hiện người này là Trung đội phó thuộc lực lượng Giải phóng quân miền Nam. Một di vật giấy khác cũng được tìm thấy nhưng chữ đã mờ, đang nhờ các cơ quan chuyên môn, bảo tàng hỗ trợ phục chế để phục vụ việc xác định danh tính liệt sĩ.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Sau khi phát hiện, các thành viên đội chuyên trách đã thực hiện công tác lấy mẫu, xét nghiệm hài cốt nhằm nhanh chóng phục vụ việc xác định danh tính liệt sĩ. Từng mẫu hài cốt, từng di vật, từng chi tiết tại hiện trường đều được xử lý, ghi chép tỉ mỉ theo quy trình. Trong công tác tìm kiếm liệt sĩ, một mảnh giấy nhỏ, một kỷ vật còn sót lại hay một dấu vết trong lòng đất đều có thể trở thành manh mối quan trọng để nối lại tên tuổi, quê quán, thân nhân của người đã khuất.

Nhiều năm lần tìm rãnh mộ tập thể

Trước đó, ngày 8.6, Ban Chỉ đạo 515 quốc gia đã tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng.

ĐỒ HỌA: MINH TƯỞNG

Tại hội thảo, nhiều tư liệu lịch sử cho thấy sau các trận giao tranh ác liệt trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng đã hy sinh, được thu gom và chôn cất tập thể tại khu vực nghĩa địa trước đây. Về sau, khi khu vực này được giải tỏa, cải tạo để xây dựng công viên, lực lượng chức năng từng phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, do điều kiện kỹ thuật, phương tiện và thông tin tư liệu còn hạn chế, việc tìm kiếm trước đây chưa đạt kết quả như mong muốn. Hội thảo lần này có sự kết hợp nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, từ phân tích ảnh hiện trường, không ảnh, bản đồ trước và sau năm 1975, tài liệu quân sự đến nhân chứng và dấu vết địa hình. Qua đối chiếu đa chiều, cơ quan chức năng nhận định có cơ sở lịch sử, khoa học, pháp lý và thực tiễn để triển khai khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm, khai quật.

Bộ Quốc phòng, Quân khu 7, TP.HCM và các đơn vị liên quan ngay sau đó được giao phối hợp xây dựng phương án khảo sát thực địa. Yêu cầu đặt ra là phải xác định chính xác nhất có thể xác định vị trí mộ tập thể, tổ chức khai quật thận trọng, đồng thời chuẩn bị các bước giám định ADN để từng bước xác định danh tính liệt sĩ.

Theo thiếu tướng Trần Chí Tâm, từ ngày 14 - 30.6, các lực lượng đã phối hợp thực hiện khảo sát bằng radar xuyên đất, phân tích địa tầng tại khu vực nghi có rãnh mộ. Sau khi có kết quả, đơn vị tổ chức hội nghị triển khai và từ ngày 23.6 bắt đầu đào khảo sát. "Chúng tôi mở rãnh khảo sát rộng khoảng 3 m, dài khoảng 10 m, sâu khoảng 3 m. Sau khi đào, hút cạn nước và mở rộng hai bên rãnh, lực lượng tìm kiếm phát hiện các hài cốt liệt sĩ nằm xếp lớp lên nhau. Chúng tôi đã báo cáo, xin ý kiến Ban Chỉ đạo quốc gia và tiến hành quy tập theo quy định", thiếu tướng Trần Chí Tâm cho biết.